I recently visited the Vassilenas restaurant in Piraeus, Greece.

It has been one of my father’s favorites.

The restaurant began its life as a grocery store back in 1920. The owner was also serving some «meze» dishes to the grocery’s customers.

When my father started visiting, the grocery store had transformed itself into a taverna.

But not any taverna.

My father’s reminiscences were almost ecstatic.

He would recall that after entering the taverna, the owner, «Vassilenas», would greet the customer and perform some sort of «assessment», on the basis of which he would start serving various dishes to the table. The customer was advised to «ride the wave». And it was a wave of gastronomic nirvana!

Today the taverna has been transformed into a restaurant, and is run by the son of the «Vassilenas» of my father’s days.

In my last visit I had the set menu.

Pumpkin soup

Pumpkin soup

It starts with a pumpkin soup, with cumin, nutmeg and curry.

I do not like soups. Especially in the Greek summer. But I tasted it. And I ate it every scoop of it. Delicious!


Anchovies a tomato marmalade slice of crispy bread and taramosalata (fish row dip) with Arabian bread

Next came marinated anchovies on a tomato marmalade slice of crispy bread and taramosalata (fish row dip) with Arabian bread. The anchovies were light in the salt and vinegar and tender, perfectly accompanied by the tomato marmalade. The fish roe dip creamy and light.

Sea bream

Sea bream

It was followed by sea bream on a bed of spinach and leeks, served with a cauliflower puree and a wild fennel sauce.

The fish was perfectly cooked, and the combination with the greens was delicious.

Duo of salmon

Duo of salmon

Next came a duo of salmon. Marinated in soy sauce and grilled in a crust of spices.

Duo of salmon - grilled salmon detail

Duo of salmon – grilled salmon detail

The grilled piece was cooked to perfection. You can see for yourself the photo above.

As I write this, I realize how exciting it has been to taste all these wonderful dishes, let alone relive the experience by writing about them!

This is a very good reason to write indeed!

Grilled calamari and fried cod

Grilled calamari and fried cod

In any case, grilled calamari and fried cod fillet came next.

The calamari was served on a bed of smoked eggplant.

I was overwhelmed by the cod, as it was perfectly fried, not oily at all, accompanied by heavenly aioli.

"Rice-shaped" pasta with mushrooms

«Rice-shaped» pasta with mushrooms

A «rice-shaped» pasta dish with mushrooms came next, It was cooked as a risotto, and wwas delicious, but I must confess I felt it was rather late in the menu for this type of dish. I am used to have pasta as a first dish, and could not really come around to tasting it as the penultimate dish.

Braised pig's cheeks

Slow cooked pig’s neck

The slow cooked pig’s neck concluded the savoury part of the menu. I loved it. It was served with quince marmalade, sweet potato puree, confit of onions and angel hair fried potatos.

Lemon tart

Lemon tart

All the dishes were exceptional, including the desert, a lemon tart I could kill for.

But I did not, thankfuly.

Instead I paid the bill and went home a happy man.

Green beans (haricot vert) «yahni» is one of the most delicious dishes during the Greek Summer.

Today I cook the deconstructed dish.

The desire for deconstruction was triggered in the open market where I bought the beans. They were so fresh and fragrant and the same time so delicate that I felt the need to maintain the «essence» of the green bean while at the same time enjoying the tomatoes, the onions and the garlic that are the key ingredients of the «yahni» dish.

In what follows I present the preparation of the three key ingredients of the dish as they were prepared and cooked.

Tomatoes in the sauce pan

Tomatoes in the sauce pan

The first key ingredient in a good «yahni» is the tomato sauce. A good tomato sauce is made from fresh tomatoes. I use small tomatoes, of the variety that they use for the canned ones (thicker skin, firm flesh).

The first stage in the making of the sauce is to cut them in half, add salt and pepper, a bit of dry oregano and olive oil, and put them in a sauce pan in medium heat.

Green beans (haricot vert)

Green beans (haricot vert)

The focus of the dish is the green bean. To extract maximum natural flavor I sliced them very thin.

Green beans (haricot vert) thinly sliced

Green beans (haricot vert) thinly sliced

To maintain the natural flavor, I only blanched them for two minutes.

Sliced green bean detail

Sliced green bean detail – before blanching

Lets return to the tomato sauce.

Tomato sauce - stage 2

Tomato sauce – stage 2

When the tomatoes get soft, I add chopped basil and then put them through the sieve to remove the skins.

Tomato sauce - removing the skins

Tomato sauce – removing the skins

What remains will develop intense flavor after it is reduced to a thick juicy sauce.  What you need for that is to add some olive oil.

Tomato sauce final stage: reduction

Tomato sauce final stage: reduction

As the sauce is being reduced, I blanch the green beans. It is important for me not only to maintain the flavor but also the texture. I do not want them to be mushy, but crunchy.

Blanched green beans - detail

Blanched green beans – detail

I let the beans relax and add garlic cloves and fresh onion stems in a pan with olive oil in low heat.

Garlic and fresh onions in olive oil

Garlic and fresh onions in olive oil

After half an hour I have delicious soft garli cloves, and onions. that maintain their original shape and have maximum flavor.

Fresh onions and garlic

Fresh onions and garlic

I keep the olive oil infused with the garlic and onion flavor on the side and start building a stack..


Bottom layer is the onions and the galic, then the green beans, and on top the sauce.

Deconstructed green beans yahni - served

Deconstructed green beans yahni – served

Enkoy with a robust white like asyrtico or a fine medium bodied red like a pimot noir. 

Bon appetit!

Ο Νικολαος Μαυρης ηταν ο νονος μου.

Τον εχω στην καρδια μου και ενθυμουμαι πολυ καλα τις συναντησεις μας. Επισης εχω αρκετα απο τα βιβλια του.

Σε αυτο το κειμενο συνυπαρχουν προσωπικες αναμνησεις, στοιχεια βιογραφικα και αποσπασματα απο τα γραπτα του Δρος Νικ. Γ. Μαυρη (οπως πολυ συχνα υπεγραφε τα κειμενα του).

Αυτονοητα, αυτη ειναι μια προσωπικη ματια.

Θελω να εκφρασω αυτην την αυρα που απεπνεε ο Νικολαος Μαυρης, και ειχα την τυχη να απολαυσω.

N G Mavris in front of the «Roses» Hotel in Rhodes, 1950 – Ο Ν Γ Μαυρης στο ξενοδοχειο των Ροδων, στη Ροδο το 1950

Αιγυπτος και Κασος

Ο Νικολαος Γεωργιου Μαυρης (ΝΓΜ) ηταν ενας Ελληνας της διασπορας.

Γεννηθηκε στην πολη Zagazig της Αιγυπτου το 1899, γιος του γιατρου Γεωργιου Μαυρη απο την Κασο, ενα μικρο νησι στη Νοτιοανατολικη γωνια του Αγαιου, χωμενο αναμεσα στην Κρητη και την Καρπαθο.

Tο Zagazig ειναι μια πολη στο Δελτα του Νειλου, περιπου 50 μιλια βορια του Καϊρου και θεωρειται το κεντρο της εμποριας βαμβακιου και σιτηρων της Αιγυπτου.

Μερικες φορες ο ΝΓΜ αναφεροταν στην περιοδο της ζωης του που εζησε στην Αιγυπτο. Παντοτε με πολλη αγαπη και νοσταλγια.

Την θεωρουσε την πιο «αθωα» περιοδο της ζωης του. Εκεινες τις στιγμες ανεφερε και μερικες αραβικες λεξεις χωρις παντα να τις μεταφραζει.

Ητανε τοσο ωραιος ο ηχος των Αραβικων λεξεων, αντηχουσαν σαν μουσικη!

Zagazig, Egypt

Zagazig, Egypt

Σε αρθρο της, η Φωτεινη Τομαη στην εφημεριδα «Το Βημα«, μας ενημερωνει σχετικα με τον Ελληνισμο της Αιγυπτου:

«Κατά το τέλος του 18ου αιώνα ο ελληνισμός της Αιγυπτου δεν ξεπερνούσε τις 2.000. Η κατασταση αλλαξε ριζικα μεσα σε ενα αιωνα. Σύμφωνα με μια πρώτη επίσημη απογραφή της Αιγύπτου το 1907, οι κατέχοντες επισήμως την ελληνική υπηκοότητα κάτοικοι της χώρας ανήρχοντο σε 132.947. Το διάστημα μεταξύ 1880 και 1920 σημειώθηκε η μεγαλύτερη οικονομική ανάπτυξη των Ελλήνων της Αιγύπτου. Δημιουργήθηκαν κοινότητες με προεξάρχουσα εκείνη της Αλεξανδρείας, αλλά και του Καΐρου, σύλλογοι και εμπορικά σωματεία, αδελφότητες, ενώ ιδρύθηκαν νοσοκομεία, πτωχοκομεία, ορφανοτροφεία ακόμη και φιλανθρωπικά σωματεία για την ενίσχυση με συσσίτια των αδυνάμων να συντηρηθούν οικονομικά. Γενικά ο ελληνισμός της Αιγύπτου ανεδείχθη σε κυρίαρχη από οικονομικής πλευράς δύναμη, με έντονη πνευματική και κοινωνική δράση, λαμπρύνοντας την ίδια του την πατρίδα, την Ελλάδα, στη φιλόξενη γη της Αιγύπτου, μιας χώρας με μακραίωνη επίσης ιστορία.»

The old hardour in Fri, on Kassos island – Το λιμανακι της Μπουκας στο Φρυ της Κασου

Στον Προλογο του πρωτου τομου της Δωδεκανησιακης Βιβλιογραφιας του εκδοθηκε το 1965 (βλεπε και παρακατω), και απεσπασε το Βραβειον της Ακαδημιας Αθηνων το 1957, ο ΝΓΜ αναφερει:

«Εχει μια μικρη ιστορια το βιβλιο αυτο. Μια ιστορια που αρχιζει πριν απο πολλα χρονια, οταν ο γραφων – νεαρος τοτε μαθητης του Γυμνασιου στο Καϊρο – ενδιαφερομενος για την ιστορια της ιδιαιτερας του πατριδας, ερευνουσε διαφορα συγγραμματα και περιοδικα, ιδιως στην εκει Εθνικη Βιβλιοθηκη, με τον σκοπο και την ελπιδα να βρη κατι σχετικο με την ιστορια της Κασου.»

Απο τα γυμνασιακα του χρονια λοιπον ξεκιναει το μεγαλο ταξιδι της βιβλιογραφικης ερευνας, που τοσα πολλα απεδωσε και στα Δωδεκανησα αλλα και στην Ελλαδα.

Ειναι χαρακτηρισιτκη η προταση με την οποια ο ΝΓΜ κλεινει τον Προλογο:

«Ετσι γραφτηκε το βιβλιο αυτο, που για μενα δεν ειναι απλως ενα βιβλιο αλλα ενα αληθινο βιωμα, αφου τοσα χρονια το εζησα και με εζησε.»

N G Mavris, Governor of the Dodecanese, 1948

N G Mavris, Governor of the Dodecanese, 1948

Απο την Αιγυπτο στην Αμερικη

Το προθεμα «Δρ.» στο ονομα του, οφειλεται στο οτι ο ΝΓΜ ηταν ιατρος. Σπουδασε ιατρικη στην Αθηνα απο το 1918 εως το 1923.

Το 1923 επιστρεφει στην Αιγυπτο, οπου παραμενει μεχρι το 1925.

Το 1925 πηγαινει στο Παρισι οπου εξειδικευεται στην οφθαλμιατρικη, και παρακολουθει μαθηματα φιλολογιας και νομικης.

Το 1935 παντρευεται την Ιουλια Νικολαου, κορη Κασιωτη εφοπλιστη, με την οποια απεκτησε τεσσερα παιδια.

Το 1936 εγκαθισταται οικογενειακως στην Αθηνα, οπου θα παραμεινει μεχρι το 1940.

Πρακτικον Ιδρυσεως της Εταιρειας Δωδεκανησιακων Μελετων

Πρακτικον Ιδρυσεως της Εταιριας Δωδεκανησιακων Μελετων

Στις 15 Απριλιου 1936 ιδρυει μαζι με επτα αλλους Δωδεκανησιους διανοουμενους την Εταιρια Δωδεκανησιακων Μελετων.

Το «Πρακτικον Ιδρυσεως Εταιριας Δωδεκανησιακων Μελετων» αναφερει:

«Εν Αθηναις σημερον την 15ην Απριλιου 1936 ημεραν Τεταρτην και ωραν 7 μ.μ. οι υπογεγραμμενοι Δωδεκανησιοι διανοουμενοι συνελθοντες εν τη οικια του Δρος Νικ. Μαυρη απεφασισαμεν την ιδρυσιν οργανωσεως υπο την επωνυμιαν ‘Εταιρια Δωδεκανησιακων Μελετων’ οι σκοποι και αι κατευθυνσεις της οποιας καθορισθησονται δια του καταστατικου της υπο την εγκρισιν απαντων των ιδρυτων.

(ακολουθουν τα ονοματα και οι υπογραφες των ιδρυτων)

Μιχ. Μιχαηλιδης Νουαρος

Δρ. Νικ. Γ. Μαυρης

Εμμανουηλ Πρωτοψαλτης

Βασσος Βαρικας

Ανδρεας Παπανδρεου

Αναστασιος Φραγκος

Γεωργιος Θ. Γεωργιαδης

Βασσος Χανιωτης»


Η φωτοτυπια του Πρακτικου περιλαμβανεται στον εκτο τομο του περιοδικου συγγραμματος «Δωδεκανησιακον Αρχειον«, 1976.

Ο ΝΓΜ αναφερει (σ.187): «… η ωραια εκεινη προσπαθεια δεν ειχεν αμεσον συνεχειαν. Ολη η προσοχη και η δραστηριοτης των συμπατριωτων μας τοτε, ητο εστραμμενη  κυριως και πρωτιστως προς τους απελευθερωτικους μας αγωνας. … μονο μετα την απελευθερωσιν  των νησιων μας και την ενσωματωσιν των επραγματοποιηθη η ΔΙΛΕ (Δωδεκανησιακη Ιστορικη και Λαογραφικη Εταιρια)»

(Σημειωση δικη μου: Η ΔΙΛΕ θα επανασυσταθει το 1948 και θα εκδωσει την «Δωδεκανησιακη Βιβλιογραφια» του ΝΓΜ. )

Ο ΝΓΜ δεν θα παραμεινει στην Αθηνα για πολυ. Μετα απο μια συντομη παραμονη στο Παρισι, και με την εναρξη του Β’ Παγκοσμιου Πολεμου, ο ΝΓΜ μεταβαινει στην Αμερικη.


Αναπτυσσει δραστηριοτητα υπερασπισης των υπο κατοχην Δωδεκανησων, διδάσκει μαθήματα νεοελληνικής λογοτεχνίας σε Πανεπιστήμια των Η.Π.Α. (οπως το Κολουμπια της Νεας Υορκης) και εκδίδει το περιοδικό Βυζαντινά-Μεταβυζαντινά.

The Dodecanesians are not enemy aliens, 1942

The Dodecanesians are not enemy aliens, 1942

Η πρωτη μεγαλη του επιτυχια στην Αμερικη ηταν η αρση του χαρακτηρισμου των Δωδεκανησιων ως «εχθρων» απο το Αμερικανικο Υπουργειο Εξωτερικων.

Απο το 1912 τα Δωδεκανησα ησαν υπο Ιταλικη κατοχη, σαν αποτελεσμα μιας συνθηκης αναμεσα στην Τουρκια και την Ιταλια.

Με δεδομενη την εμποελεμη κατασταση αναμεσα στις ΗΠΑ και την Ιταλια, ηταν φυσικο επακολουθο να θεωρουνται ολοι οι Δωδεκανησιοι «εχθροι», λογω της Ιταλικης κατοχης, την οποιαν ομως αρχικα παρεβλεψαν οι Αμερικανοι. Ο ΝΓΜ υπεβαλε και παρουσιασε αναγορα σχετικη με το θεμα, και επεισε τους Αμερικανους δια το ορθον του αιτηματος του να παψουν να θεωρουνται οι Δωδεκανησιοι ως «εχθροι αλλοδαποι».

Η αναφορα που υπεβαλε ο ΝΓΜ εξεδοθη το 1942 σε μπροσουρα με τον τιτλο: «THE DODECANESIANS ARE NOT ENEMY ALIENS»

(Οι Δωδεκανησιοι δεν ειναι εχθροι αλλοδαποι!)

Η επομενη μεγαλη μαχη που εδωσε ο ΝΓΜ αφορουσε ενα κορυφαιο Ιταλο αντιφασιστα, τον κομη Σφορτσα, και τις αποψεις του σχετικα με την επανενωση των Δωδεκανησων με την Ελλαδα.  Η έκδοση του γνωστού φυλλαδίου «Sforza contra Sforza » που κυκλοφόρησε κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, ανάγκασε τον ίδιο τον Sforza να παραδεχθεί την ελληνικότητα των νήσων.

N. G. Mavris, Sforza vs. Sforza, 1943

N. G. Mavris, Sforza vs. Sforza, 1943

O Ιταλός κόμης Sforza 1922 εγινε υπουργος Εξωτερικων της Ιταλιας το 1920, και αμεσως σχεδον απερριψε το συμφωνο Βελιζελου – Τιτονι (προκατοχου του) που προεβλεπε την παραδοση των Δωδεκανησων στην Ελλαδα.

Ο Σφορτσα ηταν αντιφασιστας και το 1926 εφυγε απο την Ιταλια, εχοντας παραιτηθει απο το κυβερνητικο του αξιωμα το 1922, με την ανοδο του Μουσολινι στην εξουσια. Απο το 1940 εζησε για λιγο στην Αγγλια και μετα στην Αμερικη, οπου παρεμεινε μεχρι το 1943, οποτε επεστρεψε στην Ιταλια μετα την καταρρευση του Μουσολινι.

Την περιοδο 1947-1951 διετελεσε και παλι υπουργος Εξωτερικων. Απεβιωσε το 1952.  

Ο ΝΓΜ ητανε πολυ θορυβημενος επειδη ο Σφορτσα στην Αμερικη δεν ειχε λαβει σαφη θεση για την επανενωση των Δωδεκανησων με την Ελλαδα. Το φυλλαδιο που εξεδωσε το 1943 ειχε σκοπο να ασκησει πιεση στον Σφορτσα για να λαβει μια θεση θετικη για την επανενωση, κατι που τελικα εγινε. Ο κόμης Sforza παραδέχθηκε δημόσια την ελληνικότητα των Δωδεκανήσων και στη Νέα Υόρκη συγκαλείται Πανδωδεκανησιακό Συνέδριο (1943), σε ψήφισμα του οποίου κηρύσσεται η Ένωση των Δωδεκανήσων με την Ελλάδα.

Μετά από την αποχώρηση των Ιταλών τα Δωδεκάνησα (1943) πέρασαν στη γερμανική κατοχή και το 1945 παραδόθηκαν προσωρινά σε βρετανική στρατιωτική κατοχή έως τις 31 Μαρτίου 1947, οπότε παραδόθηκαν στην ελληνική στρατιωτική διοίκηση.

Απο το φυλλαδιο αυτο θεωρω πολυ ενδιαφερον και το παραθετω, το ακολουθο αποσπασμα (η μεταφραση απο το αγγλικο πρωτοτυπο ειναι δικη μου):

‘Για περισσοτερους απο τεσσερις αιωνες υπο Οθωμανικη ηγεμονια, αυτα τα νησια (τα Δωδεκανησα) ησαν πληρως αυτονομα. Η μονη τους συνδεση με την Υψηλη Πυλη ηταν η πληρωμη ενος ετησιου φορου που αποτελουσε και την εμμεση παραδοχη της Οθωμανικης εξουσιας. Η κατοχη των νησιων απο τους Ιταλους το 1912 στη διαρκεια του Ιταλο-Τουρκικου πολεμου, χαρακτηρισθηκε απο τον τοτε υπουργο εξωτερικων της Ιταλιας κ. Τζιολιτι σαν «προσωρινη» και «οφειλομενη σε στρατιωτικους λογους». ‘

Βυζαντινα Μεταβυζαντινα Volume I (1946) PART I

Βυζαντινα Μεταβυζαντινα Volume I (1946) PART I

Στην Εισαγωγη του Πρωτου Μερους του Πρωτου Τομου στα «Βυζαντινα – Μεταβυζαντινα», ο ΝΓΜ γραφει (η μεταφραση απο το αγγλικο πρωτοτυπο ειναι δικη μου):

«Αισθανομεθα οτι η δημιουργια των ‘Βυζαντινων – Μεταβυζαντινων’, μιας περιοδικης εκδοσης αφιερωμενης αποκλειστικα στις σπουδες με θεμα το Βυζαντιο και τη Συγχρονη Ελλαδα, τεκμηριωνεται πληρως απο την σοβαρη ερευνητικη δραστηριοτητα και το ενδιαφερον πολλων γενεων Αμερικανων ερευνητωνπου ασχολουνται με το Βυζαντιο και τη Συγχρονη Ελλαδα… Η δραστηριοτητα του διακεκριμενου Ρωσου ερευνητη καθηγητη Α.Α. Βασιλιεφ στο Ουϊσκονσιν απο το 1925 και Νταμπαρτον Οακς προσφατα, εδωσε μεγαλη ωθηση στις Βυζαντινες σπουδες στην Αμερικη, και τους εδωσε επισης ευρυτερο και πιο συστηματικο χαρακτηρα με την εμπνευση του. «

Ο ΝΓΜ στην Ροδο το 1948

Ο ΝΓΜ στην Ροδο το 1948

Απελευθερωση  – Πολιτικός Γενικός Διοικητής Δωδεκανήσου

Τέλος στις αρχές του 1948, σύμφωνα με νόμο, τα Δωδεκάνησα αποτέλεσαν Γενική Διοίκηση με έδρα τη Ρόδο και πρώτο «Πολιτικό Γενικό Διοικητή Δωδεκανήσου» το Ν. Μαυρή.

Ο ΝΓΜ παραιτήθηκε στις αρχές του 1950, για να πάρει μέρος στις πρώτες βουλευτικές εκλογές της 5 ης Μαρτίου του 1950 με δικό του συνδυασμό, την «Ανεξάρτητον Πολιτικήν Ένωσιν Δωδεκανήσου» χωρίς να εκλεγεί.

Στις εκλογές της 9 ης Σεπτεμβρίου του 1951 εκλέχτηκε βουλευτής Δωδεκανήσου με τον «Ελληνικόν Συναγερμόν» του Αλέξ. Παπάγου.

Διετέλεσε ξανά Γενικός Διοικητής Δωδεκανήσου την περίοδο Δεκέμβριος 1952 – Απρίλιος 1954.

Μετά τη λήξη της θητείας του το 1954 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα.

Για την περιοδο της διοικησης των Δωδεκανησων, ο φιλος του ΝΓΜ Κωστας Αγαπητιδης αναφερει σε ομιλια (1982) αφιερωμενη στον ΝΓΜ τις ακολουθες σημειωσεις του ΝΓΜ:

«Ο ψυχικος παραγων θα ειναι απο τα δυσκολωτερα πραγματα που θα με απασχολησουν. Η πολυχρονος, δηλαδη, σκλαβια, υπο την οποιαν εζησαν οι Δωδεκανησιοι, επεφερε τραυματα ψυχικα, δια την επιλυσιν των οποιων θα εμφυσηθει νεα πνοη. Ειμαι ακομα καταπληκτος απο τον στρατιωτικον χαιρετισμον μερικων κατοικων, και παιδιων ακομα. Προδιδει αυτο μιαν συνηθειαν κτηθεισαν απο την τρομοκρατικην βιαν και την πιεσιν, την ασκηθεισαν υπο των κατακτητων επι του λαου.» 



Η Μουσα της Βιβλιογραφιας

Μετα τα Δωδεκανησα και την Κασο, η μεγαλη αγαπη του ΝΓΜ ηταν αναμφισβητητα η Βιβλιογραφια.

Η αγαπη αυτη συνοδευοταν απο ταλεντο και ικανοτητα.

Η «Δωδεκανησιακή Βιβλιογραφία» αποτελει το πρωτο μεγαλο βιβλιογραφικο εργο του ΝΓΜ.

«Η ιδικη μας προσπαθεια απεβλεψεν εις τον καταρτισμον μιας συστηματικης και εξαντλητικης, ει δυνατον, βιβλιογραφιας ητις θα περιελαμβανε – αυτο θα ητο το ιδεωδες – ολα τα σχετικα με την Δωδεκανησον δημοσιευματα , εις οιανδηποτε γλωσσαν, εις οιανδηποτε εποχην και επι οιουδηποτε θεματος και αν εγραφησαν…Εαν ομως η επιθυμητη πληροτης μιας βιβλιογραφιας δεν εξαρταται παντοτε απο την ιδικην μας θελησιν και προσπαθειαν, η ακριβεια των δηοσιευομενων, αποτελει αντιθετως, ιδικην μας και μονον ιδικην μας υποχρεωσιν και ευθυνην. Δια τον λογον αυτον η περιγραφη των λημματων εγενετο, κατα κανονα, εξ αυτοψιας. Τα ολιγα δε εξ αυτων των οποιων κατεστη δυνατη η εξ αυτοψιας περιγραφη, διακρινονται των αλλων εκ του ατερισκου (*) οστις προηγειται του σχετικου λημματος »  (σελιδα κε’ του πρωτου τομου)

Ο πρωτος τομος εκδοθηκε το 1965 στην Αθηνα. Ενας δευτερος τομος εκδοθηκε αργοτερα, ενώ μέχρι σήμερα παραμένει ανέκδοτος ο τρίτος τόμος. Οπως αναφερει ο συγγραφεας στην σελιδα κε’ του πρωτου τομου:

 «Ολοκληρον το περισυλλεγεν υλικον αποτελουμενον απο δεκα, περιπου, χιλιαδας λημματα γραμμενα εις 18 γλωσσας εκτος της Ελληνικης, απεφασισθη, δια να ειναι πλεον ευχρηστον, να εκδοθει εις τρεις αυτοτελεις τομους.» 

Ο ΝΓΜ στον περιβολο της εκκλησιας της Φανερωμενης στη Ροδο

Ο ΝΓΜ στον περιβολο της εκκλησιας της Φανερωμενης στη Ροδο

Το δευτερο μεγαλο βιβλιογραφικο εργο του ΝΓΜ ειναι η ιδρυση και λειτουργια της Βιβλιογραφικής Εταιρείας της Ελλάδος. Με το παθος και την επιμονη του η Βιβλιογραφικη Εταιρια της Ελλαδος εξεδωσε Την Ελληνικη Βιβλιογραφια για μερικα χρονια.

Στον Προλογο της Ελληνικης Βιβλιογραφιας 1976, που εκδοθηκε το 1977, ο ΝΓΜ γραφει:

«Εδω, θα θελαμε να μονο να τονισωμε και παλι, την αναγκη να τηρειται, ο ατυχως μη τηρουμενος νομος για την υποχρεωτικη καταθεση στην Εθνικη Βιβλιοθηκη ολων των εκτυπουμενων εντυπων στη χωρα μας…. Μια ειναι, εν τουτοις, η σωτηρια, η μοναδικη λυση για να εχουμε πληρη Γενικη Βιβλιογραφια στον τοπο μας: να προχωρησει η Πολιτεια στη δημοσιευση του νεου νομου ‘Depot Legal’  

Αυτος ο νομος ψηφιστηκε τελικα το 2003. Σύμφωνα με αυτον (Ν.3149/2003) το υλικό που κατατίθεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη είναι κάθε αντικείμενο που δημιουργείται για να αποθηκεύσει ή να μεταφέρει, με οποιοδήποτε μέσο, πληροφορίες σε χειρόγραφη, έντυπη, γραφική, ψηφιακή, οπτική, ακουστική ή οποιαδήποτε άλλη δυνατή μορφή.

Στο τελος του Προλογου του 1976, ο ΝΓΜ αναφερεται και στην μητερα μου:

«Στην υπευθυνη της συνταξεως, φιλολογο κυρια Παναγιωτα Μοροπουλου, ξεχωριστες εκφραζουμε ευχαριστιες. Γιατι με δικη της πρωτοβουλια, ανελαβε να διευρυνει τις ερευνες και αναζητησεις που πιο πανω αναφεραμε, παρ’ ολους τους κοπους – σωματικους και πνευματικους – που μια τετοια προσπαθεια προυποθετει. Εργασθηκε επικεφαλης του συνεργειου μας και επετυχε τελικα μια πληροτητα που υπερβαινει καθε προηγουμενηαλλα και με ακριβεια παντα, και με ιδιαιτερη επιμελεια στη συνταξη και εμφανιση του τομου τουτου.»

(Ο προλογος του ΝΓΜ εχει ημερομηνια «Οκτωβριος 1977». Τον Απριλιο 1977 πεθανε ο πατερας μου.)

Η τελευταια χρονια που επιμεληθηκε ο ΝΓΜ ηταν το 1977. Η εκδοση καθυστερησε δυο χρονια.

Ενα τεραστιο εργο βιβλιογραφιας του ΝΓΜ δεν εχει εκδοθει ακομη, και ισως δεν εκδοθει ποτε.

Ειναι η Ελληνικη Βιβλιογραφια 1864-1897.

(Σημειωση δικη μου: Ο ΝΓΜ αφησε την τελευταια του πνοη το 1978.)   

Ο Ερανιστης, Τευχος 47, Αθηνα 1970

Ο Ερανιστης, Τευχος 47, Αθηνα 1970

Ενα αλλο δειγμα βιβλιογραφικης τεχνικης του ΝΓΜ παρουσιαζεται στο τευχος 47 του «Ερανιστη«, με τιτλο «Βιβλια ουδεποτε εκδοθεντα«, Αθηνα 1970.

Το ακολουθο αποσπασμα ειναι χαρακτηριστικο:

«Οπως εινε γνωστον, δεν ειναι σπανιαι αι περιπτωσεις των αναδρομικων, ιδιως, βιβλιογραφιωνεις τας οποιας εχουν παρεισφρυσει τιτλοι ‘βιβλιων’ τα οποια ομως εις την πραγματικοτητα ουδεποτε εξεδοθησαν.

Τα βιβλια αυτα δια τα οποια, καθ’οσον γνωριζω, δεν εχομεν ημεις ειδικον ορον, ονομαζουν οι γαλλοι Editions supposees:  , οι αγγλοσαξωνες Bibliographical ghosts και οι γερμανοι vermutete Ausgabe.  …

Ο πλεον συνηθης (λογος για την παρουσια ‘ανυπαρκτων’ βιβλιων’) οφειλεται εις την τυχον υπαρχουσαν διαφοραν χρονολογιας μεταξυ της σελιδος τιτλου (εσωφυλλου) και του εξωφυλλου. Η διαφορα αυτη μπορει να εινε ενος ετους ή και περισσοτερων ετων….

Εις την δημιουργιαν ανυπαρκτων εκδοσεων συμβαλλει επισης η υπαρξις εις ενα βιβλιον δυο τιτλων, ενος ελληνικου και ενος ξενογλώσσου….

Αναλογα προβληματα δημιουργουνται επισης οταν προκειται περι αχρονολογήτων βιβλιων.

Ούτως, επι παραδείγματι, εχομεν εις την Βιβλιογραφιαν των Γκίνη-Μέξα τα εξης δυο λημματα που αφορουν το ίδιον βιβλίον.

*5384. – Διαλογος μεταξυ Ιωαννου και Δημητριου. Μερος πρωτην (sic). Ο Σολωμος και οι υποψηφιοι του. Εις 8ον, σελ. 43. Ανευ ετους, αλλα πιθανως τω 1851. Φ.Μ. [ιχαλοπουλος]. 

*6886. – Διαλογος μεταξυ Ιωαννου και Δημητριου. Μερος πρωτην (sic). Ο Σολωμος και οι υποψηφιοι του. Εις 8ον, σελ. 43. Ανευ τοπου και ετους, αλλα πιθανωτατα εν Ζακυνθω τω 1856. ΛΟΒ.Κ. Ι/ΙΙ.  «

Ιδιοχειρος αφιερωση

Ιδιοχειρος αφιερωση

Οδος Νεοφυτου Βαμβα 3

Απο τις ζωηρωτερες αναμνησεις μου αφορουν τις επισκεψεις στο σπιτι του ΝΓΜ στο Κολωνακι, οδος Νεοφυτου Βαμβα 3, στη δεκαετια του 1960.

Φθαναμε με την μητερα μου στο σπιτι (και γραφειο) του ΝΓΜ γυρω στις 5 το απογευμα.

Ηταν ενα ευρυχωρο μεγαλο διαμερισμα στον δευτερο οροφο. Δεν υπηρχε γυμνος τοιχος, παρα μονον στην κουζινα και την τουαλετα.

Ολοι οι αλλοι τοιχοι ηταν καλυμμενοι απο βιβλιοθηκες που στεναζανε κατω απο τα βαρη των βιβλιων που κρατουσαν.

Το πρελουδιο της συναντησης ητανε μια συζητηση αναμεσα στον ΝΓΜ και την μητερα μου, συνηθως με θεμα το παθος του, τη Βιβλιογραφια, αλλα και τη Λαογραφια.

Συντομο πρελουδιο ομως , για να προλαβουμε το θεατρο: Ιψεν, Στριντμπεργκ, Ντυρενματ.

Δεν θυμαμαι καλα. Παντα απογευματινη παρασταση, που τελειωνε λιγο μετα τις 8.

Και μετα το θεατρο με τα ποδια πηγαιναμε στο Εστιατοριο ΚΟΡΦΟΥ, στην οδο Κριεζωτου , που δεν υπαρχει πια.

(Σημειωνω οτι το εστιατοριο εκλεισε περι το 1975. Το κτηριο κατεδαφιστηκε και εγινε παρκινγκ αυτοκινητων.)

Το τυπικο γευμα ειχε βραστα κολοκυθακια (στην εποχη τους), φετα σφυριδα, και κρεμ καραμελ για επιδορπιο.

Οι σερβιτοροι με τα κολλαριστα σακκακια και την μαυρη γραβατα εκινουντο ως σε χορογραφια. Παλαια σχολη, άλλα ηθη εκεινη την εποχη.

Το γευμα ηταν και το πιο ζωντανο για μενα κομματι, αφου ειχα την ευκαιρια να μιλησω με τον νονο, κι αυτος ειχε την καλη διαθεση να με ακουσει και να συζητησει μαζι μου.

Δεν τον ακουσα ποτε να μιλαει αρνητικα ή ασχημα για ανθρωπο. Ητανε εξαιρετικα ευγενης και εσωστρεφης ανθρωπος.

Μου εδινε την εντυπωσε οτι στο μυαλο του κλωθογυριζανε πολλες σκεψεις ολη την ωρα.

Μονο στο ΚΟΡΦΟΥ εδειχνε χαλαρος και γελαστος.

Ο ΝΓΜ χαιρετα την Παναγιωτα Μαυρογενους το 1953

Ο ΝΓΜ χαιρετα την Παναγιωτα Μαυρογενους το 1953


Ο ΝΓΜ για το μεγαλυτερο διαστημα της ζωης του ητανε ενας ανθρωπος της μεγαλης πολης, του αστικου κεντρου.

Ο Κωστας Αγαπητιδης, στην Ομιλια που αφιερωσε στο ΝΓΜ το 1982 αναφερει χαρακτηριστικα:

«Οταν ηταν βουλευτης (1951-1952), μου ελεγε πως το ξενοδοχειο της ‘Μεγαλης Βρεταννιας’, οπου εμενε τοτε, ηταν ο,τι καλυτερο μπορουσε να υπαρχει γι’ αυτον ως διαμονη. Οποιαδηποτε στιγμη, βγαινοντας εξω, του ηταν πολυ ευκολο να παει στη Βουλη ή στην Πλατεια Συνταγματος, στη Βιβλιοθηκη της Βουληςγια τα παλια ή το Βιβλιοπωλειο Ελευθερουδακη για συγχρονα βιβλια. Μεσα σ’ αυτη την περιορισμενη εκταση μπορουσε να ζησει, να εντρυφησει, να δρασει, να συγγραψει, να ψυχαγωγηθει.»  

Και δεν ειναι βεβαια τυχαιο οτι οταν εγκατασταθηκε στην Αθηνα για τα καλα επελεξε το Κολωνακι για τοπο διαμονης του.

Προς το τελος της ζωης του ομως ο ανθρωπος του αστικου κεντρου παρουσιαζει μια «στροφη».

Δεν γνωριζω τα αιτια, και δεν εχουν ισως καμια σημασια.

Ισως η επιδεινωση της υγειας του του επεβαλε τον αγερα της εξοχης.

Το γεγονος ειναι οτι ο ΝΓΜ αρχισε να επισκεπτεται συχνα την Παρνηθα, οπου λειτουργουσαν τα ξενοδοχεια «Ξενια» και «Μον Παρνες».

Εμενε εκει αρκετες εβδομαδες τους θερινους μηνες.

Εκει ητανε και η τελευταια φορα που τον ειδα, το καλοκαιρι του 1978.

Τον επισκεφθηκα με την μητερα μου στην Παρνηθα, λιγο πριν αναχωρησω για την Αμερικη οπου θα σπουδαζα.

Ητανε εμφανως καταβεβλημενος και αδυνατος. Μιλησαμε ελαχιστα.

Με φιλησε και μου ευχηθηκε επιτυχια.

Ο ΝΓΜ απεβιωσε στις 3 Νοεμβριου του 1978.

Ο ΝΓΜ το 1959

Ο ΝΓΜ το 1959


Η Δωδεκανησιακη Βιβλιογραφια ειναι αφιερωμενη απο τον ΝΓΜ ως εξης:

» Στα Παιδια μου. Για να γνωρισουν καλυτερα την πατριδα τους και να την αγαπησουν ακομη περισσοτερο.»

«A fresh sardine is better than stale lobster» Feran Adria, Celebrity Chef. 

Today’s recipe is the result of inspiration. I dedicate it to my Friend M, who loves sardines.

Tomato skins and basil leaves

Tomato skins and basil leaves

I was preparing a tomato sauce the other day, and had in fornt of me a dish full of the tomato skins and the basil leaves that were left on the sieve after I pressed the tomatoes through.

Fresh sardines

Fresh sardines

On the other bench in the kitchen I had a bag with fresh sardines.

It all came together in a split second.

«Sardines fried in a tomato skin batter».

Sardines in the batter

Sardines in the batter

The batter is made with all purpose flour, baking soda, vinegar, eggs, salt, pepper, the tomato skins and basil mix, and water.

I let the mix rest for one hour in the fridge.

In the meantime, I gut the sardines and take the head off, but I leave the bone.

You could flour them before immersing in the batter, but it also works without.

Sardines fried in a batter of tomato skins

Sardines fried in a tomato skin batter

I fry in corn oil until orange brown.

You will notice that:

1. the sardine’s flesh melts in your mouth,

2. the bone is just a crunchy substance,

3. the acidity of the skin adds a wonderful counterbalance to the sweetness of the fish and the basil


Sardines fried in a tomato skin batter

Enough written, enjoy it with a robust white wine.

Vines outside my door

Vines outside my door

Today’s dish is a variance of a classic: vine leafs stuffed with minced beef.

Before I proceed with the dish, there are some clarifications required on the words used to name the dish.

Literally speaking, the vine leafs are not «stuffed». They are «wrapped».

Vine leafs - detail

Vine leafs – detail

The Turkish word for stuffed is «dolma». We find the same word in Persia. In Arabic though, stuffed is «mahshi». The relevant word in Armenian is «tolma».

The Turkish word for wrapped is «sarma».

And the Turkish word for leaf is «yaprak». The same word is used in Persia and Albania.

In Greek we use all three words: ντολμαδες (dolma) σαρμαδακια (sarma), γιαπρακια (yaprak).

Minced beef, parsley and coriander

Minced beef, lemon zest, parsley and coriander

Having somehow sorted out the vocabulary, lets turn to the cooking.

I blanche the vine leafs, 5 seconds each, and let them rest without placing them in a cold bath. 

I like the stuffing to be minced beef with parsley, coriander, lemon zest, sauteed chopped onions and a handful of bulgur wheat.

I do not like to add rice to the stuffing.



I sautee the onions but not brown them, let them rest, drain them, and then add them to the minced meat mix.

Ater the stuffing has rested for about 30 minutes in the fridge, I wrap the vine leafs and place them over medium heat, adding a moderate amount of the onion liquids.


While the «yaprak» are cooking slowly, I take thin slices of tender beef pastirma, remove the paste covering it (cemen),  and chop them.


Stuffed vine leafs

The paste is the best ingredient to spice up the fresh yogourt that will accompany the «yaprak».

After 45 minutes the «yaprak» are ready.

I remove from the heat and let them rest for 30 minutes.

Stuffed vine leafs with spicy yogourt and chopped pastirma

Stuffed vine leafs with spicy yogourt and chopped pastirma

I serve the «yaprak» on a bed of the spicy yogourt, and sprinkle over them the chopped pastirma.

A medium bodied red is the best wine to accompany this dish. Enjoy it.

Today’s dish is a combination of some of my most favourite ingredients.

Bacalao fillets

Bacalao fillets

First of all, bacalao.

In spite of the fact that in Greece we do not have the top quality bacalao of Spain, I cannot resist the urge to cook bacalao as often as I can.

Garlic cloves

Garlic cloves

Second, garlic.

I loooove garlic.



Last, but not least, the freshest zucchini from farms a few kilometers away from my home.

Respect for the ingredients should be reflected in the way they are prepared and cooked.

One of the best ways to express this respect with the specific ingredients is to «confit» the garlic and the bacalao.

I start by placing the garlic cloves in a frying pan with olive oil that covers half of the clove’s height.

Garlic cloves

Garlic cloves

The temperature should be low enough so that the garlic is not fried, but «boiled» in the olive oil

Once the garlic has started assuming a «brownish» color, I place the bacalao fillets in the pan without adding more oil.

Bacalao fillets with garlic cloves in olive oil - confit

Bacalao fillets with garlic cloves in olive oil – confit

The garlic has infused the oil with its aroma and fragrance, and makes the slow cooking process a very fragrant one.

I keep the heat low, so that the bacalao and garlic mix «boils» and not fries.

Bacalao and garlic confit - detail

Bacalao and garlic confit – detail

After 40 minutes or so, depending always on the thickness of the fillets, the fish is cooked.

While the fish was cooking slowly, I cut and floured the zucchini sticks and flowers, and then fried in corn oil.

Bacalao confit with zucchini sticks and garlic cloves

Bacalao confit with zucchini sticks and garlic cloves

I serve the fillets on top of the garlic cloves, sprinkled with chopped parsley, with the sticks and flower on the side.


Bacalao confit with zucchini sticks and garlic cloves – detail

The fish is soft, juicy and tasty from the garlic infused oil, while the garlic cloves melt in your mouth and are just divine. 

Bacalao confit with zucchini sticks and garlic cloves - detail

Bacalao confit with zucchini sticks and garlic cloves – detail

The crunchy zucchini flower is fragrant and provides the necessary textural contrast to the fish and garlic.

Bacalao confit with zucchini sticks and garlic cloves - detail

Bacalao confit with zucchini sticks and garlic cloves – detail

Finally, the zucchini sticks are somewhere in the middle in terms of texture, while their almost sweet taste brings a nice complement to the savoury fish.

I enjoyed the dish with a glass of Avantis Estate Syrah.



Οι μυλοι στο Μανδρακι, Ροδος

The windmills of Mandraki, Rhodes, acrylic on canvas, painted by NM.  Οι μυλοι στο Μανδρακι, Ροδος, Ακρυλικο σε μουσαμα, εργο του ΝΜ


Τα μαγαζια με εναλλασσομενα προσωπα με γοητευουν.

Αναφερομαι στα μαγαζια που συνδυαζουν πολλαπλες χρησεις, σε διαφορετικες περιοδους της ημερας και της νυχτας.

Ενα τετοιο θρυλικο μαγαζι, που δεν υπαρχει πια, ηταν η Ταβερνα του «Μπαμπουλα» στην περιοχη του Κοβα της Ροδου.

The tavern of Baboulas - Η ταβερνα του "Μπαμπουλα"

The tavern of Baboulas – Η ταβερνα του «Μπαμπουλα» (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Αυτο το ενθυμιο του «Μπαμπουλα» ειναι κατα καποιον τροπο ενα μνημοσυνο για τον πατερα μου, που το λατρευε αυτο το μαγαζι και περασε σε αυτο πολλα μεσημερια τρωγοντας ψαρια και θαλασσινα και πολλα βραδυα – μεχρι το πρωι – διασκεδαζοντας με ολο το κεφι και τον ενθουσιασμο που τον χαρακτηριζε.

Θελω να ευχαριστησω θερμα για την συνεισφορα τους στο αρθρο αυτο τον φιλο δημοσιογραφο Γιωργο Ζαχαριαδη που προσεφερε τοσες φωτογραφιες απο το αρχειο του, οπως επισης και την διευθυνση της εφημεριδας «Ροδιακη» πηγη πολυτιμου υλικου που χρησιμοποιησα.

Η περιοχη του Κοβα

Η περιοχη Κοβα ειναι στο ανατολικο μερος της πολης της Ροδου.

Municipal slaughterhouse in Rhodes - Δημοτικα Σφαγεια Ροδου

Municipal slaughterhouse in Rhodes – Δημοτικα Σφαγεια Ροδου

Στις δεκαετιες 1920-1930 οι Ιταλοι κατασκευασαν πολλα βιομηχανικα κτηρια εκει. Ενδεικτικα αναφερω τα Δημοτικά Σφαγεία (1925), την Ηλεκτρική Βιομηχανία (1921), το Οινοποιείο της CAIR (1928) και την αλευροβιομηχανία SAMICA (1938).

Στη δεκαετια του 1960 αρχιζουν οι προσωπικες μου αναμνησεις,

Η περιοχη ειχε ηδη γινει πολος ελξης για μικροβιοτεχνιες, συνεργεια αυτοκινητων, λαστιχαδικα, βουλκανιζατερ και αλλα μικρα εργαστηρια και μαντρες.

Η Ταβερνα του Μπαμπουλα

Η Ταβερνα του Μπαμπουλα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Το 1964 οι γονεις μου αγορασαν ενα αυτοκινητο απο τον Αλεξη, που ειχε το συνεργειο του στην περιοχη Κοβα.

Αυτο το συνεργειο ειναι το πρωτο που θυμαμαι απο την περιοχη.

Η δευτερη αναμνηση ειναι η ταβερνα του «Μπαμπουλα».

The tavern of Baboulas -  Η Ταβερνα του "Μπαμπουλα".

The tavern of Baboulas –
Η Ταβερνα του «Μπαμπουλα» (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη).

Ο Μοιραρχος Χωροφυλακης εν αποστρατεια κ. Σεραφειμ Αθανασιου τοποθετηθηκε ως χωροφυλακας στην Τροχαια Ροδου αμεσως μετα την απελευθερωση των Δωδεκανησων το Μαρτιο του 1947.

Σε σε αρθρο του που αναδημοσιευτηκε στη «Ροδιακη» το 2012 γραφει:

«Και μέσα στην πόλη της Ρόδου, περιοχή του Κόβα, όπου βρισκόταν τότε το μοναδικό κέντρο (ψαροταβέρνα) Μπαμπούλα, δεξιά και αριστερά της οδού Καναδά, υπήρχαν χωράφια με φασολιές, ντομάτες, καρποφόρα δένδρα και  αραιά πανέμορφα σπίτια.»

Η Ταβερνα του Μπαμπουλα

Η Ταβερνα του Μπαμπουλα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Η ταβερνα του Μπαμπουλα

Η ταβερνα του Μπαμπουλα ηταν μια ξυλινη κατασκευη στηριγμενη σε πασσαλους, που ξεκινουσε απο την προκυμαια και προχωρουσε μεσα στη θαλασσα.

Υπηρχε κατι σαν μια μικρη γεφυρα που ενωνε το πεζοδρομιο με την ξυλινη κατασκευη.

Απο μακρυα το «συγκροτημα » φαινοτανε σαν μια παραμορφωμενη παραγκα.

Η πρωτη φορα που πηγα ητανε ενα μεσημερι, με λιακαδα, στο πρωτο μισο της δεκαετιας του 1960.

Ο πατερας μου προχωρησε μεσα στο μαγαζι και βρηκε τον ιδιοκτητη, που – φυσικα – ειχε το παρατσουκλι ο «Μπαμπουλας». Ετσι τον φωναζανε ολοι.

Μια παρεα στου "Μπαμπουλα" (δευτερος απο δεξια). Ο πατερλαας μου δεν φαινεται κα, ειναι ο τριτος απο αριστερα.

Μια παρεα στου «Μπαμπουλα» (δευτερος απο δεξια). Ο πατερας μου δεν φαινεται καλα, ειναι ο τριτος απο αριστερα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Ο διαλογος ητανε απλος.

Ο πατερας μου: «Γεια σου Μπαμπουλα, τι εχεις φρεσκο σημερα;»

Ο Μπαμπουλας: «Κυριε …. εχω μεγαλα μπαρμπουνια.»

Ο πατερας μου: «Βαλε τα στα καρβουνα.»

Το μαγαζι ητανε προς το φτωχο και ατημελητο.

Καθησαμε στο σχεδον ακαλυπτο μερος της ταβερνας, και φαγαμε ολα τα μπαρμπουνια που ειχε ο Μπαμπουλας εκεινο το μεσημερι.

Αυτα ηταν τα συμβαντα της ημερας που γνωρισα τον Μπαμπουλα.

Στο ακαλυπτο μερος της ταβερνας του Μπαμπουλα

Στο ακαλυπτο μερος της ταβερνας του Μπαμπουλα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Θυμαμαι τα ολοφρεσκα μπαρμπουνια και το περιεργο οικημα επανω στη θαλασσα.

Σχεδον πενηντα χρονια μετα, μιλωντας με τον θειο μου τον Γιωργο για φρεσκο ψαρι,  μου ανεφερε τον Μπαμπουλα και τα μπαρμπουνια του.

Ο Γιωργος ζει εδω και 60 χρονια στην Αμερικη, και ομως δεν εχει ξεχασει τα μπαρμπουνια του Μπαμπουλα!

(Παρενθεση: Η Ροδος ειχε και ενα αλλο πλωτο εστιατοριο, το περιφημο «Κοντικι». Αυτο ομως ειναι θεμα για μιαν αλλη αναμνηση.)

Ομως στου Κοβα υπηρχε και μια αλλη ζωη, η ζωη της νυχτας.

Κι αυτη η ζωη της νυχτας ειχε ενα μεγαλο πρωταγωνιστη: τον Μπαμπουλα.

Χορευτρια στον Μπαμπουλα

Χορευτρια στον Μπαμπουλα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Εκει που τα μεσημερια οικογενειες τρωγανε ψαρια και θαλασσινα, και με την μυρωδια των εδεσματων της θαλασσας ακομη στην ατμοσφαιρα, τα βραδυα παιζανε τα μπουζουκια.

Μερικα βραδυα – αναλογα με τη διαθεσιμοτητα των καλλιτεχνιδων – στο κεντρο εμφανιζονταν και χορευτριες με ελαφρα ενδυμασια.

Στη δεκαετια του 1960 οι περισσοτεροι λαϊκοι τραγουδιστες και οργανοπαικτες περασαν απο τον Μπαμπουλα.

Ενδεικτικα αναφερω:

Ο Γιαννης Καμπουριδης, που ητανε στη δεκαετια του 1960 Ενωμοτάρχης, εκπαιδευτής στη Σχολή Χωροφυλακής Ροδου αναφερει σε συνεντευξη του στη «Ροδιακη»:

» Στο κέντρο του «Μπαμπούλα», στου Κόβα, τραγουδούσε ο Καζαντζίδης, η Καίτη Γκρέυ, ο Γαβαλάς.… Όλοι πέρασαν από τη Ρόδο. «

Στην ιστοσελιδα της πολης «Κοκκινογεια Δραμας» διαβαζω για την τραγουδιστρια Σεβας Χανουμ (Σεβαστη Παπαδοπουλου): «Από το 1966 μέχρι το 1970 σε διάφορα κέντρα της Ελλάδας, όπως: στο «Μπαμπούλα» της Ρόδου, στη «Βεντέτα» (1968) της Θεσσαλονίκης με τον Τσιτσάνη.»

Απο μαρτυριες γνωστων του Σωτηρη Καλυμνακη, διαβαζω: «Στην ταβέρνα «Μπαμπούλας» στην Ρόδο ιδιοκτήτης ήταν ένας θείος του πήγε να δουλέψει και κάθισε 4 χρόνια .Εκεί συνεργάστηκε και με την Καίτη Γκρέυ . «

Sevas Hanoum and Stelios Kazantzides

Sevas Hanoum and Stelios Kazantzides

Ομως το νυκτερινο προσωπο του Μπαμπουλα ειχε μεγαλη γκαμα εκφρασεων, που δεν περιοριζονταν μονο στα μπουζουκια και τους χορους οριεντάλ.

Ο Γιωργος Ζαχαριαδης, φιλος και δημοσιογραφος της «Ροδιακης», γραφει στην ιστοσελιδα της εφημεριδα:

«Kάθε φορά που ερχόταν αεροπλανοφόρο στη Ρόδο , οι νταβατζήδες του Πειραιά φρόντιζαν να φέρνουν γυναίκες και μουσικά συγκροτήματα από την Αθήνα για την διασκέδαση των ναυτών. Και τα καμπαρέ στου Κόβα γέμιζαν γυναίκες που πρόσφεραν διάφορες «υπηρεσίες» στους Αμερικανούς, μάλιστα δε το φημισμένο  νυχτερινό κέντρο της εποχής ο «Μπαμπούλας» δεν λειτουργούσε σαν μπουζουξίδικο, αλλά σαν …καμπαρέ με «καλλιτέχνιδες» από την Αθήνα.»

Χορευτρια αριστερα, ο Μπαμπουλας δεξια

Χορευτρια αριστερα, ο Μπαμπουλας δεξια (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Ειχα την ευκαιρια να επισκεφθω τον Μπαμπουλα και βραδυ, και μαλιστα μετα απο εντονη διαφωνια των γεννητορων μου. Η μητερα μου διερωτατο με μαλλον εντονο τροπο «τι δουλεια εχουν τα παιδια στο κεντρο αυτο», μια και δεν μπορουσε να αρθρωσει τη λεξη «μπουζουξιδικο». Απο την αλλη μερια ο πατερας μου, διαμαρτυροτανε γιατι «ενα ψαρι θα φαμε, θα ακουσουμε λιγη μουσικη και θα φυγουμε».

Επικρατησε ο πατερας στη διαμαχη αυτη και καταληξαμε ολοι οικογενειακα στον Μπαμπουλα στην αρχη της νυχτας.

Δεν μπορω να πω οτι θυμαμαι λεπτομερειες, αλλα το μαγαζι ητανε πηχτρα. Οσο λιγοι ητανε το πρωτο μεσημερι που πηγα με τον μπαμπα, τοσοι πολλοι ητανε το βραδυ.

Ο Μπαμπουλας (πρωτος αριστερα) με πελατες

Ο Μπαμπουλας (πρωτος αριστερα) με πελατες (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Τα γκαρσονια εκαναν τεμεναδες στον μπαμπα, που οπως καταλαβα αργοτερα ητανε «διακεκριμενος» πελατης.

Ο ιδιος ο Μπαμπουλας ηρθε στο τραπεζι και πηρε την παραγγελια.

Και αφου φαγαμε, αρχισανε τα οργανα.

Ο Ανδρεας Μπαρκουλης στου Μπαμπουλα το 1962 (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Ο Ανδρεας Μπαρκουλης στου Μπαμπουλα το 1962 (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Η αδελφη μου θυμαται οτι αυτο συνεβη το 1964, και οτι επαιζε μπουζουκι και τραγουδουσε ο Βαγγελης Περπινιαδης.

Αυτο ητανε το πρωτο και το τελευταιο βραδυ που πηγαμε οικογενειακα στου Μπαμπουλα.

Συνεχισαμε βεβαια να πηγαινουμε για ψαρια το μεσημερι σε καθε ευκαιρια.

Ανεξαρτητα απο το τι χαμος γινοτανε τα βραδυα με τα οργανα και τα τραγουδια, ο Μπαμπουλας ειχε φρεσκο λαχταριστο ψαρι!

Ο Μπαμπουλας υποδεχεται πελατες

Ο Μπαμπουλας υποδεχεται πελατες (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Οι θαμωνες

Ο Μπαμπουλας ητανε μαγαζι για ολους.

Καμμια σχεση με τα σημερινα μαγαζια της νυχτας, που το καθενα εχει την δικη του ομαδα και τυπο πελατων.

Ο Μπαμπουλας καλοδεχοτανε καλλιτεχνες, ηθοποιους, μεροκαματιαρηδες, επιστημονες, επαγγελματιες, σκοτεινους αλλα και φωτεινους πασης κατηγοριας.

Ο Μιμης Φωτοπουλος σοτν Μπαμπουλα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Ο Μιμης Φωτοπουλος σοτν Μπαμπουλα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Οπως εμαθα αργοτερα, την ημερα του Σαββατου, απο καιρου εις καιρον, ο πατερας μου επαιρνε τους συνεργατες του και κατεβαινανε απο το εργοταξιο στου Μπαμπουλα κατα τις 4 το απογευμα.

Τρωγανε για μεσημερι, πηγαινανε σπιτι για ξεκουραση, και ξαναβρισκοντουσαν εκει το βραδυ για να κλεισει σωστα η εβδομαδα.

Ο πατερας μου (με την πλατη στο φακο) στον Μπαμπουλα τον Μαίο του 1962

Ο πατερας μου (πρωτος αριστερα) στον Μπαμπουλα τον Μαίο του 1962

Το τελος

Καποια μερα ο Μπαμπουλας επαψε να υπαρχει πια.

Το οικημα κατεδαφιστηκε, για να μην πω – οπως ειναι το σωστο καταθαλασσωθηκε.

Λεπτομερειες δεν ξερω.

Κατα πασα πιθανοτητα ο Μπαμπουλας κατεδαφιστηκε ως κτισμα παρανομο, ή / και ως κτισμα που δεν ηταν συμβατο με την σχεδιαζομενη αναπτυξη του λιμενος της Ακαντια.

Ο Μπαμπουλας ενας σωρος χαλασματα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Ο Μπαμπουλας ενας σωρος χαλασματα (Αρχειο Γιωργου Ζαχαριαδη)

Η αδελφη μου μου ανεφερε οτι ειχαν αρχισει οι κινησεις για να κατεδαφισουν τον Μπαμπουλα απο το 1956, και τελικα το κτισμα κατεδαφιστηκε στα τελη της δεκαετιας του 1960.

Ο Μπαμπουλας ομως θα παραμεινει αξεχαστος.