Το Σαπούνι από ελαιόλαδο χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες στη Μεσόγειο, τόσο για την προσωπική υγιεινή όσο και ως γενικής χρήσης καθαριστικό. Το αγνό σαπούνι ελαιολάδου θεωρείται το καλύτερο καθαριστικό για το δέρμα, καθώς ξεβουλώνει τους πόρους του δέρματος απομακρύνοντας αποτελεσματικά τη σκόνη, λιπαρά κατάλοιπα και νεκρά κύτταρα. Φτιάχνεται από φυσικές πρώτες ύλες και το τελικό προϊόν δεν περιέχει καθόλου πρόσθετα.

Ο Απόστολος Πατούνης απογονος του ιδρυτη της ομωνυμης μοναδας παραγωγης σαπουνιου (βλεπε παρακατω) μας εξηγεί:

«Το σαπούνι γίνεται ψητό: το λάδι, μαζί με καυστική σόδα και διαλύματα αλατιού, βράζει σε μεγάλα καζάνια για μια βδομάδα. Στη συνέχεια όλο αυτό το υγρό μείγμα μπαίνει για άλλες δυο- τρεις μέρες σε καλούπια, όπου και στερεοποιείται. Εκεί, επιτόπου, το κόβουμε σε τεμάχια και με σφυρί σφραγίζουμε πάνω στο καθένα τη φίρμα μας. Χρησιμοποιώ ακόμα τις σφραγίδες του παππού μου. Αυτά μπαίνουν κατόπιν σε ξύλινα τελάρα, τα ξηραντήρια, για τρεις με τέσσερις μήνες, ώσπου να ξεραθούν τελείως και να είναι πια έτοιμα σαπούνια».

  • Πράσινο σαπούνι», από ακατέργαστο πυρηνέλαιο ελιάς. Το πυρηνέλαιο φτιάχνεται από σπασμένες ολόκληρες ελιές (σάρκα και κουκούτσι και περιέχει χλωροφύλλη η οποία δίνει το πράσινο χρώμα στο φρέσκο σαπούνι. Το χρώμα αυτό ξεθωριάζει σιγά σιγά καθώς το σαπούνι στεγνώνει και ωριμάζει. Το πράσινο σαπούνι χρησιμοποιείται κυρίως για δουλειές του σπιτιού και ειδικά για το πλύσιμο των ρούχων. Είναι επίσης αντισηπτικό και ευεργετικό για περιπτώσεις δερματικών παθήσεων, αλλεργειών, ελκών και μυικών προβλημάτων.
  • «Άσπρο σαπούνι» ελιαιολάδου που φτιάχνεται από αγνό, παρθένο ελαιόλαδο τύπου «Λαμπάντε». Χρησιμοποιείται για την προσωπική υγιεινή, σώμα, χέρια, πρόσωπο.
  • «Άσπρο σαπούνι τύπου Μασσαλίας» στο οποίο πρστίθεται εκτός από το ελαιόλαδο και φοινικέλαιο το οποίο το κάνει να αφρίζει καλύτερα

(Source: Green Corfu)

To Σαπωνοποιείο »Πατούνη» στην Ζακυνθο και την Κερκυρα

Στον αστικό ιστό της Κέρκυρας, στην καρδιά της παλιάς βιομηχανικής πόλης, διατηρείται ένα αυθεντικό κομμάτι του βιοτεχνικού παρελθόντος. Το ιστορικό Σαπωνοποιείο Πατούνη, που γνώρισε μεγάλη ακμή, λειτουργεί ακόμη και σήμερα σε ένα οίκημα που χτίστηκε το 1891 για να λειτουργήσει αρχικά, ως υποκατάστημα του οίκου Μπαζάκη – Πατούνη, που ιδρύθηκε στη Ζάκυνθο το 1850.

Το έναυσμα για την ίδρυση του «Μέγα Εργοστασίου Σάπωνος Μπαζάκη και Πατούνη», δόθηκε στα ξαδέλφια Απόστολο Πατούνη και Σπύρο Μπαζάκη από μία εμπορική συνεργασία με Γάλλους, τους οποίους οι δαιμόνιοι επιχειρηματίες από τους Καλαρρύτες της Ηπείρου, προμήθευαν με κάπες από μαλλί αιγοπροβάτων, προορισμός των οποίων ήταν ο στρατός του Ναπολέοντα του Γ’.
«Κατέβαζαν τις κάπες στη Ζάκυνθο και τις φόρτωναν για τη Μασσαλία, ωστόσο αντί για χρήματα, έπαιρναν σαπούνι Μασσαλίας, το οποίο εμπορευόντουσαν στα Επτάνησα. Κάποια στιγμή, ο καπετάνιος που έκανε το εμπόριο, ο οποίος κυκλοφορούσε στα σαπωνοποιεία της Μασσαλίας και μάθαινε τη διαδικασία της παραγωγής, τους εξηγεί πώς φτιάχνεται το σαπούνι και τα δύο ξαδέλφια αρχίζουν να σκέφτονται τη δημιουργία ενός σαπωνοποιείου. Έτσι το 1850, ξεκινούν τη δική τους παραγωγή «σάπωνος πρασίνου εξαιρετικού ανόθευτου», μας διηγείται ο Απόστολος Πατούνης, πέμπτη γενιά σαπωνοποιός.

(source: monumenta)

Η σαπωνοποιία  Πατούνη είναι μία οικογενειακή επιχείρηση 5 γενεών. Έχει τις ρίζες της, στην πρώτη Ελληνική Σαπωνοποιία που ιδρύθηκε στη Ζάκυνθο το 1850. Το 1891 η δραστηριότητα της οικογένειας επεκτείνεται στην Κέρκυρα, κτίζοντας το εν λόγω σαπωνοποιείο στην Ιωάννου Θεοτόκη. Σήμερα, η σαπωνοποιία αποτελεί μία μικρή, υγιέστατη επιχείρηση με προσωπικό 2 άτομα, πλήρους απασχόλησης. Παράγει σαπούνι σύμφωνα με την κερκυραϊκή παράδοση, χρησιμοποιώντας αποκλειστικά κερκυραϊκό ελαιόλαδο ως πρώτη ύλη. Τα τελευταία δώδεκα χρόνια, το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής διοχετεύεται στο εξωτερικό, με κυρίαρχη αγορά αυτή της Ιαπωνίας.
Επιπλέον,  ο χώρος αποτελεί ένα αυθεντικό, εν λειτουργία μνημείο προβιομηχανικής  αρχαιολογίας, μοναδικό στο είδος του, με υψηλή προσέλευση επισκεπτών και εκπαιδευτικών εκδρομών, (ενδεικτικά για το 2009,υπολογίζονται ότι επισκέφτηκαν το σαπωνοποιείο 2500 τουρίστες περίπου και 14 καταγεγραμμένες εκπαιδευτικές ομάδες).
(source: Corfu times)

Soap Production «Patounis»

Χαρακτηρίζουμε  ως μνημείο σύμφωνα  με τις διατάξεις  του άρθρου 6 παρ.1β  του ν.3028/2002, το  κτίριο της ‘Σαπωνοποιίας  Πατούνη’, με τον  εξοπλισμό του  IN SITU,…, διότι:
  1. Η ‘Σαπωνοποιία Πατούνη’ αποτελεί σημαντική μαρτυρία της βιομηχανικής άνθισης στην Κέρκυρα του 19ου αιώνα, που εξακολουθεί να λειτουργεί χρησιμοποιώντας μέρος του αρχικού εξοπλισμού με τις ίδιες παραδοσιακές τεχνικές παραγωγής και για το λόγο αυτό είναι σπάνια σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια και ιδιαίτερα σημαντική για τη διατήρηση της μνήμης της παράγωγής και επεξεργασίας των προϊόντων της ελιάς που σταδιακά εκλείπει.
  2. Το κτίριο, πέραν της ιστορικότητας που αφορά την χρήση, διαθέτει και αξιόλογα μορφολογικά και αρχιτεκτονικά στοιχεία, καθώς και στοιχεία της εποχής που τεκμηριώνουν την αρχιτεκτονική τυπολογία των κτισμάτων του τέλους του 19ουαιώνα τα οποία στο ισόγειο είχαν επαγγελματική χρήση και στον όροφο κατοικία.»
(ΦΕΚ  288 από 11-7-08).
Η Βιομηχανια ΑΒΕΑ Χανιων

ABEA Factory in Nea Chora, Chania, Crete

Η ιστορία της ΑΒΕΑ ξεκίνησε το 1889. Τότε, ο γάλλος χημικός Ιούλιος Δέης (Jules Deiss), μετά από ευρεσιτεχνία του στο Ίδρυμα Παστέρ του Παρισίου, ίδρυσε την εταιρεία και το εργοστάσιο στην περιοχή της Νέας Χώρας έξω από τα τείχη της πόλης και δίπλα στο Εβραϊκό νεκροταφείο. Ο ίδιος είχε δημιουργήσει εργοστάσιο με ίδιους σκοπούς στην Τυνησία. Το εργοστάσιο σε πρώτο στάδιο παρήγαγε πυρηνέλαιο και επεξεργαζότανε τον ελαιοπυρήνα. Το πυρηνέλαιο μάλιστα εξαγόταν στη Γαλλία, με σκοπό την παραγωγή σαπουνιού τύπου Μασσαλίας.Τα Χανιά αποτελούσαν ένα πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη τέτοιου είδους βιομηχανιών. Ήδη λειτουργούσαν αρκετές βιοτεχνίες παραγωγής ντόπιου σαπουνιού και η πλούσια ελαιοπαραγωγή της Κρήτης μαζί με μια σχετική σταθερότητα που προσέφερε η Σύμβαση της Χαλέπας στην Ημιαυτόνομη Κρητική Πολιτεία, δημιούργησε ένα κλίμα για ανάπτυξη νέων πρωτοβουλιών. Τα Χανιά, αποκτούν κοσμοπολίτικο χαρακτήρα υπό την παρουσία των στόλων των «Προστάτιδων Δυνάμεων». Αποτέλεσαν πόλο έλξης για δεκάδες υπήκοους ευρωπαϊκών κρατών οι οποίοι και δημιουργούν την παροικία τους ασχολούμενοι κυρίως με το εμπόριο και τη βιομηχανία.Αλλαγή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς είχαμε το 1894 αφού αγοράζεται από την εταιρία Sahel Tunisien. Τότε, για την εξυπηρέτηση των λειτουργιών του μιας και αποτελούσε τη μεγαλύτερη βιομηχανία της πόλης, γίνεται το πρώτο ρήγμα στα τείχη στην περιοχή της πύλης του San Salvatore το έτος 1899. Η άδεια οικοδόμησης δόθηκε από το «Γενικόν Διοικητικόν Συμβούλιον Κρήτης»

ΑΒΕΑ

To 1917 η εταιρεια περασε στα χερια των επιχειρηματιών Π. Μαρκαντωνάκη, Κ. Ναξάκη, Κ. Μανουσάκη και Γ. Κασιμάτη. Η επωνυμία της εταιρείας καταχωρήθηκε σ’ αυτήν που έμελλε να μείνει γνωστή ως Ανώνυμος Βιομηχανική Εταιρία «ΑΝΑΤΟΛΗ», δηλαδή ΑΒΕΑ. Το καταστατικό υπογράφεται από την προσωρινή κυβέρνηση Βενιζέλου στη Θεσσαλονίκη στις 16 Ιανουαρίου 1917 και οι δραστηριότητές της επεκτείνονται στην εμπορία και επεξεργασία ελαιολάδων και στην παραγωγή σαπουνιών.

Το 1935 το εργοστάσιο ανακατασκευάζεται και λειτουργεί με επιτυχία μέχρι τον πόλεμο. Οι αλλεπάλληλοι βομβαρδισμοί κατέστρεψαν μεγάλο κομμάτι των υποδομών του. Οι ζημιές αποκαταστάθηκαν μεταπολεμικά και η λειτουργία του συνέχισε. Νέα αλλαγή καθεστώτος ιδιοκτησίας το 1951 αφού μετατρέπεται σε συνεταιριστική – μέχρι σήμερα – και εκπροσωπείται από τους παραγωγούς του Νομού Χανίων.

Το εργοστάσιο εγκαταλείφθηκε σταδιακά. Πρώτα η μετεγκατάσταση του πυρηνελαιουργείου της ΑΒΕΑ το 1994 στο Δήμο Κεραμειών. Και το 2004 με τη μετεγκατάσταση του τυποποιητηρίου λαδιών, του τμήματος παραλαβής ελαιολάδου, των γραφείων διοίκησης στο Δήμο Ελευθερίου Βενιζέλου και τη μετεγκατάσταση του σαπωνοποιείου και της ραφιναρίας λαδιών στο Δήμου Κεραμειών.

ΑΒΕΑ

Μια φωτια στις 29 Απριλιου 2011 καταστρεφει ολοσχερως το εγκαταλελειμενο εργοστασιο στη Νεα Χωρα Χανιων, και μαζι με αυτο και ενα κεφαλαιο βιομηχανικης ιστοριας και κληρονομιας της Κρητης και της Ελλαδας.

ΕΑΣ Λεσβου

Με τις κατάλληλες προσαρμογές στις σύγχρονες συνθήκες παραγωγής, το εργοστάσιο είναι από τα λίγα πια στην Ελλάδα που παράγουν σαπούνι αποκλειστικά από ελαιόλαδο.

Όπως εξηγεί ο εκπρόσωπος της Ένωσης Αγροτικών Συνεταιρισμών Λέσβου Νίκος Μάτας, “πολλοί λανθασμένα πιστεύουν ότι το αγνό σαπούνι ελαιόλαδου είναι γυαλιστερό, έχει πράσινο, διαυγές χρώμα. Η αλήθεια είναι ότι το αγνό παρθένο σαπούνι ελαιόλαδου έχει χρώμα λαδί, θολό. Η γυαλάδα αποκτιέται από το σαπούνι με τη χρήση ζωικών λιπαρών ουσιών, όπως είναι το λίπος του γουρουνιού. Οι καταναλωτικές συνήθειες των Ελλήνων μάς υποχρεώνουν να χρωματίζουμε, με φυτικές ουσίες βέβαια, και εμείς το σαπούνι. Στο εξωτερικό και ιδιαίτερα στην Ιαπωνία, όπου η ΕΑΣ Λέσβου κάνει μεγάλες εξαγωγές, οι καταναλωτές είναι πιο ενημερωμένοι και μας το ζητούν με το φυσικό του χρώμα. Είναι σαφές ότι το προϊόν αυτό, που προέρχεται από τον καρπό της ελιάς με όλες τις φαρμακευτικές του ιδιότητες, περιποιείται και φροντίζει περισσότερο το δέρμα από τα υπόλοιπα συνθετικά σαπούνια”.

Βέβαια, τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα σαπούνια διαφημίζονται ως σαπούνια από ελαιόλαδο. “Αυτό συμβαίνει γιατί πληθαίνουν οι καταναλωτές που ζητούν φυσικά προϊόντα χωρίς χημικά πρόσθετα. Ωστόσο, η νομοθεσία που διέπει την παραγωγή και την εμπορία του σαπουνιού επιτρέπει την προβολή με τον παραπάνω τρόπο, ακόμη και αν το τελικό προϊόν περιέχει μόνο ένα μικρό μέρος λιπαρών ελαιόλαδου – τα περισσότερα περιέχουν μόλις 20%”, λέει ο κ. Μάτας.

Η Λέσβος είναι μία από τις σημαντικές ελαιοπαραγωγικές περιοχές της Ελλάδας, καθώς στο νησί καλλιεργούνται περίπου 11 εκατ. ελαιόδεντρα και η μέση ετήσια παραγωγή ελαιόλαδου φτάνει τους 20.000 τόνους(10% της εθνικής παραγωγής).

Ο κ. Μάτας υπογραμμίζει πως το σαπωνοποιείο της ένωσης αποτελεί και έναν παραγωγικό τρόπο ανακύκλωσης των λαδιών και των ραφινελαίων που δεν μπορούν να διατεθούν στην κατανάλωση, καθώς στη Λέσβο δεν υπάρχει χωματερή που να μπορεί να δεχθεί τους 400-500 τόνους καταλοίπων που δημιουργούνται κάθε χρόνο.

Μέχρι πριν από λίγο καιρό ο κλάδος της σαπωνοποιίας στη Λέσβο, που κάποτε αποτελούσε σημαντική πηγή πλούτου για το νησί, είχε χάσει τη λάμψη του. Με την καταγραφόμενη στροφή των καταναλωτών στα βιολογικά προϊόντα, η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Λέσβου θέλει να αναδείξει το συγκριτικό πλεονέκτημα του σαπουνιού της, που θεωρείται η ανερχόμενη εμπορική δύναμη του νησιού.

(Source: Macedonia)

Ένα από τα παλαιότερα βιομηχανικά κτήρια είναι το σαπωνοποιείο της ΕΑΣ Λέσβου, που βρίσκεται μέσα στο βιομηχανικό συγκρότημα της Σκάλας Παμφίλων. Στην ιδιοκτησία της Ένωσης Συνεταιρισμών πέρασε στα 1929, όμως ο ακριβής χρόνος κατασκευής του δεν είναι γνωστός. Εκτιμάται όμως πως είχε κατασκευασθεί πριν από το παρακείμενο πυρηνελαιουργείο της Ένωσης που κατασκευάστηκε στα 1870. Οι χοντροί του τοίχοι, τα μεγάλα παράθυρα του, οι μεγάλες δεξαμενές σαπωνοποίησης που διαθέτει δεν θυμίζουν με τίποτα τους μουσειακούς χώρους άλλων συνομήλικων του βιομηχανικών κτηρίων της Λέσβου, αφού αυτό συνεχίζει να είναι σε λειτουργία και για την εξυπηρέτηση σύγχρονων διαδικασιών παραγωγής έχουν γίνει πάρα πολλές προσθήκες και προσαρμογές. Παρʼ όλα αυτά ο χαμηλός φωτισμός στους χώρους του ισογείου, το άδειο ξηραντήριο στο δεύτερο όροφο, οι παμπάλαιες δεξαμενές σαπωνοποίησης δίνουν την εικόνα ενός εργοστασίου που έχει μείνει δύο αιώνες πίσω. Μια εικόνα που -παραφράζοντας τον τίτλο του γνωστού μυθιστορήματος- δείχνει «πώς δενότανε ?το σαπούνι».

Ακόμη και οι πρόσχαροι εργαζόμενοι του σαπωνοποιείου δείχνουν να έχουν βγει από την εποχή της πρώτης βιομηχανικής ανάπτυξης της Λέσβου. Η μηχανή ξήρανσης ζεστού και κρύου αέρα, η μηχανή συρρίκνωσης και η μηχανή ξήρανσης της σαπωνόμαζας αν και έχουν κάποια ηλικία δείχνουν σαν να έχουν κάνει μια βουτιά στο παρελθόν, αφού το κτήριο είναι τουλάχιστον ένα αιώνα μεγαλύτερο από αυτά.
Ο χημικός της ΕΑΣ Λέσβου Μιχάλης Πεντογένης μας εξηγεί ότι το σαπωνοποιείο της ΕΑΣ Λέσβου είναι ένα από τα λίγα της χώρας που παράγουν σαπούνι αποκλειστικά από ελαιόλαδο και υλοποιούν όλα τα στάδια της παραγωγής. Με έκπληξη ακούσαμε τον κ. Πεντογένη να μας εξηγεί πως πολλά σαπούνια που αναφέρουν στην ετικέτα τους ότι παράγονται από ελαιόλαδο έχουν ένα μικρό ποσοστό ελαιολάδου (20%) και τα υπόλοιπα λιπαρά είναι ζωικά ώστε το τελικό προϊόν να είναι πιο λαμπερό.
Χημικά πρόσθετα χρησιμοποιούνται και για να αποκτήσει χρώμα η άρωμα το σαπούνι. Αναφορά «σαπούνι από ελαιόλαδο» στις ετικέτες των σαπουνιών γίνεται τα τελευταία χρόνια γιατί οι καταναλωτές όλο και περισσότερο ζητούν φυσικά προϊόντα χωρίς χημικά πρόσθετα. Ωστόσο η νομοθεσία που διέπει την παραγωγή και εμπορία του σαπουνιού μέχρι σήμερα δεν έχει λάβει υπόψη τις νεότερες εξελίξεις στην παραγωγή και στις καταναλωτικές συνήθειες, έτσι ο όρος «σαπούνι από ελαιόλαδο» μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη κι αν το τελικό προϊόν περιέχει μόνο ένα μικρό μέρος λιπαρών ελαιολάδου.
Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται ραγδαία η ζήτηση του σαπουνιού από ελαιόλαδο ως αποτέλεσμα της επιστροφής των καταναλωτών σε φυσικά προϊόντα. Η τάση αυτή είναι δικαιολογημένη κατά τον κ. Πεντογένη αφού το ελαιόλαδο είναι η καλύτερη λιπαρή ουσία για το ανθρώπινο δέρμα. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2006 οι πωλήσεις σαπουνιού της ΕΑΣ Λέσβου έφθασαν στους 170 τόνους. Μεγάλο μέρος της παραγωγής αυτή εξάγεται στο εξωτερικό.
Εκτός από το τελικό προϊόν, δηλαδή τις μικρές πλάκες σαπουνιού που παράγει και εμπορεύεται η ΕΑΣ Λέσβου, παράγει και πουλάει σε σαπωνοποιεία μεγάλες ποσότητες σαπωνόμαζας (δηλαδή σαπούνι που δεν έχει μορφοποιηθεί) και το οποίο χρησιμοποιείται για την παραγωγή σαπουνιών με την προσθήκη ζωικών λιπαρών.
Το πρώτο στάδιο της παραγωγής περιλαμβάνει την σαπωνοποίηση του ελαιολάδου μέσα σε μεγάλες δεξαμενές με την χρήση καυστικού νατρίου. Το «ψήσιμο» του σαπουνιού διαρκεί τρία ή τέσσερα οκτάωρα. Στο διάστημα αυτό γίνεται σταδιακή προσθήκη καυστικού νατρίου μέχρι ο ψήστης, δηλαδή ο εργάτης που παρακολουθεί την διαδικασία σαπωνοποίησης, να διαπιστώσει ότι το ελαιόλαδο που βρίσκεται μέσα στην δεξαμενή έχει κορεστεί.
Στο επόμενο στάδιο γίνονται τέσσερις με πέντε εκπλύσεις της σαπωνόμαζας προκειμένου να αφαιρεθεί η πλεονάζουσα ποσότητα καυστικού νατρίου (η περίσσια όπως την λένε οι σαπωνοποιοί) που υπάρχει και το νερό. Η κάθε μια έκπλυση κρατάει περίπου ένα οκτάωρο. Στο τελευταίο στάδιο της έκπλυσης γίνεται ο διαχωρισμός του σαπουνιού από το αλάτι, η εξαλάτωση. Αυτό το στάδιο ολοκληρώνεται όταν στο κάτω μέρος της δεξαμενής μείνει το αλατόνερο και στο πάνω μέρος η ρευστή σαπωνόμαζα.
Στο παρελθόν η ρευστή σαπωνόμαζα τοποθετούνταν σε καλούπια, εκεί γίνονταν η ξήρανση της και η κοπή της με μεγάλα μαχαίρια. Η ξήρανση των σαπουνιών γίνονταν με την χρήση του ηλιακού φωτός. Αυτό επέβαλε τα σαπωνοποιεία να διαθέτουν μεγάλες αίθουσες με πολλά παράθυρα. Σε αυτές γίνονταν η ξήρανση και η κοπή.
Στις μέρες μας η ρευστή σαπωνόμαζα με μια αντλία οδηγείται στο μηχάνημα ξήρανσης. Αυτό το μηχάνημα βγάζει ξερό σαπούνι που έχει την μορφή μακαρονιού. Στη συνέχεια η σαπωνόμαζα περνάει νέα μηχανική κατεργασία στο τέλος της οποίας παίρνει την μορφή μπαστουνιού. Τα μπαστούνια του σαπουνιού οδηγούνται στο κοπτικό μηχάνημα όπου κόβονται, αυτό είναι το πρώτο στάδιο της τελικής μορφής που ο καταναλωτής θα πάρει στο χέρι του. Μετά την κοπή του σαπουνιού γίνεται η ξήρανση της επιφάνειας του με την χρήση ζεστού και κρύου αέρα. Μετά το σαπούνι σφραγίζεται και περαιτέρω ξήρανση. Η συσκευασία γίνεται ανάλογα με την επιθυμία του εμπόρου που θα αγοράσει το σαπούνι. Το σύνηθες είναι να τοποθετηθεί σε μικρή πλαστική σακούλα η οποία συρρικνώνεται για να μειωθεί ο χώρος που καταλαμβάνει. Σε άλλες περιπτώσεις δημιουργούνται πλαστικές ή χάρτινες συσκευασίες από ένα, δύο ως πέντε μικρά σαπούνια πάντα με βάση τις επιθυμίες των εμπόρων πελατών.

(Source: Greek News Online)

Ολον αυτόν τον καιρό που ξετυλίγεται το Ελληνικό Δράμα, αλλά ιδιαίτερα απο τον Ιανουάριο 2015, ακούω και παρατηρώ με ιδιαίτερη προσοχή την έμφαση που δίνουν και οι πολιτικοί αλλά και ο λαός όταν ερωτάται στο θέμα του ΕΥΡΩ. Ακόμη και στο πρόσφατο δημοψήφισμα, ο λαός δεν ψήφισε την έξοδο από το ΕΥΡΩ, αλλά την απόρριψη μιας πρότασης για την χρηματοδότηση της χώρας. Ομολογώ ότι το θέμα ΕΥΡΩ ή Δραχμή είναι πολύ δύσκολο ακόμη και για επιδέξιους λύτες. Ομως δεν μπορώ παρά να σημειώσω ότι κάτι δεν πάει καλά με το θέμα αυτό. Και όχι μόνον κάτι, πολλά δεν πάνε καλά. Τι κάναμε εμείς ως κοινωνία πολιτών για να αντικρύσουμε τα προβλήματα της Ευρωζώνης; Σχεδόν τίποτε. Συζήτηση πραγματική ουδεμία. Βεβαίως δεν θεωρώ συζήτηση το να παρατάσσονται διάφοροι και διάφορες μπροστά στον τηλεοπτικό φακό και να φνωασκούν αδιακρίτως. Αυτό είναι μια κακή εκδοχή τσίρκου. Συζήτηση λοιπόν δεν έχει γίνει για την Ευρωζώνη. Το θέμα αντιμετωπίζεται ως Εκκλησιαστικό Δόγμα. Είναι δυνατόν να διερωτάται ο Χριστιανός για την Θεϊκή Φύση του Χριστού; Το ίδιο δεν είναι δυνατόν να διερωτάται ο Ελληνας πολίτης για το ΕΥΡΩ. Είναι καλό γιατί έτσι λέει κάποια ανώτερη δύναμη, μια δύναμη που μας καθορίζει όντας έξω απο την κοινότητα των πολιτών, που με τον τρόπο αυτό ετεροκαθορίζεται και καθίσταται – όπως μας δίδαξε τόσο καλά ο Κορνήλιος Καστοριάδης – ετερόνομη. Οϋτε όταν δόθηκε στον ΣΥΡΙΖΑ η εντολή να κυβερνήσεςι τον τόπο δεν τέθηκε θέμα ΕΥΡΩ. Κάποιοι που προσπάθησαν να το κάνουν, όπως ο Λαπαβίτσας, αντιμετωπίσθηκε στην καλύτερη περίπτωση σαν φρικιά. (Σημειώνω ότι δεν τον γνωρίζω τον Λαπαβίτσα, αλλά μου κάνει κακή εντύπωση όταν χωρίς να έχουμε ακούσει κάποιον τον λούζομε με αρνητικούς χαρακτηρισμούς.) Σήμερα ξημέρωσε Κυριακή 12 Ιουλίου 2015. Το βράδυ που μας πέρασε συνέβησαν πολλά και διάφορα στις Βρυξέλλες. Χρησιμοποιώντας μια φράση κλισέ, θα αναφωνήσω «τα προσωπεία πέφτουν!». Το ΕΥΡΩ σχεδόν παύει να είναι το απρόσιτον ιερόν και αναδεικνύεται σαν κάτι πραγματικό. Δεν έχει νόημα να προσωποποιήσω το θέμα. Ο διάσημος Γερμανός Υπουργός Οικονομικών κ. Σώυμπλε δεν είναι ένας «κακός» άνθρωπος. Κατέχει την ηγετική θέση στην Ευρώπη και καθορίζει τις πολιτικές στα θέματα του. Αυτός λοιπόν ο κύριος παρουσίασε σχέδιο για την έξοδο της Ελλάδας από την ευρωζώνη. Ουαί!!!! Ξαφνικά το θέσφατο, το δόγμα το ιερό κλονίζεται. Από τον Αρχιερέα που το υπηρετεί. Το Ευρώ, που μπόρεσε να φέρει όλα σχεδόν τα πολιτικά κόμματα της Ελλάδας σε μια προσωρινή συμφωνία, κλονίζεται! Δεν ξέρω τι θα γίνει, ούτε και θα επιχειρήσω προβλέψεις. Είμαι όμως βέβαιος ότι η κανάτα έχει ραγίσει. Ανεξάρτητα από το τι θα γίνει σήμερα ή αύριο, υπάρχουν σημαντικές δυνάμεις στην Ευρωζώνη που πιστεύουν ότι η Ελλάδα πρέπει να φύγει, διότι το Ελληνικό Πρόβλημα δεν έχει λύση. Η ασθενής χώρα, ως βαρειά ασθενής επί ποντοπόρου σκάφους, θα πρέπει να τοποθετηθεί σε μια βάρκα και να αφεθεί στην μέση του πόντου. Ακούω φωνές που λένε να κάνουμε υπομονή, να ξεπεράσουμε τη δύσκολη αυτή φάση, κτλ, κτλ. Φοβούμαι ότι ευρισκόμεθα εν τω μέσω ομαδικής πλάνης. Οι πολιτικές και τα μέτρα που πρότεινε στο ΕΥΡΩΓΚΡΟΥΠ ο συμπαθέστατος κ. (Σοάρες) Τσακαλώτος, είναι ίδιες με εκείνες που ακολούθησε η χώρα από το 2010. Ατελέσφορες και σε λάθος κατεύθυνση. Δεν θα αποδώσουν τίποτε, ενώ θα καταστρέψουν και τα λιγοστά υγιή κύτταρα οικονομικής δραστηριότητας που έχουν απομείνει στην Ελλάδα. Τρία χρόνια από σήμερα, άν φτάσουμε μέχρι εκεί, θα λέμε αυτό που λέγαμε σήμερα για το 2010. ‘Αν είχαμε ακολουθήσει μια άλλη πολιτική τότε, τώρα θα είχαμε επανέλθει σε μια ομαλότητα.» Αν λοιπόν συνεχίσουμε έτσι, αργά ή γρήγορα, οι «φίλοι και εταίροι» μας θα μας ξεπετάξουν. Η σύνταξη του σχεδιου ΓΚΡΕΞΙΤ απο το επιτελειο του κ. Σώυμπλε αποτελεί κραυγαλέα ομολογία της αποτυχίας των πολιτικών και των μέτρων που ακολουθήθηκαν. Μόνον όσοι είναι στραβοί δεν το βλέπουν αυτό. Απομένει στην Ελληνική Πολιτική Ηγεσία να αποφασίσει πως θα πορευτεί, ακόμη και τώρα, την ύστατη ώρα, υπάρχει οδός διαφυγής, αρκεί να θέλεις να την βρείς.

Electoral workers prepare ballot boxes in a warehouse in Thessaloniki on July 2, 2015, ahead of a controversial bailout referendum. Greece's radical left government suggested it would resign if it fails to get its way in a make-or-break referendum July 5 that could decide the country's financial future.   AFP PHOTO / SAKIS MITROLIDIS        (Photo credit should read SAKIS MITROLIDIS/AFP/Getty Images)

Electoral workers prepare ballot boxes in a warehouse in Thessaloniki on July 2, 2015, ahead of a controversial bailout referendum. Greece’s radical left government suggested it would resign if it fails to get its way in a make-or-break referendum July 5 that could decide the country’s financial future. AFP PHOTO / SAKIS MITROLIDIS (Photo credit should read SAKIS MITROLIDIS/AFP/Getty Images)

On Sunday 5th July the Greek people will vote on a non – existing issue, whether we accept or not the proposal of the European Commission, the European Central Bank and the IMF, a proposal that is no longer on the table, as the framework for the agreement, the second agreement between Greece and her creditors, has expired on the 30th June 2015.

But absurdity is not the issue here. The issue is that we Greeks live in a society where discourse is dead. Democracy is also dead. The new government claims to be democratic, but I have serious doubts. The European Union claims to be democratic, but they do not convince me. Words no longer have meaning, it depends on what you are going to vote . Language is split, people are split. And this split is between good and bad, and this may not be a temporary split.

columns

What follows is an imaginary dialogue of two Greek citizens, one is identified as a «YES» voter, and the other as a «NO» voter.

Bu there is a catch.

Each voter is not an individual, but a member of a set.

There are two sets.

austerity

Set A is the set of individuals who will vote  ‘YES’.

Set B is the set of individuals who will vote ‘NO’.

Therefore, in each turn of the dialogue, we may have different members of each set participating. I will not try to identify ‘who is who’. It does not make sense any way.

The format of the dialogue is very simple. Each set member (voter) in turn makes a statement. There are no interruptions. I will freely comment on the statements, using the identity of «CHORUS». This is the result of exercising some sort of a poetic license, and it therefore totally arbitrary. In addition, I claim to express my personal views and therefore I have the responsibility for these views. Unfortunately, in spite of my best efforts, I could not convince Moses to give me the secret of receiving instructions from God. I have climbed many mountains without success. At the same time, my recent trip to Delphi was also fruitless. No God was willing to speak to me, and the priestess on duty treated me with silence.

0630no

There is another catch.

There are various ghosts who participate in the dialogue. No one can prevent ghosts from intervening.

Political prisoners.

«CHORUS»: Even if Hellas does not fall the big fall today, she will remain dangerously close to the edge of the abyss for a long and unknown period of time.

«YES»: I will vote «YES».

«NO»: I will vote «NO».

«YES»: You are an  opportunist!

«NO»: You are a traitor!

Prime Minister Gounaris with other officials in Minor Asia, 1921. Gounaris was executed in Goudi, on the 15 November 1922.

Prime Minister Gounaris with other officials in Minor Asia, 1921. Gounaris was executed in Goudi, on the 15 November 1922.

CHORUS: Memories of the 1922 Minor Asia Disaster emerge. At that time traitors were the leaders of the Greek Government and Army and their supporters and followers, who were accused and executed as being responsible for the disaster that ended the presence of the Greeks in Minor Asia and Western Thrace. What remains from this period in the imagination of the Greek people is the word ‘Goudi’, the Athenian suburb where the ‘traitors’ were executed following a brief trial. You, Greek voters, you need to decide on who the traitor is! There can be no resolution of this conflict without a clearly identified traitor side! This can be resolved with the use of the State machinery, State is by definition coercion.

bacchaitk372

«YES»: You are a Communist Bandit! You are against the Nation!

«NO»: You are a Quisling! A cooperator of the Germans! A black marketeer!

«YES»: The Nazi party of ‘Golden Dawn’ is your partner in the ‘NO’ vote. What are you talking about?

«NO»: You cannot escape from grim reality: you are the new ‘partners’ of the modern Nazi, the Merkel – dominated European Union.

«CHORUS»: The statues are not the ruins—we are the ruins (Giorgos Seferis)

Τα κεφαλια του Βελουχιωτη και του Τζαβελα στην πλατεια των Τρικαλων το 1945

The heads of Aris Velouhiotis and his lieutenant Tzavellas, in the square of the city of Trikala, 1945

CHORUS: Memories of the 1945-1949 Civil War are still alive. Back then, it was the communists who formed an army, the Democratic Army, and took control of mountainous territories of Greece. Against them was the newly formed National Army, with English and American support. Whereas during the Occupation by Axis forces (Germans, Italians, Bulgarians) the Greeks were united, most of them under the umbrella of the National Liberating Front (EAM), including the communists, when the Civil War broke, the Communists became isolated. People who fought the Germans under the wings of EAM, joined the National Army and fought against the Communists.The Communists were expecting – or their leadership had said so – support and help from the Soviet Union, which never materialized. Stalin remained faithful to the Yalta accord and abandoned the Greek Communists.

riot-policemen-stand

«NO»: I want justice.

«YES»: Get real! Justice exists only among equals! Fight for something you can achieve!

«CHORUS»: How easy it is for desperate people to follow the leaders who promise to them everything they do not have, only to be bitterly disappointed later.

2bf1bbfa9c58325b9c967297a601dad98e3597eb

«YES»: We must find a way to work with the Europeans. They are the best option for Greece. Who else? Putin?

«NO»: We must show them that we do not succumb to blackmail.

«CHORUS»: When you have a knife on the table and instead of slicing your steak you stick it into your guts like Mishima did, you get a sense of belonging to the «beyond», verging on megalomania (George Veltsos).

Kader Attia, Ghosts, 2007

Kader Attia, Ghosts, 2007

«Ghost1″: Greek people, vote «YES»!

«YES»: George Papandreou, you are one of the people who brought the country where we are today. How dare you?

«Ghost2″: Greek people, vote «YES»!

«YES»: Kostas Karamanlis, you are one of the people who brought the country where we are today. How dare you?

«Ghost3″: Greek people, vote «YES»!

«NO»: With this wonderful show of ghosts we have secured the win!

«CHORUS»: Ghosts, Ghosts, we live in a country full of Ghosts!!! Not only they are still alive, they do not let the living take positions in the political process. The ghosts keep the political process hostage. The ghosts occupy vital space. We need to get rid of the ghosts! But how!

1435911727-the-battle-for-greek-referendum_8010781

«YES»: The SYRIZA government and Tsipras have failed the country. They are incompetent and have totally screwed up the negotiations. For five months they were just fucking about, playing the «catch me» game with the creditors. Shocking and childish. People who voted for SYRIZA in January 2015 are now voting «YES».

«NO»: The government and Tsipras stood their line. What you say is propaganda of the power mongers and the rich.

«CHORUS»: There is no longer discourse in the country of Socrates. People do not speak, they make announcements. People do not listen to what the other is saying. They only listen to the echo of their own words.

Tragicomic

«YES»: If we win, and we will win, Tsipras and his government must resign on Monday and a National Unity Government should be formed.

«NO»: You are the agents of anomaly! The Tsipras government were elected in January 2015 and they will stay in office for 4 years.

«YES»: This would be the case, if they were not totally incompetent. Now that they have almost destroyed the country, they must leave.

«NO»: Dream on! Political anomaly will not be allowed!

«CHORUS»: How sad one feels to see that people cling on to power without regard for the implications of their actions.

bigstock-Socrates-Drinking-The-Conium-26493056

«NO»: We will win!

«YES»: We will win!

«CHORUS»: «Win win» as the Americans call it, but how good a win is, when society is full of hatred? How good a win is, when the country continues to be run and represented by the guard that brought it up in flames? When the hope of January 2015, Mr. Tsipras failed miserably in his first (and may be the last) major challenge?

 

 

 

 

 

 

 

on razor’s edge…

Δευτέρα, 15 Ιουνίου, 2015

athens-flag_1538667i επί ξυρού ακμής = στην κόψη του ξυραφιού…

on razor’s edge…

Greece is on razor’s edge.

The fact that Greece is bankrupt is not only the result of the «hubris» of the Greek State, the Greek politicians and, inevitably, Greek society. No matter how much they wanted to borrow money in order to spend and spend and spend, they would have not been able to do so unless someone lent them the money.

Picture-6-e1375546630372

The Greek State, the Greek politicians, and the Greek society at large did not build a creditworthy profile on their own. Greece became a member of the Eurozone on 1st January 2002.  Without this membership there would have not been any of the huge loans made to the country.

Back in 2009, one of the architects of this mess, Kostas Karamanlis, had the courage to announce that he fucked up and that the country is in deep trouble. Nobody listened. The paramount issue in the other politicians’ minds was to capitalize on this rare instance of honesty and directness.

George Papandreou won the 2009 elections and propelled the already bankrupt country into receivership.

The problem is that Papandreou did not have the guts to find a solution. He found the easy way out. Complete surrender to the IMF, the European Union, and the European Central Bank.
watermarked-amr_diab_nammos_mykonos_18-8-2013_065-600x359The so called troika came to Greece and implemented an austerity program that could not have worked even in a healthy economy.

Five years later, Greece is a destroyed country. And there is no future in sight.

There is a new government in Greece, led by SYRIZA, a left-wing party. But since they were elected in January 2015, they have done very little to give even an indication of a solution in sight.

Homeless+Streets+Athens+Struggle+Due+Greek+O79sEJ_ER9Ql

Instead they have wasted huge amounts of time trying to arrive at a «honorable» compromise with Greece’s creditors.

Greece has no future as things are today. The debt cannot be paid back. The economy is in shambles. The State is a huge mechanism that spends money and produces very little. The tax regime is flawed and discourages any investment. The judicial system is antiquated and ineffective.

It is not only the economy. It is a lot more.

The problem with Syriza is the key problem of the Greek society.

AthensGuards

They want to use a magic wand to rectify the problems of the past without paying any price. The price in this case is the Greek State. Ironically enough, the Greek State, the edifice built by the Americans after the Greek Civil War of 1945-1949, has been the primary instrument of the populist governments which ruled Greece. An instrument of power, control, and absolute neglect of any rules of an open economy. In this respect, Greece has never had capitalism. Greece always had (since 1945) State Capitalism.

We all know that in real life there is not magic wand.

homeless

Syriza are so much dazed by the vision of the rejuvenation of the corrupt and inefficient State, that they forgot to try and find a solution to the Greek problem.

They have been repating the non-sensical statement that Greece belongs to Europe, but have not elaborated a policy to address the crisis of the country.

Today we find ourselves yet again on razor’s edge, with the creditors trying to push Syriza in a corner «take it or leave it». More taxes will be applied if the creditors have it their say, taxes to be paid by the usual suspects, the pensioners and the salaried citizens, who have no ability to paid all these additional taxes, let alone the ones already in place.

Replicating George Papandreou’s lazy approach (let the others do the work, I only bring them in), Syriza have discovered that this only lets the fox in with the chickens.

344703731_5fba2c38b8

Too little too late.

The irony is that it is not only Syriza who have no plan whatsoever for Greece to recover. The same applies to all the other political parties. Firstly and mostly New Democracy, led by Mr. Samaras, who today screams that Greece is going back to the Drachma. The fallacy of accepting the Euro as a given is the capital offence committed by Mr. Samaras. Of course he is not the only one.

1397301180-people-in-athens-demonstrate-against-the-visit-of-angela-merkel_4446259

And the people?

We have reinvented «Deus ex machina» and named her «Pride».

No more than that.

Just so that I do not give to the reader the impression of criticism without any view on what to do, I believe that Greece does not belong to the Eurozone and we should get out. The sooner the better.

One might ask «what is the plan? are you prepared?» and so on.

Given what has already happened in the country, both as a result of the creditors plans and the plans of the local politicians, one might be tempted to follow the well-established Pirandello plan.

«Tonight we improvise!»

But this would be unnecessary. The potential pitfalls and risks are known. It does not take a genius to put things together. All that is needed, is something we have not had in the last 40 years. The desire and determination to achieve a collective goal that will eventually improve our situation, without having unreal expectations.

maxresdefault

A lamb offal dish for daring souls

Κυριακή, 3 Μαΐου, 2015

Spring time is a good time to cook dishes with lamb offal.

I buy lamb which less than one year old, and weigh no more than 12 kilograms.

Of course you can buy offal separately if you wish.

The most typical dish we cook is a lamb offal soup the night before Easter. I like this dish, but I wanted to try something new this time.

 

Lamb offal - marinated and ready to cook

Lamb offal – marinated and ready to cook

So  I marinated the offal (liver, lung, heart, sweetbreads) in red wine and oregano just to moderate the strong odor of the material, and then diced it finely.

I prepared a mix of fresh onion, fresh garlic, parsley, dill, fresh oregano, pickled hot peppers and placed it in a big pan with olive oil, salt and pepper. If you like, you can add some sultana raisins for sweetness and pine kernels for texture. After the greens started sweating, I threw in the diced offal and let it cook for about five minutes. After that I took the offal out of the pan, added the juice of one lemon to the mix (it needs the acidity to counter the intensity of the offal) and slowly reduced the liquids of the greens so that the mix is juicy with being runny.

In parallel, in a pot I prepared sticky rice with salt and added at the last minute of big dollop of butter.

Lamb offal with sticky rice and yogurt

Lamb offal with sticky rice and yogurt

I served the rice and offal in separate partitions of the plate, and added some strained yogurt because it adds a feeling of smoothness which I enjoy after the encounter with the intensity of the offal. The red bits that you see on the plate are chili pepper flakes.

Lamb offal - detail

Lamb offal – detail

The rice and yogurt work well together to enhance and promote the offal, which dressed in its green glory is hot, aromatic and powerful. The tricky part of the dish is the offal – greens ratio. Too little offal and you have a warm funny tasting green salad. Too little, and you are over powered by the offal.

Monemvassios 2006

Monemvassios 2006

I served the dish with a red wine from the area of Monemvasia on the Peloponnese, called «Monemvassios 2006«. It is a blend of St. George’s red and Mavroudi. I liked its balance and moderate intensity.

 

 

 

The definition of «arete» by Aristotle in the Nicomachean Ethics

Τετάρτη, 18 Φεβρουαρίου, 2015

Eduardo Chillida, Competition - Harmony

Eduardo Chillida, Competition – Harmony

Introduction

We often talk about «arete«, or «virtue«, although the latin-based word is not coveying the full meaning. As it happens in these cases, we all use the same word, but each one has potentially a different understanding or interpretation of it.

Having just finished reading Plato’s «Meno», I was reminded of the definition of «arete» by Aristotle in Nicomachean Ethics, and its interprpetation by the French-Greek philosopher Cornelius Castoriadis.

There are at least three major issues to address.

First of all, whereas Plato in Menon is so keen to arrive at a definition of virtue, it appears as if this is a strictly theoretical exercise. Aristotle, on the other hand, claims that the issue is «how to act».

Then we have the question of whether virtue is knowledge or a habit, whether it can be attained and acquired by rationality or by perception.

Finally, there is the question of the context of virtue.

I will proceed to quote from the text in the Greek original of the Nicomachean Ethics, then give the translation in modern Greek, and then provide a translation and/or interpretation in English. For the modern Greek translation I will use the translations available in the «Gate of the Greek Language» (reference 3), and on some occasions my translation. The «standard» english translation I will use is by William David Ross (reference 1).

Eduardo Chillida, Homenaje a Picasso

Eduardo Chillida, Homenaje a Picasso

Why define «arete»?

Ἐπεὶ οὖν ἡ παροῦσα πραγματεία οὐ θεωρίας ἕνεκά ἐστιν ὥσπερ αἱ ἄλλαι (οὐ γὰρ ἵνα εἰδῶμεν τί ἐστιν ἡ ἀρετὴ σκεπτόμεθα, ἀλλ᾽ ἵν᾽ ἀγαθοὶ γενώμεθα, ἐπεὶ οὐδὲν ἂν ἦν ὄφελος αὐτῆς), ἀναγκαῖον ἐπισκέψασθαι τὰ περὶ τὰς (30) πράξεις, πῶς πρακτέον αὐτάς· αὗται γάρ εἰσι κύριαι καὶ τοῦ ποιὰς γενέσθαι τὰς ἕξεις, καθάπερ εἰρήκαμεν. (1103b, 25-30)

Επειδή λοιπόν η παρούσα φιλοσοφική μας ενασχόληση δεν έχει ως στόχο της, όπως οι άλλες, τη θεωρητική γνώση (η έρευνά μας δηλαδή δεν γίνεται για να μάθουμε τι είναι η αρετή, αλλά για να γίνουμε ενάρετοι ― αλλιώς δεν θα είχε κανένα νόημα), είναι ανάγκη να εξετάσουμε το θέμα «πράξεις», με το νόημα (30) «πώς πρέπει να τις πράττουμε» ― αυτό, φυσικά, επειδή από αυτές εξαρτάται και το τι θα είναι τελικά οι έξεις μας, όπως το έχουμε ήδη πει. (3, μετάφραση Δ. Λυπουρλής).

Since, then, the present inquiry does not aim at theoretical knowledge like the others (for we are inquiring not in order to know what virtue is, but in order to become good, since otherwise our inquiry would have been of no use), we must examine the nature of actions, namely how we ought to do them; for these determine also the nature of the states of character that are produced, as we have said. (1)

My comment: Aristotle makes it quite clear from the beginning that his inquiry aims at determing how to act. His focus is not theoretical knowledge, but real life and what we do in it.

Eduardo Chillida, Barcelona i

Eduardo Chillida, Barcelona i

Definition of (moral) «arete» 

«…ἀρετὴν δὲ λέγομεν ἀνθρωπίνην οὐ τὴν τοῦ σώματος ἀλλὰ τὴν τῆς ψυχῆς· καὶ τὴν εὐδαιμονίαν δὲ ψυχῆς ἐνέργειαν λέγομεν.» (1102a, 15-20)

Όταν αναφερόμαστε στην ανθρώπινη αρετή, εννοούμε την αρετή της ψυχής, και όχι του σώματος. Και η ευτυχία εξάλλου είναι ενεργούμενο της ψυχής.

By human virtue we mean not that of the body but that of the soul; and happiness also we call an activity of soul. (1)

Διορίζεται δὲ καὶ ἡ ἀρετὴ κατὰ τὴν διαφορὰν ταύτην· λέγομεν γὰρ αὐτῶν τὰς (5) μὲν διανοητικὰς τὰς δὲ ἠθικάς, σοφίαν μὲν καὶ σύνεσιν καὶ φρόνησιν διανοητικάς, ἐλευθεριότητα δὲ καὶ σωφροσύνην ἠθικάς. (1103a, 3-7)

Και στην αρετή διακρίνουμε δύο είδη: διανοητική αρετή, όπως είναι η σοφία και η σύνεση, και ηθική όπως είναι η γενναιοδωρία και η σωφροσύνη.

Virtue too is distinguished into kinds in accordance with this difference; for we say that some of the virtues are intellectual and others moral, philosophic wisdom and understanding and practical wisdom being intellectual, liberality and temperance moral. (1)

«Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης, τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς (15) δὲ ἠθικῆς, ἡ μὲν διανοητικὴ τὸ πλεῖον ἐκ διδασκαλίας ἔχει καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν αὔξησιν, διόπερ ἐμπειρίας δεῖται καὶ χρόνου, ἡ δ᾽ ἠθικὴ ἐξ ἔθους περιγίνεται, ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔσχηκε μικρὸν παρεκκλῖνον ἀπὸ τοῦ ἔθους. ἐξ οὗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται·» (1103a, 14-19)

Δύο είναι, όπως είδαμε, τα είδη της αρετής, η διανοητική και η ηθική. (15) Η διανοητική αρετή χρωστάει και τη γένεση και την αύξησή της κατά κύριο λόγο στη διδασκαλία (γιαυτό και εκείνο που χρειάζεται γι’ αυτήν είναι η πείρα και ο χρόνος), ενώ η ηθική αρετή είναι αποτέλεσμα του έθους (και το ίδιο της το όνομα, άλλωστε, μικρή μόνο διαφορά παρουσιάζει από τη λέξη έθος). Αυτό ακριβώς κάνει φανερό ότι καμιά ηθική αρετή δεν υπάρχει μέσα μας εκ φύσεως. (3, μετάφραση Δ. Λυπουρλής).

Virtue, then, being of two kinds, intellectual and moral, intellectual virtue in the main owes both its birth and its growth to teaching (for which reason it requires experience and time), while moral virtue comes about as a result of habit, whence also its name (ethike) is one that is formed by a slight variation from the word ethos (habit). From this it is also plain that none of the moral virtues arises in us by nature; (1)

Eduardo Chillida, Zabaldu

Eduardo Chillida, Zabaldu

Definition and interpretation by C Castoriadis

«Ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική, ἐν μεσότητι οὖσα τῇ πρὸς ἡμᾶς, ὡρισμένῃ λόγῳ καὶ ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν». (1107a, 1-5)

An almost literal translation of this definition in English would read like this:

«Virtue, then, is a habit or trained faculty of choice, the characteristic of which lies in moderation or observance of the mean relative to the persons concerned, as determined by reason, i.e. by the reason by which the prudent man would determine it.»

Ross translates it as follows: «Virtue, then, is a state of character concerned with choice, lying in a mean, i.e. the mean relative to us, this being determined by a rational principle, and by that principle by which the man of practical wisdom would determine it.» (1)

The French-Greek philosopher Cornelius Castoriadis in one of his seminars (2) has provided a lucid interpretation of Aristotle’s definition, and I would like to share it as I consider it brilliant and illuminating.

Eduardo Chillida, Homenaje a Aime Maeght

Eduardo Chillida, Homenaje a Aime Maeght

«Ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική»

Είναι λοιπόν η αρετή μια συνήθεια απόκτημα ελεύθερης επιλογής

Interpretation: Arete is an acquired inclination, which we do not have since birth and we follow and exercise by choice. Castoriadis discusses the possible use of the word «habitus», but opts for inclination instead, to emphasize the active element of the word, as opposed to the rather passive nature of «habitus».Not only arete is an inclination we acquire during life, but we acquire it by choice, not because we were forced to by dire circumstances. Arete is exercised by choice, and cannot be forced.

Eduardo Chillida, Aundi II

Eduardo Chillida, Aundi II

«ἐν μεσότητι οὖσα τῇ πρὸς ἡμᾶς»

που βρίσκεται στο ενδιάμεσο των άκρων που καθορίζουμε εμείς οι ίδιοι

Interpretation: Arete lies in the middle ground between extremes, in a context defined by our condition. The middle ground is not necessarily an arithmetic mean or median, and the extremes are not universal or all encompassing, but are defined in the context of «our» condition, and have no meaning without it. The community enters the definition with the «our», and shatters the strictly individual focus usually attached to arete.

«ὡρισμένῃ λόγῳ καὶ ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν».

και προσδιορίζεται από τη λογική που καθορίζει ο φρόνιμος άνθρωπος

Interpetation: Arete is determined by impersonal reason and defined by the man of prudence, which is the ability to reason well within the real conditions of life.

Eduardo Chillida, Zedatu IV

Eduardo Chillida, Zedatu IV

Navigating the middle position

Being in the middle ground, between two extremes, is not an easy task. And attaining the proper position is a matter of perception rather than of reason.

«Τριῶν δὴ διαθέσεων οὐσῶν, δύο μὲν κακιῶν, τῆς μὲν καθ᾽ ὑπερβολὴν τῆς δὲ κατ᾽ ἔλλειψιν, μιᾶς δ᾽ ἀρετῆς τῆς μεσότητος, πᾶσαι πάσαις ἀντίκεινταί πως·» (1108b, 15-20)

There are three kinds of disposition, then, two of them vices, involving excess and deficiency respectively, and one a virtue, viz. the mean, and all are in a sense opposed to all; (1)

«(20) Ὅτι μὲν οὖν ἐστὶν ἡ ἀρετὴ ἡ ἠθικὴ μεσότης, καὶ πῶς, καὶ ὅτι μεσότης δύο κακιῶν, τῆς μὲν καθ᾽ ὑπερβολὴν τῆς δὲ κατ᾽ ἔλλειψιν, καὶ ὅτι τοιαύτη ἐστὶ διὰ τὸ στοχαστικὴ τοῦ μέσου εἶναι τοῦ ἐν τοῖς πάθεσι καὶ ἐν ταῖς πράξεσιν, ἱκανῶς εἴρηται. διὸ καὶ ἔργον ἐστὶ σπουδαῖον εἶναι.» (1109a, 20-25)

That moral virtue is a mean, then, and in what sense it is so, and that it is a mean between two vices, the one involving excess, the other deficiency, and that it is such because its character is to aim at what is intermediate in passions and in actions, has been sufficiently stated. Hence also it is no easy task to be good. (1)

«ἀλλ᾽ ὁ μὲν μικρὸν τοῦ εὖ παρεκβαίνων οὐ ψέγεται, οὔτ᾽ ἐπὶ τὸ μᾶλλον οὔτ᾽ ἐπὶ τὸ (20) ἧττον, ὁ δὲ πλέον· οὗτος γὰρ οὐ λανθάνει. ὁ δὲ μέχρι τίνος καὶ ἐπὶ πόσον ψεκτὸς οὐ ῥᾴδιον τῷ λόγῳ ἀφορίσαι· οὐδὲ γὰρ ἄλλο οὐδὲν τῶν αἰσθητῶν· τὰ δὲ τοιαῦτα ἐν τοῖς καθ᾽ ἕκαστα, καὶ ἐν τῇ αἰσθήσει ἡ κρίσις.» (1109b, 20-25)

The man, however, who deviates little from goodness is not blamed, whether he do so in the direction of the more or of the less, but only the man who deviates more widely; for he does not fail to be noticed. But up to what point and to what extent a man must deviate before he becomes blameworthy it is not easy to determine by reasoning, any more than anything else that is perceived by the senses; such things depend on particular facts, and the decision rests with perception. (1)

References

(1) Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια. [ed. J. Bywater, Aristotle’s Ethica Nicomachea. Oxford, 1894] translated by William David Ross. I own the «Oxford World’s Classics» 2009 printed edition.

(2) Κορνήλιος Καστοριάδης, Η Ελληνική Ιδιαιτερότητα, Τόμος Γ”, Θουκυδίδης, η ισχύς και το δίκαιο. Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα 2011. Please note that the Castoriadis book is in Greek, and the translation into English is mine. In addition, I have not used Castoriadis’ statements verbatim, but with a sense of poetic license.

(3) Πύλη. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία. Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια

Following my earlier post on the January 2015 parliamentary elections in Greece, I would like to add some more thoughts regarding the second elections (March/April 2015) and the political implications for some of the political parties.

Paul Klee, Red Baloon, Guggenheim Museum, New York

Paul Klee, Red Baloon, Guggenheim Museum, New York

First of all, it is quite interesting that as we approach the 25th January, political parties and analysts alike seem to be certain that there will be no second elections. I emphasize this because it seems to me to be the epitomy of shortsightedness and hypocricy.

In order to make it appear that SYRIZA will be able to form a government, all of a sudden they are no longer the bad kids on the block. They could be right in some things, they mean well, and so on. All of these are abstract generalities of no substance, and most important there is no discussion on the political positions of the parties and the interests and concerns of the electorate. Now we are told that the electorate does not want second elections. A few weeks ago we were told that the electorate did not want any elections.

Paul Klee, The Sublime Side, MOMA, New York

Paul Klee, The Sublime Side, MOMA, New York

We are told by the Minister of Finance that if SYRIZA gets elected, our creditors will consider giving Greece an extension of two months to wrap up the troika moratorium, provided that Greece asks for it. Today this reads more like a six month extension.

All of a sudden PASOK, POTAMI and ANEL – not the Communist Party, Golden Dawn and New Democracy – are open to discuss cooperation with SYRIZA.

Paul Klee;, Flower Garden, MOMA, New York

Paul Klee;, Flower Garden, MOMA, New York

One wonders why PASOK, POTAMI and ANEL are extending a week before the election a hand of cooperation to SYRIZA.

SYRIZA, on the other hand, seem to be fully aware of the fact that their only chance of governing Greece is the 25th January 2015. If they do not get absolute majority alone or with another party they will never govern the country.

It seems to me that this change of attitude and behaviour is not genuine, but a diversion.

The parties are for different reasons appearing as cooperative and supportive of a coalition government including SYRIZA for two basic reasons. The first is that they want to divert attention form some internal developments and the other is that they want to attract more voters, by appearing as cooperative.

Paul Klee, Actor's Mask, MOMA, New York

Paul Klee, Actor’s Mask, MOMA, New York

Let us consider each of these parties, starting with PASOK.

PASOK faces serious problems. IThe formation of George Papandreou’s new political party will take many votes away from PASOK who already suffered catastrophic results in the Euroelections of 2014. A bad result (below 7%) will have major impact on the party and may lead to its disappearance from mainstream politics. This leads the leadership of Mr. Venizelos to attempt to position PASOK as the guarrantor of a coalition government and even suggest to the voters that in order for a coalition to be strong they must vote for PASOK, so that it becomes the broker of a stable cooperative effort to govern the country. This reminds me of Genscher’s Free Democratic PArty in Germany. The attempt is clear, but in my view it will remain an attempt. PASOK lacks the credibility to become the broker of a coalition government in Greece. Not only that, the position of Mr. Venizelos in the party after the 25th January 2015 is questionable. It is most likely that Mr. Venizelos will step down from the presidency of PASOK.

POTAMI are equally eager to convince the voters that they are so nice and polite guys that they will do whatever it takes to form a coalition government, provided of course that it does not go against their political programme. This opportunism is working in favour of POTAMI as they appeal primarily to undecided voters from the right to the left, who do not want to vote for the two main contenders, New Democracy and SYRIZA.

Paul Klee, Around the fish, MOMA, New York

Paul Klee, Around the fish, MOMA, New York

Something similar is also said by PASOK. We will cooperate, provided that our political programme is respected.

POTAMI threw in yesterday a variance of the coalition position. They said that they may not participate in a SYRIZA-led government, but they will give it a vote of confidence, provided that their conditions will be met.

ANEL, the party led by Mr. Kammenos, is the only one of the three that maintains a steady position. They say that they have major differences with SYRIZA but, they are equally opposed to the memorandum of Greece with the «troika» creditors and threfore will discuss with SYRIZA the formation of a government. Mr. Kammenos is playing a smart game. He knows very well that the only political capital he has is his opposition ot the memorandum and he is trying to cash in on it by piggybagging on SYRIZA’s win. The catch is that in spite of all good intentions, S?YRIZA and ANEL combined will not have enough seats to give the needed vote of confidence to a new government of Greece.

Paul Klee, Glueht Nacht, Beyeler Foundation, Switzerland

Paul Klee, Glueht Nacht, Beyeler Foundation, Switzerland

The party of George Papandreou continues to be in the twilight zone between 2% and 3%. If things remain the same, he will not have any seats in the new parliament. But I believe that he will eventually get more than 3% of the national vote. Mr. PApandreou is not very vocal about a coalition with SYRIZA, he is very busy trying to re-establish his reputation as a politicla leader who cares for the people.

I have tried to give some explanations of the recently expressed strong desire by some of the parties to form a coalition government with SYRIZA, following the 25th January elections.

As a similar positive turn has occured amaong political analysts and journalists, I can only say that they relaised that scaremongering is not going to have an effect and decided to «keep their enemy closer than their friend».

Paul Klee, Tropische Daemmerung, Beyeler Foundation, Switzerland

Paul Klee, Tropische Daemmerung, Beyeler Foundation, Switzerland

Interestingly, they do not discuss the most likely outcome of the elections, which is that we will have a second round of elections following the election of the new president of the Hellenic Republic. But I will not elaborate on this, there is no need. We will soon know what will happen, without the help of the esteemed analysts.

I would like now to rurn to one of the implications of the elections of the 25th January and the failure to form a government, leading to a second round of elections. I think there will be major implications in the party of New Democracy. More specifically, a change in leadership.

All moderate politicla forces inside and outside of Greece will come to the conclusion – if they have not already done so – that the regime of Mr Samaras is over. He did what he could, but his time is over. The damage his policies inflicted on the people is so big that he cannot continue being the leader of the conservative party in Greece. A change is needed at once. Luckily for the conservatives, there are many candidates for the job. As an example, the daughter of ex-prime minister Konstantinos Mitsotakis, Dora Bakoyanni.

Paul Klee, Zeichen in Gelb, Beyeler Foundation, Switzerland

Paul Klee, Zeichen in Gelb, Beyeler Foundation, Switzerland

She is well educated, experienced in politics, she is moderate in her politics and has a strong following.

I do not want to elaborate further, as the key point I am trying to make is that there will be a change in the New Democracy leadership. Whoever is the new leader, will have a tough job ahead of her/him.

Following the change in leadership, New Democracy will have to work hard to re-build bridges with political forces of the center and form a coalition government. It will not be easy, but as I wrote in my earlier post, I believe it has quite a good chance for it to happen.

Follow

Ενημερωθείτε για κάθε νέα δημοσίευση στο email σας.

Μαζί με 88 ακόμα followers