This is the result of a juxtraposition of the creations of two people who have not met in their lifetime. Both made Spain their home. Both originated in another country (culture). The occasion of this is the Holy Week that is now approaching its climax. I chose to focus on the zenith of the drama, the burial. The beginning of the trip to Hades.

The creators:

El Greco, The Burial of Count Orgaz, Self-portrait (Detail)

El Greco: Domenikos Theotokopoulos, Painter.

Born in Crete, Greece, El Greco was trained as an icon painter.
It was as a painter who «felt the mystical inner construction» of life that El Greco was admired by Franz Marc and the members of the Blue Rider (Blaue Reiter) school: someone whose art stood as a rejection of the materialist culture of modern life.

Source:El Greco (Domenikos Theotokopoulos) (1541–1614) | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art

El Lebrijano

El LebrijanoJuan Peña Fernández. Lebrija (Seville), 1941. Singer.

García Marquez wrote: «When Lebrijano sings, water gets wet.»

(Please refer to FlamencoWorld for a biography and more).

The works:

The Burial of Count of Ortaz

El Greco, The Burial of the Count of Orgaz

The huge painting is in the Church of Santo Tome, in Toledo, the city that El Greco made his home in Spain.

Lagrimas de Cera (Tears of Wax)

«…The director of the company wanted to record right away and it occurred to me to say, almost as a joke, «I’m going to make a record about Holy Week.» When I was on the AVE to Seville I asked myself, «What did I say to this guy?» He called me up and said «How are you going to do it?» And I said to him, «What am I doing?» Then he said to me, «Come to Madrid because Hugo is here.»….As soon as we got there, in a recording studio on the Alameda de Hércules in Seville, we put together a multicolored musical ensemble: a Belgian producer with his French engineer, the Moroccan brothers that Juan has worked with for 10 years on strings and vocals, four Bulgarian singers, Antonio Moya de Utrera on guitar, Rosario Amador, niece of Raimundo also on vocals, and Sainkho from Southern Siberia. «It was like the U.N.,» jokes El Lebrijano.» (exerpt from an  1999 interview to Louis Clemente, published in Flamenco World)

This stunning music written for «Santa Semana» – the Holy Week – evokes the Universal aspect of Passion and Drama, universality that knows no boundaries or religions. The music unites the Christians and the Arabs with the itinerant Romas and the Jews in mourning for the Death and Burial of a Man, a God, our own.

The Video (Slide Show)

I have put together a slide show with photos of the painting, and one song from «LAgrimas de Cera» as audio background. Here it is.

The flagellation of Christ is the beginning of the final turn to the End.

But the End is not near yet. The crowd must have fun in the process. The violence exercised against a defenseless victim is beyond description and comprehension.  The flagellation first, then the crowning with thorns, then the carrying of the Cross up the hill, and, finally, the Crucufixion.

Modern day execution looks like an act of extreme Humanism biewed in the context of Jesus’ last hours before the Crucifixion.

Georges Roualt, The Flagellation of Christ

τοτε απελυσεν αυτοις τον Βαραββαν, τον δε Ιησουν φραγγελωσας παρεδωκεν ινα σταυρωθη» (κατα Ματθαιον 27:26)

then released he Barabbas unto them; and when he had scourged Jesus, he delivered him to be crucified (Mathew 27:26)

Cimabue, Flagellation of Christ, 1280

ο δε πιλατος βουλομενος τω οχλω το ικανον ποιησαι απελυσεν αυτοις τον βαραββαν και παρεδωκεν τον ιησουν φραγελλωσας ινα σταυρωθη (κατα Μαρκον 15 15)

Wishing to satisfy the crowd, Pilate released Barabbas for them, and after having Jesus scourged, he handed Him over to be crucified (Mark 15;15)

Luca Signorelli, the Scourging of Christ, 1480

παιδευσας ουν αυτον απολυσω (κατα Λουκαν 23 16)

I will therefore chastise him and release him (Luke 23;16)

Tiziano, The Flagellation of Christ, 1550

τοτε ουν ελαβεν ο πιλατος τον ιησουν και εμαστιγωσεν

και οι στρατιωται πλεξαντες στεφανον εξ ακανθων επεθηκαν αυτου τη κεφαλη και ιματιον πορφυρουν περιεβαλον αυτον

και ελεγον χαιρε ο βασιλευς των ιουδαιων και εδιδουν αυτω ραπισματα

(κατα Ιωαννην 19 1-3)

Then Pilate therefore took Jesus, and scourged him.

And the soldiers platted a crown of thorns, and put it on his head, and they put on him a purple robe,

And said, Hail, King of the Jews! and they smote him with their hands.

(John 19;1-3)

Caravaggio, The Flagellation of Christ, 1607

«The expression on Christ’s face shows his awareness of being scourged in order to fulfil the Old Testament prophecies. Yet his passion is more “active” than “passive.” Fried sees this in Christ’s right hand which willingly reaches for the broken reed as a mock scepter. Even more striking is the proximity of Christ’s hand to that of the seated, armor-clad figure to his left.» (Michael Fried, The «Moment» of Caravaggio)

Caravaggio, Christ crowned with Thorns, 1602

It is now more than five months since I have posted the first part of my tribute to Heidegger, following my visit to his hometown and the mountain retreat in the Black Forest. It is time to continue with the second part, which focuses on two French friends who became very important for Heidegger after the Second World War. One is a philosopher, Jean Beufret, and the other is a poet, Rene Char. Until the 1970’s Heidegger had a major impact on French intellectual life and philosophy. His two French friends, in their own way, have played a major role in this.

Thor Seminar, 1968: Heidegger in the middle, Beaufret far right

The Philosopher Jean Beaufret

Jean Beaufret is the French philosopher who played a key role in introducing and developing Heidegger’s ideas in France. Heidegger’s ideas were introduced in France in the 20’s and 30’s, but became highly influencial only after the second world war. Heidegger and Beaufret met in 1946 in Todtnauberg. Beaufret introduced Heidegger to French existentialism, and posed to him some questions with regard to Sartre’s address «Existentialism is a Humanism», given earlier in the year. Beaufret wrote the questions hastily on a piece of paper in a Paris cafe so as to be delivered by a friend ready to leave for Freiburg. Heidegger in response to these questions wrote the «Letter on Humanism» and dedicated it to Beaufret. It was written at a time of great personal struggle for Heidegger: he had just been indefinitely banned from teaching following the Nazi war-crimes hearings, and he had undergone a kind of emotional breakdown as a result.

Jean Beaufret and Martin Heidegger

Beaufret taught philosophy at the Ecole Nationale Superieure from 1946 to 1962 and was in the core of Parisian intellectual life, being friend with among others Maurice Merleau-Ponty, Jacques Lacan, and Louis Althusser. In 1955, with Kostas Axelos, a Greek philosopher who was teaching in Paris, Beaufret organized the conference «What is Philosophy?», in which Heidegger was welcomed by the leading French Philosophers.

Beufret edited and published some of the letters he exchanged with Heidegger in four volumes of «Dialogue with Heidegger». The first volume is on Greek Philosophy.

The Poet Rene Char

It is not an accident that two of Heidegger’s most celebrated acquaintances are poets: the French Rene Char and the Romanian – German – Jewish Paul Celan.  As Heidegger observes in «Letter on Humanism»:

«Be[-ing], as what has come down <to us> which becomes truth, remains hidden. But the fate of the world is presaged in poetry, without its having as yet emerged as the history of be[-ing].»

In 1955, Jean Beaufret introduced Heidegger to the French poet Rene Char, during one of his to France. Prior to his arrival in France, Heidegger stated that the person he most wanted to meet was Char, whom he regarded as the most important contemporary thinker. They became friends and met many times in Provence, the birthplace of Char.

Rene Char and Martin Heidegger

One of his «surrealist» poem collections, written in the 30’s is «The Hammer without a Master». Some of its verses, were set to music by Pierre Boulez. Here is one of them.

The furious handicraft

The red caravan on the edge of the nail
And corpse in the basket
And plowhorses in the horseshoe
I dream my head on the point of my knife is Peru

«There are those who leave behind poisons while others leave remedies. Difficult to tell which is which. You have to taste.
The immediate yes or no is healthy in spite of the corrections that will follow.»

[Rene Char: In a crude mountain shelter, translated by Susanne Dubroff]

Char has influenced Heidegger deeply. As Michael Worton comments «…this friendship led Heidegger to write his Gedachtes sequence of poems, which are among his last writings and bear the marks of Char’s poetic practice of thinking-through-language».

Rene Char

Heidegger was so captivated by the landscape in Thor, the place of residence of Char, that he organized philosophy seminars there in 1966, 1968, and 1969. In the mornings the participants would sit under the trees in front of the house and discuss the topic of the seminar, while in the afternoons they would visit the surroundings. One topic was young Hegel’s words: «A torn stocking is better than a darned one; not so self-consciousness». Another one discussed Marx’s eleventh Feuerbach thesis: «The philosophers have merely interpreted the world. The issue is to change it.»



Who is the artist who should immortalize Monica Bellucci?

Πέμπτη, 7 Απριλίου, 2011

Back in 2009, I wrote a four part article on the Venus of Urbino, trying to answer the question: «Who is the 20th century Venus of Urbino?». In the concluding fourth part, I nominated Monica Bellucci for the title.

In the past I have written about painting of the human boby and flesh. I consider this article to lay the foundation for the aesthetic principles to be employed here in order to nominate the artist.

Time is of the essence! If I were to start from the origins of painting and sculpture, or even from the renaissance, I would find many candidates: Titian, Michelangelo, Velazquez, Rubens, Rembrandt, Degas, Rodin, and so many others.

But the artist who will immortalize of Monica must be alive today, so I need to limit my set of choices. Thankfully, there are so many, that I had to select five to be included in this article.

Cathy Wilkes, Irish, born 1966

«Cathy Wilkes’s installations of objects, readymades and paintings are formally precise and contemplative. Their essentially diaristic and self-reflective forms are composed using a complex and liberated visual language. Her work, whilst in many ways uncompromisingly introspective, is characterized by direct, almost diagrammatic invocations of daily human experience.» (Source: Tate Gallery, England)

Cathy Wilkes, Selective Memory

In 2008 she was nominated for the Turner Prize, for her solo exhibition at Milton Keynes Gallery, which showed «her personal approach to figurative sculpture». She uses everyday items such as widescreen TVs and modern pushchairs in her installations. The judges of the competition said: «Through rigorous, highly-charged arrangements of commonplace objects and materials, Wilkes has developed an articulate and eloquent vocabulary that touches on issues of femininity and sexuality.»

Cathy Wilkes, We are pro choice

Ron Mueck, Australian, born 1958

Born in Australia in 1958, he has lived in the U.K. for the last 20 years but didn’t come up through the same channels as the other YBAs. Self-taught, he worked for two decades in children’s television, animatronics, and the movie industry before making his first work of art in 1996.


Ron Mueck, Mother and Child

You’re face to … well, something, with one of the most superrealistic sculptures you will ever see, Ron Mueck’s Mother and Child — a perfectly painted, scaled-down rendition of a supine, naked woman who has just given birth. This silicon and fiberglass resin sculpture never gives up its illusion. Mother’s arms are limp at her side, a sheen of sweat glistens on her cheek, her face is flushed and splotchy. There are bags under her eyes, stray hairs stuck in her mouth. She raises her head just enough to peer at the crinkled, crimson-colored baby crouched on her puffy belly, and gives this child — whose umbilical cord still snakes into her vagina — a look of love and incredulity. As one woman said, while peering between the mother’s legs, «It doesn’t get any more real than that.» (Jerry Saltz in artnet.)


Ron Mueck, Couple


Jeff Koons, American, born 1955

Born in York, Pennsylvania, in 1955, Koons painted copies of the Old Masters and sold them in the furniture store owned by his father, an interior decorator.

Jeff Koons, Pink Panther


On the evening of 10 May 2011, Sotheby’s will offer one of the most important works by Jeff Koons ever to have appeared at auction. Pink Panther from 1988 draws on many of the themes that have come to define Koons’ output and stands as one of the outstanding achievements of his illustrious career.

Tobias Meyer, Worldwide Head of Contemporary Art at Sotheby’s, says that «together with ‘Balloon Dog’ and ‘Bunny’, ‘Pink Panther’ is a 20th-century masterpiece and one of the most iconic sculptures of Jeff Koons’s oeuvre». In a press note, Sotheby’s describes the work as «a masterpiece not only of the artist’s historic canon, but also of the epoch of recent Contemporary Art».

Pink Panther will appear on the front and back covers of the sale catalogue for the spring Contemporary Art Evening Auction in New York and is estimated to fetch $20/30 million.

Eric Fischl, American, born 1948

I encountered the work of Eric Fischl in the Brandhorst Museum, in Munich. The work that immediately impressed me was the «Japanese Bath».


Eric Fischl, Japanese Bath


I then turned to another canvas, that was atmospheric and almost menacing. The Living Room Scene 3 of the Krefeld Project.


Eric Fischl, The Krefeld Project, Living Room Scene 3


EF: «America has a hard time with the human body and the issues surrounding the body and certainly, mortality is one of those problems.»

IS: «So much of your work has been about sexuality.»

EF: «Yes, an exploration of sexuality. And the sensuality as the experience of paint and material.»

(from an interview to Ilka Sobie, in artnet.)


Eric Fischl, The travel of romance I


The travel of romance is a set of four paintings.


Eric Fischl, The travel of romance II


Lucian Freud, English, born 1922

Lucian Freud is the grandson of Sigmund Freud, and is quite possibly the greatest living painter. He was born in Berlin in 1922.


Lucian Freud by Lucian Freud

On the occasion of his 2010 exhibition at the Pombidou Center in Paris, Jonathan Jones of the Guardian commented: «The revelation is that, in spite of all the technocratic global homogenisations of our age, the human being remains a vast, irreducible mystery. Freud has said he wants to make his paint as real as flesh itself, so that you see a body before you.»

Lucian Freud, Naked portrait with reflection

One of my favourite paintings of his is the «Naked Portrait with Reflection». There is silent despair and abandonment which is exacerbated by the nakedness of the woman. And this precisely the mastery of the painter. To take the naked body in all of its mundane existence, and make it a tragic entity that oozes tension, despair, and the inevitability of death. Which in turn, makes the viewer even more moved by the body and more and more. It is a spiral that takes you to the depth of existence, inward, and more inward….

Lucian Freud, Closed Eyes

Feud has been quoted as follows: «The problem with painting a nude… is that it deepens the transaction. You can scrap a painting of someone’s face and it imperils the sitter’s self-esteem less than scrapping a painting of the whole naked body.»

The verdict

Who is the artist who will immoprtalize monica Bellucci? When I started the article, I wanted to leave this question unanswered.

Now that I have reached the conclusion, I would suggest that it is Eric Fischl. By process of elimination I explain:

1. Cathy Wilkes is highly intellectual. She is creating powerful figures and installations, but inside it all, you have to interpret a lot.

2. Ron Mueck is a stylist who is almost perfect, therefore bordering on the artificial.

3. Jeff Koons is so much into deconstructing reality that Monica in his hands would be a caricature, albeit a beautiful one.

4. Lucian Freud is in the final analysis treating the flesh as a fetish. There will be no place in his painting of Monica for these glorious eyes.

On the other hand, Eric Fischl is strongly rooted in the realist tradition represented by Edward Hopper and quite clearly loves women and their bodies. Yes, there may be death lurking about, but what the hell, he will miss no opportunity to enjoy and glorify the woman.   And for this reason I nominate him for Monica’s portrait.

Άγγελος πρωτοστάτης, ουρανόθεν επέμφθη,

ειπείν τή Θεοτόκω το Χαίρε· (εκ γ’)
καί συν τή ασωμάτω φωνή, σωματούμενόν σε
θεωρών Κύριε, εξίστατο καί ίστατο, κραυγάζων
πρός αυτήν τοιαύτα·
χαίρε δι ης η χαρά εκλάμψει
χαίρε δι’ ης η αρά εκλείψει
χαίρε του πεσόντος Αδάμ η ανάκλησις
χαίρε των δακρύων της Εύας η λύτρωσις
χαίρε ύψος δυσανάβατον ανθρωπίνοις λογισμοίς
χαίρε βάθος δυσθεώρητον καί Αγγέλων οφθαλμοίς
χαίρε ότι υπάρχεις Βασιλέως καθέδρα
χαίρε ότι βαστάζεις τόν βαστάζοντα πάντα
χαίρε γαστήρ ενθέου σαρκώσεως
χαίρε δι’ ης νεουργήται η κτίσις
χαίρε δι’ ής βρεφουργείται ο Κτίστης
Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε.

Γνώσιν άγνωστον γνώναι, η Παρθένος ζητούσα,
εβόησε πρός τόν λειτουργούντα·
εκ λαγόνων αγνών,
Υιόν πώς εστι τεχθήναι δυνατόν; λέξον μοι·
πρός ην εκείνος έφησεν εν φόβω, πλην κραυγάζων ούτω·
χαίρε βουλής απορρήτου μύστις
χαίρε σιγής δεομένων πίστις
χαίρε των θαυμάτων Χριστού το προοίμιον
χαίρε των δογμάτων αυτού το κεφάλαιον
χαίρε κλίμαξ επουράνιε δι’ ής κατέβει κατέβη ο Θεός
χαίρε γέφυρα μετάγουσα τους εκ γης πρός ουρανόν
χαίρε το των Αγγέλων πολυθρύλητον θαύμα
χαίρε το των δαιμόνων πολυθρήνητων τραύμα
χαίρε το φώς μηδένα διδάξασα
χαίρε σοφών υπερβαίνουσα γνώσιν
χαίρε πιστών καταυγάζουσα φρένας
Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε.

Λάμψας εν τή Αιγύπτω, φωτισμόν αληθείας,
εδίωξας του ψεύδους το σκότος·
τα γαρ είδωλα ταύτης Σωτήρ, μή ενέγκαντά σου τήν ισχύν πέπτωκεν,
οι τούτων δε ρυσθέντες, εβόων πρός τήν Θεοτόκον
χαίρε άνόρθωσις των ανθρώπων
χαίρε κατάπτωσις των δαιμόνων
χαίρε της απάτης τήν πλάνην πατήσασα
χαίρε των ειδώλων τόν δόλον ελέγξασα
χαίρε θάλασσα ποντίσασα Φαραώ τόν νοητόν
χαίρε πέτρα η ποτίσασα τους διψώντας τήν ζώην
χαίρε σκέπη του κόσμου πλατυρέρα νεφέλης
χαίρε τροφή του Μάννα διάδοχε
χαίρε τρυφής αγίας διάκονε
χαίρε η γή της επαγγελίας
χαίρε εξ ης ρέει μέλι καί γάλα

Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε.

Ρήτορας πολυφθόγους, ως ιχθύας αφώνους,
ορώμεν επί σοι Θεοτόκε·
απορούσι γαρ λέγειν το πώς καί Παρθένος μένεις καί τεκείν ίσχυσας·
ημείς δε το μυστήριον θαυμάζοντες, πιστώς βοώμεν·
χαίρε σοφίας Θεού δοχείον
χαίρε προνοίας αυτού ταμείον
χαίρε φιλοσόφους ασόφους δεικνύουσα
χαίρε τεχνολόγους αλόγους ελέγχουσα
χαίρε ότι εμωράνθησαν οι δεινοί συζητηταί
χαίρε ότι εμαράνθησαν οι των μύθων ποιηταί
χαίρε των Αθηναίων τας πλοκάς διασπώσα
χαίρε των αλιέων τας σαγήνας πληρούσα
χαίρε βυθού αγνοίας εξέλκουσα
χαίρε πολλούς εν γνώσει φωτίζουσα
χαίρε ολκάς των θελόντων σωθήναι
χάιρε λιμήν των του βίου πλωτήρων
Χαίρε Νύμφη ανύμφευτε.

Aris Alexandrou – Greek Writer

Δευτέρα, 7 Μαρτίου, 2011

Today I want to pay tribute to Aris Alexandrou, a Greek writer who became known for his novel «The Mission Box».

Σημερα τιμω τον μεγαλο Ελληνα Συγγραφεα Αρη Αλεξανδρου, που ειναι ευρυτερα γνωστος απο το μυθιστορημα του «Το Κιβωτιο».

Γιος του Βασίλη Βασιλειάδη, Ελληνα από την Τραπεζούντα και της Πολίνας Αντοβνα Βίλγκελμσον, Ρωσίδας εσθονικής καταγωγής, ο Αριστοτέλης Βασιλειάδης, όπως ήταν το πραγματικό όνομα του Αρη Αλεξάνδρου, γεννήθηκε στο Λένινγκραντ το 1922. Ηρθε με τους γονείς του στην Ελλάδα το 1928 και εγκαταστάθηκαν στην αρχή στη Θεσσαλονίκη και αργότερα στην Αθήνα. Τελείωσε τις γυμνασιακές του σπουδές στο Βαρβάκειο το 1940 και έδωσε εξετάσεις στο Πολυτεχνείο, όπως επιθυμούσε ο πατέρας του. Τελικά πέρασε στην ΑΣΟΕΕ, αλλά το 1942 την εγκατέλειψε αποφασίζοντας να στραφεί στη μετάφραση. Ηταν η εποχή, μέσα στην Κατοχή που συνίδρυσε (με τους Ανδρέα Φραγκιά, Γεράσιμο Σταύρου κ.ά.) μια αντιστασιακή ομάδα.

Η απομάκρυνσή του από την ενεργό κομματική δράση και η μη συμμετοχή του στις δραστηριότητες της Αριστεράς και εδώ ειδικά στα γεγονότα του Δεκεμβρίου του 1944, δεν εμπόδισαν τις αγγλικές στρατιωτικές αρχές, που είχαν έρθει στην Ελλάδα, να τον συλλάβουν και να τον στείλουν στο στρατόπεδο Ελ Ντάμπα, όπου έμεινε έως τον Απρίλιο του ’45. Επίσης, παρόλο που δεν έχει ανάμειξη στον εμφύλιο πόλεμο συλλαμβάνεται το 1948 και, επειδή αρνείται να αποκηρύξει τις ιδέες του, στέλνεται και παραμένει διαδοχικά στα στρατόπεδα Μούδρου, Μακρονήσου και Άγιου Ευστράτιου, από τον Ιούλιο του 1948 έως τον Οκτώβριο του 1951. Στα στρατοπεδα συγκεντρωσης βιωνει την μοναξια του «πρωην» μελους του ΚΚΕ. Οι πρωην συντροφοι του δεν του συγχωρουν οτι διαφωνει ανοιχτα με το κομμα.


Μετά ένα χρόνο, το Νοέμβριο του 1952, και ενώ είχε μείνει ελεύθερος δικάζεται από το Στρατοδικείο Αθηνών ως ανυπότακτος (κατά την εποχή που ήταν εξόριστος). Ο Αλεξανδρου δεν αναφερει στους στρατοδικες το προφανες: οτι δηλαδη οταν ηταν να παρουσιαστει στο στρατο ηταν ηδη εξοριστος! Αντι τουτου δηλωνει κομμουνιστης. Σημειωνω οτι ειχε ηδη απομακρυνθει απο το ΚΚΕ. Καταδικάστηκε πρωτοδίκως σε 10 χρόνια ειρκτή και έμεινε διαδοχικά στις φυλακές Αβέρωφ, Αίγινας και Γυάρου. Στη Γυαρο οι συνθηκες ειναι ακραιες, Δεν τους αφηνουν καν να βγουνε απο τα κτηρια. Ο Αλεξανδρου βιωνει την απολυτη μοναξια, αφου οι πρωην «συντροφοι» του τον εχουν αποκυρηξει.

Στην αναθεώρηση της δίκης η ποινή του περιορίστηκε στα 7 χρόνια και απολύθηκε τον Αύγουστο του 1958 με τη χάρη του ενός τρίτου.

Από τις φυλακές βγαίνει τελικά τον Αύγουστο του 1958 και τον επόμενο χρόνο παντρεύεται την Καίτη Δρόσου για να εγκατασταθούν στο σπίτι της, στην οδό Σπετσών 45. Το 1966 αρχίζει να γράφει το «Κιβώτιο», το οποίο ολοκληρώνεται το 1972 στο Παρίσι. Με τη δικτατορία φεύγουν και οι δύο για το Παρίσι, από τον φόβο μιας νέας σύλληψης.

Ο Αλεξανδρου με την Καιτη Δροσου στο Παρισι

Εκεί αναγκάστηκε να κάνει (και ο ίδιος και η Καίτη Δρόσου) πολλές χειρωνακτικές δουλειές. Ενδεικτικα αναφερω οτι εργαστηκε σαν συσκευαστής (έκανε πακέτα) για τoν μεγαλο οικο μοδας Hermes. Οταν περασαν οι εορτες και δεν χρειαζοντουσαν πια βοηθεια για τα πακετα, ο Αλεξανδρου τους επεισε να τον κρατησουν για να πλενει και καθαριζει καθε πρωι τα πεζοδρομια μπροστα απο το διασημο μαγαζι  στην Faubourg Saint Honore. Μτα εκανε διαφορες αλλες μικροδουλειες, ενω η Καιτη Δροσου δουλευε σαν καθαριστρια.

Ο Αρης Αλεξανδρου πέθανε στη γαλλική πρωτεύουσα στις 2 Ιουλίου 1978 από καρδιακή προσβολή και μόλις πρόφτασε να δει τη μετάφραση του «Κιβώτιου» στα γαλλικά από τις εκδόσεις Gallimard.

Το «Κιβώτιο» θεωρείται κλασικό δείγμα αντι-μυθιστορήματος, καθώς ανατρέπει (χωρίς να ξενίζει) τους κανόνες και κώδικες της πεζογραφίας. Έχει περίπου τη δομή ενός προσωπικού ημερολογίου. Ο μύθος του «Κιβωτίου» είναι  συνοπτικά ο εξής: Μια 40μελής ομάδα επίλεκτων κομμουνιστών αναλαμβάνει τη μεταφορά ενός κιβωτίου από μια πόλη σε άλλη πόλη. Κανείς από την ομάδα δε γνωρίζει το περιεχόμενο του κιβωτίου. Οι διαταγές είναι αυστηρές, δεν επιτρέπεται  η βραδυπορία και οι τραυματίες πρέπει να «κυανίζονται» δηλαδή να εκτελούνται.
Τελικά, το κιβώτιο παραδίδεται στα χέρια των αρμοδίων, μετά από πολλές περιπέτειες, από το μοναδικό επιζήσαντα .
Όταν οι παραλήπτες ανοίγουν το κιβώτιο, διαπιστώνουν (με έκπληξη;) ότι είναι άδειο. Ο επιζήσας θεωρείται υπεύθυνος. Συλλαμβάνεται και  φυλακίζεται.

Ο Αλεξανδρος Αργυριου σχολιαζει:

«Ο αφηγητής (ή ο συγγραφέας) δολιχοδρομώντας ανάμεσα στις αναρίθμητες απορίες (του ή μας) φτάνει συχνά στην άκρη του γκρεμού. Και επειδή εκεί επικρατεί το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, που ο αφηγητής έχει αποδείξει ότι του είναι ισχυρό, ή της αυτοκαταστροφής που δρα υπόγεια, απομένουν δυο (τουλάχιστον) λύσεις για να διαλέξει: Ή τη σιωπή ή να συνεχίσει το παιχνίδι της αλήθειας – αυτοτραυματιζόμενος· με εμφανή τα στοιχεία της απόγνωσης.

Πιστεύω ότι το αφήγημα Κιβώτιο παίζεται από την αρχή του έως το τέλος, είτε έμμεσα είτε άμεσα, με συνείδηση της αβεβαιότητας απέναντι στα πράγματα, σε ό,τι ονομάζεται πραγματικότητα, στις ανθρώπινες πράξεις και προθέσεις και στην προφανή αντίφαση της άρνησης της λογικής δια της λογικής. Και όσο αποδεχόμαστε ότι η λογική εκφράζεται δια του λόγου, το Κιβώτιοσχοινοβατεί συνεχώς επάνω στις δυνατότητες του λόγου. Ένα όργανο που “ψεύδεται άμα και αληθεύει”.»

Η φιλια του Αλεξανδρου με τον Γιαννη Ριτσο

Ο Αλεξάνδρου βρέθηκε στην παρέα του Ρίτσου, ανεξάρτητα από την Καίτη Δρόσου, χάρη στον, συμμαθητή του από το Βαρβάκειο, Ανδρέα Φραγκιά. Η φιλια του Αλεξανδρου με τον Ριτσο τον στηριξε και τον ενθαρρυνε στις πολυ δυσκολες στιγμες της ζωης του. Σε αντιθεση με αλλους πρωην συντροφους, ο Ριτσος ανεδειχθη σε ανθρωπο με διαρκη και ειλικρινη φιλικα συναισθηματα.

Η Καιτη Δροσου με τον Ριτσο

Η Καιτη Δροσου αναφερει: «Η συμπάθεια ήταν από την αρχή αμοιβαία. Κι έπειτα, βρέθηκαν κι οι δυο στου Γκοβόστη, όπου γίνονταν καταπληκτικές εκδόσεις, σκυμμένοι πάνω από τα τυπογραφικά δοκίμια. Ο Αρης μετέφραζε από τα ρωσικά, κι ο Γιάννης τα ξανακοίταζε μαζί μ’ έναν ρωσόφωνο ακόμα, μην τυχόν και τους ξεφύγει κάτι. Η δουλειά τούς έφερε κοντά…»

Πόσο διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες ήταν, όμως! «Σίγουρα. Ο Γιάννης κηρύσσει! Με την καλή έννοια, βέβαια, αλλά κηρύσσει. Ενώ ο Αρης μιλάει μόνο όταν έχει κάτι να πει. Και, όταν έχει κάτι να πει, είναι πάντα σχετικό με την τέχνη. Σαν τον Φραγκιά κι αυτός, όταν διαπίστωνε ότι ο συνομιλητής του έχει αντίθετη άποψη, δεν έμπαινε στη διαδικασία να τον μεταπείσει -«δεν βγάζει πουθενά» έλεγε. Και μεταξύ μας ακόμη, στα λίγα χρόνια που προλάβαμε να ζήσουμε μαζί, τις λέξεις δημοκρατία, ελευθερία, ισότητα, διανόηση δεν τις μεταχειριζόμασταν. Τη χαρά ή τη δυσαρέσκειά μας την εκφράζαμε μέσω λαϊκών γαλλικών τραγουδιών…»

Ο Αλεξάνδρου είχε χάσει από νωρίς την εμπιστοσύνη του στο Κόμμα. «Επιτρέπεται να θαυμάζουν έναν ηγέτη λες και είναι Θεός; με ρώτησε μετά την προβολή ενός ντοκιμαντέρ από τις γιορτές της απελεύθερωσης στη Μόσχα, με τις εικόνες του λαμπροστολισμένου Στάλιν ακόμα νωπές. Η λέξη προσωπολατρία, όμως, εμφανίστηκε πολύ αργότερα…»

Ο συγγραφέας του «Κιβωτίου», έχοντας παραδεχθεί μέσα του την ήττα του Εμφυλίου, διέσχισε τα χρόνια της εξορίας του απομονωμένος από τους συντρόφους του, κι ας είχε σπεύσει ο Ρίτσος να εγγυηθεί γι’ αυτόν ότι είναι τίμιος κι ότι δεν θα βλάψει το Κόμμα ποτέ. Ούτως ή άλλως, οι δρόμοι τους χώρισαν. Επρεπε να φτάσει το ’58, οπότε επέστρεψε κι ο Αλεξάνδρου από τη Γυάρο στην Αθήνα, για να μιλήσουν ξανά.


«Το θέμα με τον Αρη και τον Γιάννη δεν ήταν να τα βρουν στα ιδεολογικά» συνεχίζει η κ. Δρόσου. «Το θέμα ήταν ποιος θα κάνει πρώτος την κίνηση να βγάλει το χαρτί απ’ την τσέπη, ποιος δηλαδή θα προκαλέσει ξανά συζήτηση πάνω σ’ ένα γραπτό, όπως θα μιλούσε στον δάσκαλό του». Απ’ τη μεριά της, το είχε ξεκαθαρίσει στον Αλεξάνδρου -«δεν ξέρω τι θα κάνεις εσύ, εγώ εξακολουθώ να συναντιέμαι με τον Ρίτσο». Κι εκείνος αμέσως της απάντησε: «Τότε γιατί δεν του λες να ‘ρθει;»

Η πρόσκληση αφορούσε το διαμέρισμα της οδού Σπετσών, εκεί όπου συνεχίζει να επιστρέφει κι η ίδια κάθε χρόνο από τη Γαλλία, το διαμέρισμα που εγκατέλειψαν οι δυο τους άρον άρον τον Απρίλιο του ’67, με μόνο εφόδιο τα ρούχα που φορούσαν.

Οι αποστάσεις που τήρησαν από τους έλληνες αυτοεξόριστους «ήταν επιλογή μας», λέει, «καθώς τότε (σ.σ.: κατά τη διάσπαση του ΚΚΕ) έπρεπε να δηλώσει κανείς πού ανήκει, αν είναι υπέρ του Κολιγιάννη ή κατά».

Με τον Ρίτσο, ωστόσο, ο οποίος γνωρίζει νέες διώξεις τώρα, πιάνουν και πάλι ν’ αλληλογραφούν. Ο ποιητής, κάθε φορά που λαμβάνει αποσπάσματα του «Κιβωτίου», δεν σταματά να εγκαρδιώνει τον Αλεξάνδρου και να τον επικροτεί. «Είναι ένα όργιο φαντασίας», θα του γράψει όταν το διαβάσει ολοκληρωμένο, «που καλύπτει την ιστορική πραγματικότητα κι αποκαλύπτει την άλλη πραγματικότητα της πιο πειστικής φαντασίας, της γεννημένης απ’ τους καθημερινούς εφιάλτες της ασυνεννοησίας, της καταπίεσης, της υποχρεωτικής συγκατάβασης…»

Μόνη από το 1978, η Καίτη Δρόσου έχει να το λέει: «Εμείς γίναμε αριστεροί μέσα από τα βιβλία. Και για τις ιδέες μας αρνηθήκαμε οικογένειες και καριέρες, δεν προβάλαμε αιτήματα προσωπικά. Και ποιος δεν ήταν μαζί μας! Από τον Στάινμπεκ ώς τον Αϊνστάιν, συνοδοιπόροι όλοι! Ακόμα προσπαθώ να καταλάβω γιατί μια ομάδα φέρθηκε έτσι και μας κατηγόρησε ότι κάναμε κακό στην εργατική τάξη…»

Με τι μάτια τώρα πια

Βιάστηκες μητέρα να πεθάνεις.

Δεν λέω, είχες αρρωστήσει από φασισμό

κι ήταν λίγο το ψωμί έλειπα κι εγώ στην εξορία

ήτανε λίγος ο ύπνος κι ατέλειωτες οι νύχτες

μα πάλι ποιος ο λόγος να απελπιστείς προτού να κλείσεις

τα εξηντατέσσερα

μπορούσες να ‘σφιγγες τα δόντια

έστω κι αυτά τα ψεύτικα τα χρυσά σου δόντια

μπορούσες ν’ αρπαζόσουνα από ‘να φύλλο πράσινο

απ’ τα γυμνά κλαδιά

απ’ τον κορμό

μα ναι το ξέρω

γλιστράν τα χέρια κι ο κορμός του χρόνου δεν έχει φλούδα

να πιαστείς

όμως εσύ να τα ‘μπηγες τα νύχια

και να τραβούσες έτσι πεντέξι-δέκα χρόνια

σαν τους μισοπνιγμένους που τους τραβάει ο χείμαρρος

κολλημένους στο δοκάρι του γκρεμισμένου τους σπιτιού.

Τι βαραίνουν δέκα χρόνια για να με ξαναδείς

να ξαναδείς ειρηνικότερες ημέρες και να πας

στο παιδικό σου σπίτι με τον φράχτη πνιγμένο ν στα λουλούδια

να ζήσεις μες στη δίκαιη γαλήνη

ακούγοντας τον πόλεμο

σαν τον απόμακρο αχό του καταρράχτη

να ‘χεις μια στέγη σίγουρη σαν άστρο

να χωράει το σπίτι μας την καρδιά των ανθρώπων

κι από τη μέσα κάμαρα-

όμως εσύ μητέρα βιάστηκες πολύ

και τώρα με τι χέρια να ‘ρθεις και να μ’ αγγίξεις μέσ’

από τη σίτα*

με τι πόδια να ζυγώσεις εδώ που ‘χω τριγύρω μου τις πέ-

τρες σιγουρεμένες σαν ντουβάρια φυλακής

με τι μάτια τώρα πια να δεις πως μέσα δω χωράει

όλη η καρδιά του αυριανού μας κόσμου


κι από τον δίπλα θάλαμο ποτίζει η θλίψη

σαν υγρασία σάπιου χόρτου.

[Το ποίημα περιέχεται στη συλλογή Ευθύτης οδών (1959).]

Αντρέας Φραγκιάς

Η Μαρτυρια του Αντρεα Φραγκια για τον Αλεξανδρου:

“Για όσους τον γνώρισαν, μαζί με το έργο, παραμένει η ανθρώπινη παρουσία που είχε μια εντελώς ιδιαίτερη μοναδικότητα ως ατομικός χαρακτήρας και ως ακραία αντιπροσωπευτική περίπτωση μιας ολόκληρης γενιάς και μιας κατάστασης που έμεινε εντελώς ξεχωριστή. Η μοναδικότητα εκτός από τα άλλα συνίσταται και στην απόλυτη ταύτιση του ανθρώπου με το έργο του, γιατί όταν γίνεται λόγος για το χαρακτήρα του, γίνεται αναπόφευκτη σαν η καλύτερη δυνατή σκιαγράφηση η παραπομπή σε δικά του κείμενα. Και αντίστροφα, τα κείμενα αυτά είναι στοιχεία της βιογραφίας και της ψυχογραφίας του. Η ταύτιση υπάρχει πλήρης, χωρίς ρωγμές. Η προσωπικότητα αυτή διαμορφώθηκε πολύ νωρίς κι έφτασε σε βαθμό απολυτότητας και συνέπειας. Η αυστηρότερη συνέπεια εκδηλώνεται προς τον εαυτό του. Εσωτερική ζωή, πνευματική λειτουργία, συμπεριφορά και ύφος γραφής γίνονται ένα, τόσο συμπαγές που είναι αδύνατο να ξεχωριστεί το ένα από το άλλο. Ένας ορθολογισμός μαθηματικού τύπου που συχνά μπορούσε να φτάσει στην αυστηρή διατύπωση θεωρήματος, μια ευθύγραμμη και σχεδόν επίπεδη συμπεριφορά χωρίς οξύτητες, μια καλή, συχνά αγαθή, προαίρεση και μια έμφυτη ουσιαστική ευγένεια. Ο καθημερινός φανατισμός του ήταν ότι δε θύμωνε ποτέ. Του ήταν άγνωστος ο υψηλός τόνος, η ρητορία, το εντυπωσιακό, ή οποιαδήποτε επίδειξη. Κάτω από αυτή τη φαινομενική απάθεια, που έφτανε συχνά να φαίνεται αδιαφορία, λειτουργούσε αδιάκοπα με υψηλή ευαισθησία, ζωηρό ενδιαφέρον, πνευματική εγρήγορση, ένας παλλόμενος ψυχισμός. Ο άνθρωπος αυτός που φαινόταν μοναχικός και αποσυρμένος διψούσε για ανθρώπινη επαφή, για ειλικρινείς και χωρίς συμβατικότητες εγκάρδιες σχέσεις, αναζητούσε την πνευματική ακεραιότητα και το βαθύτερο ουσιαστικό ανθρωπισμό.”

1001 Ways to Die – (2) Jacqueline Du Pre, Cellist

Δευτέρα, 31 Ιανουαρίου, 2011

Today I continue with the second part of the series, dedicated to the British cellist Jacqueline du Pre.

She was born in 1945 and considered one of the best cellists ever.

Her life was cust short by multiple sclerosis.

Jacqueline du Pre's Grave in the Golder's Green Jewish Cemetery, London

Jacqueline du Prι learned to play the cello from her mother Iris Greep, a piano teacher at the Royal Academy. Jacqueline was performing in BBC concerts when she was only twelve years old. Her recording with the London Symphony Orchestra of the Elgar Concerto in 1961 made her internationally famous. She played a Stradivarius from 1712 called «The Davidoff» that was given to her by an admirer. On 14 May 1965 she debuted in the United States by playing the Elgar Concerto at the Carnegie Hall in New York.

‘She was immediately acclaimed for her instinctive feeling for style and breadth of understanding as well as technical proficiency,» Noel Goodwin wrote in the New Grove Dictionary of Music and Musicians. When Mr. Rostropovich first heard her play, he remarked that he had found somebody to carry on his work.

Arthur Rubinstein, Itzak Perlman, Daniel Barenboim and Jacqueline du Pre.

During Christmas 1966 she met Daniel Barenboim and she converted to judaism and married him the next year. They worked together very succesfully, Barenboim accompanying her on piano or conducting the orchestra. Often compared with Robert and Clara Schumann, they were admired for their energy, musicality and youthful glamour.

Daniel Barenboim and Jacqueline du Pre.

Mr. Barenboim was once asked what it was like to accompany his wife. »Difficult,» he replied. »It doesn’t dawn on her sometimes that we mortals have difficulties in following her.» In the next few years, they performed throughout the world, both separately and as a duo.

The first signs of Miss du Pre’s illness appeared when she was 26 years old and at the height of her fame. »My hands no longer worked,» she recalled in 1978. »I simply couldn’t feel the strings.» She withdrew from concertizing for one year, then returned, to mixed reviews. The diagnosis of multiple sclerosis followed shortly, and Miss du Pre retired.

Throughout her illness, Miss du Pre remained sanguine about the future. »Nobody knows if I’ll ever regain mobility,» she said in 1978. »It could be that next week I’ll find myself walking down the road. I believe in realistic optimism but not wishful thinking.»

Jacqueline’s brother Piers and sisters Hilary wrote a book «A genious in the Family» which chronicles the life and career of their sister. The film «Hilary and Jackie» was based on the book. Both are considered controversial. Hilary claims that she consented to her husband Christopher Finzi having an affair with JAcqueline in the late stage of her illness in order to combfort her anxiety.

Daniel Barenboim and artists who knew them both bitterly and publicly confronted this version of events.  Hilary’s daughter with Christopher  also contradicts her mother saying her father was a violent sadist who had multiple affairs and abused Jacqueline while she was in a vulnerable, emotional state.

Jacqueline du Pre died in 1987.