The battle of Marathon, 490 BC

Κυριακή, 17 Αυγούστου, 2014

The mountains look on Marathon,
And Marathon looks on the sea.
And musing there an hour alone,
I dreamed that Greece might still be free,
For standing on the Persian’s grave,
I could not deem myself a slave.
(Lord Byron, The Isles of Greece)

Marathon - Tumulus

Marathon – Tumulus

In his 1846 review of Grote’s “History of Greece”, John Stuart Mill wrote:

“The interest of Grecian history is unexhausted and inexhaustible. As a mere story, hardly any other portion of authentic history can compete with it. Its characters, its situations, the very march of its incidents, are epic. It is an heroic poem, of which the personages are peoples. It is also, of all histories of which we know so much, the most abounding in consequences to us who now live. The true ancestors of the European nations (it has been well said) are not those from whose blood they are sprung, but those from whom they derive the richest portion of their inheritance. The battle of Marathon, even as an event in English history, is more important than the battle of Hastings. If the issue of that day had been different, the Britons and the Saxons might still have been wandering in the woods.”

Remnants of the Tropaion erected on the plain of Marathon after the battle.

Remnants of the Tropaion erected on the plain of Marathon after the battle. Archaelogical Museum of Marathon


The Battle of Marathon is important for many reasons. Lord Byron and John Stuart Mill stated some of the them in the passages quated above.

It also has many layers.

The military layer is one of them.

The other is Persians against Greeks.

There is also one though that is not apparent at first sight. Democracy against oligarchy and aristocracy.


The Pnyx in Athens

Democracy in Athens

One clarification is required at the outset. The Athenian Polis included all of Attica, not only the geographic area of Athens.

Marathon is one of the areas of Attica, and thus was part of the Athenian Polis.

Most historians agree that Democracy in Athens was established by Cleisthenes in 508/507.

In 510 BC, with the help of the Spartans, Cleisthenes overthrew Hippias, the ruler of Athens, son of tyrant Peisistratos, who ruled the City until 528 BC.

But he did not rule straight away, because the Spartans favoured his rival, Isagoras, and they expelled Cleisthenes from the city.

After returning to power, Cleisthenes made some significant reforms that strengthened democratic rule (8):

  • He established legislative bodies run by individuals chosen by lottery, a true test of real democracy, rather than kinship or heredity.
  • He reorganized the Boule, created with 400 members under Solon, so that it had 500 members, 50 from each tribe.
  • He also introduced the bouletic oath, “To advise according to the laws what was best for the people”.
  • The court system (Dikasteria — law courts) was reorganized and had from 201–5001 jurors selected each day, up to 500 from each tribe.

It was the role of the Boule to propose laws to the assembly of voters, who convened in Athens around forty times a year for this purpose. The bills proposed could be rejected, passed or returned for amendments by the assembly.

It is important to stress that Democracy did not arrive in Athens suddenly. The wheels were set in motion in the 7th century. It just so happens that it all came together when Cleisthenes ruled.

Given the nature of direct democratic rule in Athens, it comes as no surprise that Hippias did not fit in. It was nothing personal. Athenian democracy was incompatible with oligarchy and monarchy. Hippias had no chance to rule Athens again, if this was left to the Athenians to decide.

For this reason during the Ionian Revolt, which I will briefly discuss in the next section, he decided to join the Persians and return to Athens as a victor with the Persian army and navy.

The Old Bouleuterion, about SOO B.C. Model by Fetros Demetriades and Kostas Papoulias. Athens, Agora Museum. Excavations have revealed the foundations of a nearly square building (23.30 m. X 23.80 m.), with a cross wall dividing the structure into a main chamber and entrance vestibule. The main room probably had five supports, although the foundations for only three have been found. There is no trace of seats, but they might be restored as rectilinear tiers of wooden benches on three sides.

The Old Bouleuterion, about 500 B.C. Model by Fetros Demetriades and Kostas Papoulias. Athens, Agora Museum. Excavations have revealed the foundations of a nearly square building (23.30 m. X 23.80 m.), with a cross wall dividing the structure into a main chamber and entrance vestibule. The main room probably had five supports, although the foundations for only three have been found. There is no trace of seats, but they might be restored as rectilinear tiers of wooden benches on three sides. (

The Ionian Revolt (499-493 BC)

The Ionian Revolt is the precursor of the Greek-Persian Wars on Greek soil and sea.

By the time of Darius I, the Persian empire covered most of southwest Asia and Asia Minor, reaching as far as the easternmost boundaries of Europe. The Persians demanded tribute and respect from all they dominated. (7)

The Ionian revolt started at 499, when the Ionian cities of Minor Asia rebelled against the Persian King Darius.

The Athenians and Eretrians sent a task force of 25 triremes to Asia Minor to aid the revolt. (5)

From 499 to 494 there were a lot of campaigns without any decisive effect.

By 494, the Persian army and navy had regrouped and made straight for the rebellion epicentre at Miletus. (6)


Miletus Bay and Lade

The decisive confrontation took place at sea, off the small island of Lade. The Persians convinced the Samians to defect, leaving the Ionian navy exposed. Although the Ionians and their allies fought bravely, they lost to the Persians. This was the beginning of the end of the Ionian revolt.

During the revolt, the deposed tyrant of Athens Hippias, fled to the Persian Palace and became an “advisor” to the Persian King Darius I.

We will meet Hippias again in the battle of Marathon.

When it all ended, in 493, one thing was certain. Darius wanted revenge. The Athenians and Eretrians had to pay for their role in the Ionian Revolt.


The first Persian invasion of Greece (492 – 490 BC)

The Persians invaded Greece because they wanted to punish Athens and Eretria for their role in the Ionian Revolt. Darius I also wanted to expand his control of the Eastern Mediterranean.

There were two campaigns in the first Persian invasion of Greece.

The first in 492 under Mardonius, saw the Persians take over Thrace and Macedon. In 491, Darius sent ambassadors to all Greek Cities, demanding their submission. Almost all cities submitted, except Athens and Sparta. Darius knew that he had to proceed to the next campaign.

In 490, under the command of his nephew Artaphernes and the Median admiral Datis, this Persian armada allegedly consisted of 600 ships (troop and transport, provided and manned by subject allies) and an unspecified number of Persian infantry and cavalry, described by Herodotus as ‘powerful and well-equipped’.

Starting from the island of Naxos, the Persians captured a number of other Greek cities and islands en route, and besieged Eretria which succumbed after six days, weakened from within by party political strife and a pro-Persian faction which betrayed the city. A few days later, the Persians sailed for Attica, ‘in high spirits and confident’ (Herodotus). Marathon was selected as the best spot to invade, being closest to Eretria and also the most suitable for cavalry manoeuvres. At least, such was the advice of Hippias who was with this Persian force which he hoped would restore him to power. It was here that his father Pisistratus had landed in 546 for his successful bid for the tyranny in Athens. (1)

Greek hoplite and Persian warrior fighting each other. Depiction in ancient kylix. 5th c. B.C. National Archaelogical Museum, Athens

Greek hoplite and Persian warrior fighting each other. Depiction in ancient kylix. 5th c. B.C. National Archaelogical Museum, Athens

Liberty and Equality of civic rights are brave spirit stirring things, and they who, while under the yoke of a despot, had been no better men of war than any of their neighbours, as soon as they were free, became the foremost men of all. For each felt that in fighting for a free commonwealth, he fought for himself and whatever he took in hand he was willing to do the work thoroughly. Herodotus

Marathon - Tumulus

Marathon – Tumulus

The Athenian Army 

The army was managed by the polemarch, together with ten generals, one elected from each of the tribes. Starting with Kleisthenes, there were ten tribes in the Polis of Athens, therefore there were 10 generals, one elected from each tribe. In their attempt to ensure equality, the Athenians by the 5th century allotted most offices, even the highest archonships. Some positions, however, such as treasurers and the water commissioner, required “technical” knowledge and could not be left to the luck of the draw; these remained elective.

The generalships are the clearest example of this practice, of electing rather than allotting, and many of the leading statesmen of Athens held the position. Perikles, for instance, never served as eponymous archon-nominally the highest post in the state-but he was elected general of his tribe year after year, and from that position he guided Athenian affairs for decades.

The army was made of oplites (men bearing arms), who were Athenian citizens. All oplites were volunteers, and were providing for their arms and equipment. It was considered one of the highest honors to be able to fight for the Polis, as became known to the world with Pericles’ Funeral Oration.

At the time of the Marathon Battle, each tribe (phyle) nominated 1,000 oplites.

Contrary to the Athenian Army, the Persian Army consisted mostly of people who were conscripted from various occupied territories, including Ionia. Only the officers were Persians.

From a technical perspective, the Athenian Army had two major disadvantages compared to the Persian. The Athenians had no cavalry and no arch men.

Fragment of an Athenian (Attic) red-figure bell-krater (mixing bowl), Stb century B.C. H.: 0.12 7 m. Athens, Agora Museum P 15837. A warrior with helmet, sword in scabbard, spear and shield (device: snake) attacks an opponent to the left (now missing). (9)

Fragment of an Athenian (Attic) red-figure bell-krater (mixing bowl), Stb century B.C. H.: 0.12 7 m. Athens, Agora Museum P 15837. A warrior with helmet, sword in scabbard, spear and shield (device: snake) attacks an opponent to the left (now missing). (9)

The Battle

In overall charge of the Athenian Army was the War-Archon (polemarch), Callimachus, who had been elected by the whole citizen body. (5)

Initially there was a big disagreement among the generals. Should they go to Marathon and battle the Persians, or should they stay in Athens and protect the city?

The argument was won by Miltiades, who convinced Callimachus that they should battle the Persians in Marathon.

Militiades was one of the ten generals under the polemarch, but after the crucial decision was made, by the consensus of the generals he was placed in command. The win in Marathon is attributed to Miltiades’ genius by many historians.

The forces of the Athenians and the Plataeans totaled only 11,000 men (the column of the Plataeans was 1,000 strong) – the Persian force was perhaps 20-25,000 strong. (11)

While the two armies were facing each other on the Marathon plain, the Spartans were celebrating a period of peace and could not move to the aid of the Athenians before the pweriod was over, somewhere around the  middle of August 490.

Therefore, it appears to have been to the benefit of the Athenians to wait.

We do not know who attacked first. But the battle bagan before the Spartans even left their city to march to Athens.

Early in the morning of the batle, the Persians followed Hippias’ advice and sent most of their ships and cavalry to Phaleron, the port of Athens. They thus thought that after the battle in Marathon they could easily capture the city that was not defended, as all armed units were in Marathon. This journey from Marathon to Phaleron would take 6 to 8 hours.

The Athenians were informed by Ionian soldiers in the Persian Army that the fleet had sailed and Miltiades decidd to attack.

The battle started at arounf 05:30 in the morning and it was over in three hours.

At the time of the battle commencing there was only around one mile (1.5 kilometres) separating both armies.

The formation of the Greek army was one with the central armed forces having soldiers in rank of 4 while the flanking forces had soldiers in rank of 8. This formation then either marched or ran (most likely marched) the distance to the Persian forces and stopped some 200 metres short of the Persian army.

At this point the Greek army went into a mad run to the enemy. Upon battle commencing the Greek middle ranks of four were pushed back slightly, but the flanks routed the Persians flanks that then fled back to their ships.

After the battle was over, and decidely won by the Athenians, Miltiades left a small contingent to guard the area so that the Persians would not be able to land again in Marathon, and with the rest of the Army marched back to Athens. They made it on time, so that when the PErsian navy arrived in Phaleron, they found the Athenian Army ready to welcome them.

After an assessment of the situation, the Persians decided to abort the mission to conquer Athens and sailed back to their land.

Hippias is said to have died at Lemnos, on the journey back “home”.


Herodotus on the Battle of Marathon (10)

112.  The lines were drawn up, and the sacrifices were favorable; so the Athenians were permitted to charge, and they advanced on the Persians at a run. There was not less than eight stades in the no man’s-land between the two armies. The Persians, seeing them coming at a run, made ready to receive them; but they believed that the Athenians were possessed by some very desperate madness, seeing their small numbers and their running to meet their enemies without support of cavalry or archers. That was what the barbarians thought; but the Athenians, when they came to hand-to-hand fighting, fought right worthily. They were the first Greeks we know of to charge their enemy at a run and the first to face the sight of the Median dress and the men who wore it. For till then the Greeks were terrified even to hear the names of the Medes.

113.  The fight at Marathon went on for a long time, and in the center the barbarians won, where the Persians themselves and the Sacae were stationed. At this point they won, and broke the Greeks, and pursued them inland. But on each wing the Athenians and the Plataeans were victorious, and, as they conquered, they let flee the part of the barbarian army they had routed, and, joining their two wings together, they fought the Persians who had broken their center; and then the Athenians won the day. As the Persians fled, the Greeks followed them, hacking at them, until they came to the sea. Then the Greeks called for fire and laid hold of the ships.


Helmet of Miltiades, Archaelogical Museum of Olympia, Greece

114.  At this point of the struggle the polemarch [Callimachus] was killed, having proved himself a good man and true, and, of the generals, there died Stesilaus, son of Thrasylaus. And Cynegirus, the son of Euphorion, gripped with his hand the poop of one of the ships and had his hand chopped off with an axe and so died, and many renowned Athenians also.

115.  In this fashion the Athenians captured seven of the ships. With the rest of the fleet, the barbarians, backing water, and taking from the island where they had left them the slaves from Eretria, rounded Cape Sunium, because they wished to get to Athens before the Athenians could reach it. There was a slander prevalent in Athens that they got this idea from a contrivance of the Alcmaeonidae, in accord with a covenant they had made with the Persians, showed a signal, the holding-up of a shield, for those barbarians who were on shipboard.

116.  They rounded Sunium, all right; but the Athenians, rushing with all speed to defend their city, reached it first, before the barbarians came, and encamped, moving from one sanctuary of Heracles – the one at Marathon – to another, the one at Cynosarges. The barbarians anchored off Phalerum – for in those days that was the harbor of Athens – and, after riding at anchor there for a while, they sailed back, off to Asia.

117.  In this battle of Marathon there died, of the barbarians, about six thousand four hundred men, and, of the Athenians, one hundred and ninety-two. Those were the numbers of the fallen on both sides. . . .

Marathon - Memorial Stele

Marathon – Memorial Stele

Aeschylus and Cavafy

One of Marathon’s more renowned combatants, the ancient Greek playwright Aeschylus, who ultimately was recognized as the ‘Father of Tragedy’ purportedly composed his own epitaph. An indication of the battle’s significance is that he did not mention any of the great works in his distinguished oeuvre, only of his exploits on this highly venerated battlefield.

Beneath this stone lies Aeschylus, son of Euphorion, the Athenian,
who perished in the wheat-bearing land of Gela;
of his noble prowess the grove of Marathon can speak,
or the long-haired Persian who knows it well

Αἰσχύλον Εὐφορίωνος Ἀθηναῖον τόδε κεύθει
μνῆμα καταφθίμενον πυροφόροιο Γέλας·
ἀλκὴν δ’ εὐδόκιμον Μαραθώνιον ἄλσος ἂν εἴποι
καὶ βαθυχαιτήεις Μῆδος ἐπιστάμενος

Bust of Aeschylus

Bust of Aeschylus

Ο Αισχύλος, ο Αθηναίος γιός του Ευφορίωνα βρισκεται σε τουτο το μνημα

Έκλεισε τα μάτια στη Γέλα, την εύφορη σε δημητριακά

Τη δοκιμασμένη του γενναιότητα μαρτυρεί το δάσος του Μαραθώνα

και ο πυκνόμαλλος Μήδος που τη γνώρισε καλά

The inscription on his graveyard signifies according to Castoriadis (4) the primary importance of “belonging to the City”, of the solidarity that existed within the collective body of soldiers – citizens.

Castoriadis (4) also mentions the actor in Cavafy’s “The yound men of Sidon” who protests that the inscription on Aeschylus’ grave is unacceptable:

“…to set down for your memorial
merely that as an ordinary soldier, one of the herd,
you too fought against Datis and Artaphernis.”

(translation Edmund Keeley/Philip Sherrard)

Marathon Memorial Stele - Epigram by Simonides of Ceos

Marathon Memorial Stele – Epigram by Simonides of Ceos

Marathon Memorial Stele – Epigram by Simonides of Ceos

Ἑλλήνων προμαχοῦντες Ἀθηναῖοι Μαραθῶνι
χρυσοφόρων Μήδων ἐστόρεσαν δύναμιν
Fighting in the forefront of the Hellenes, the Athenians at Marathon
destroyed the might of the gold-bearing Medes.


(1) Re-running Marathon, Bruce Baldwin, History Today, 1998

(2) THE FIFTEEN DECISIVE BATTLES OF THE WORLD by Edward Shepherd Creasy 1851

(3) The Battle of Marathon, Written by Peter Fitzgerald

(4) Castoriadis, Cornelius. “What Makes Greece, 1. From Homer to Heraclitus.” (2004)

(5) Battle of Marathon,  Wikipedia

(6) Battle of Lade, Wikipedia

(7) Battle of Marathon, Historynet

(8) Cleisthenes. Wikipedia

(9) The Athenian Army

(10) The History of Herodotus, trans. David Grene, (Chicago: University of Chicago Press, 1987), pp.454-456 (sourced from the “History Guide“).

(11) Lectures on Ancient and Medieval History. Lecture 7. The History Guild.


Η ταξη στην αυλη του Βενετοκλειου.

Εισαγωγη – Introduction

Σημερα κλεινω εξι χρονια απο την ημερα που αρχισα αυτο το μπλογκ, και ανασυρω απο την μνημη την μαθητεια μου στο Βενετοκλειο Γυμνασιο Ροδου, απο το 1968 εως το 1973.

Today is my sixth WordPress anniversary. I started this blog six years ago, and I felt necessary to reminisce about my Gymnasium in Rhodes, where I grew up. Its name is Venetokleion and is still operational. This post features photos I took in excursion with the teachers and the class.

Εχω υπεροχες αναμνησεις απο το Βενετοκλειο για δυο λογους.

This is a time and space specific post, and language is crucial. The post  must be in Greek. So I stop here with the English part, and wish the visitor a happy visit.

Ο πρωτος ειναι οτι γνωρισα εξαιρετικους ανθρωπους, συμμαθητες, συμμαθητριες, καθηγητες και καθηγητριες.

Ο δευτερος ειναι οτι πηρα τις πρωτες συγκινησεις της μαθησης, μαζι με καποιες αλλες.

Θα αναφερθω στους συμμαθητες και τις συμμαθητριες με τα μικρα τους ονοματα, ενω στους καθηγητες και τις καθηγητριες και με τα επιθετα τους. Οσοι διαβασουν αυτο το κειμενο και δουν τις φωτογραφιες θα αναγνωρισουν τους συμμαθητες και τις συμμαθητριες.


Ο Μανωλης Παπαμανωλης, Γυμνασιαρχης του Βενετοκλειου

Η αναφορα σε επιλεγμενους καθηγητες και καθηγητριες με τα πληρη ονοματα τους οφειλεται κυριως στο οτι θελω να υπαρχει καπου στο διαδικτυο γραπτα και επιφατικα το υπεροχο εργο που επιτελεσαν οι ανθρωποι αυτοι. Ετσι απλα.

Ζητω προκαταβολικα συγγνωμη, αλλα καποιους απο τους απεικονιζομενους δεν τους ενθυμουμαι με τα ονοματα τους.

Μια αλλη διασταση που επιβαλλει ο χρονος ειναι η χρηση του παρελθοντος στην αφηγηση και τα ρηματα. Αυτο βεβαια δεν σημαινει οτι καποιος δεν ζει πια. Απλα αναφερομαι στο παρελθον και σε αυτα που θυμαμαι απο τοτε.

Οι φωτογραφιες ειναι ολες απο το αρχειο μου, οι περισσοτερες παρμενες σε σχολικες εκδρομες.

Βενετοκλειο: Αρρενων αλλα και Θηλεων

Βενετοκλειο: Αρρενων αλλα και Θηλεων. Κατω σειρα απο δεξια: Λεωνιδας, Ανθουλα, Τετα, ?, Γιωργος. Επανω σειρα απο δεξια: Κλεανθης, ?, Γιωργος, Νικος

Αρρενων, αλλα και … ολιγον θηλεων

Την εποχη εκεινη το Βενετοκλειο ητανε Γυμνασιο Αρρενων. Επειδη ομως η πρακτικη κατευθυνση σπουδων (το πρακτικο) υπηρχε μονο στο Βενετοκλειο, στις τρεις τελευταιες ταξεις (Τεταρτη, Πεμπτη και Εκτη) ερχοντουσαν να φοιτησουν στο Βενετοκλιεο και μαθητριες, απο το Καζουλειο Γυμνασιο Θηλεων. Θυμαμαι οτι η πρωτη φουρνια απο το θηλεων ητανε η ταξη της αδελφης μου. Ακολουθησαμε εμεις.

Ετσι λοιπον στην φωτογραφια που βλεπετε παραπανω, απεικονιζονται ορισμενοι νεοι με ορισμενες νεες.

Οι σχεσεις μας ητανε πολυ καλες. Τις ειχαμε τις κοπελλες στα οπα οπα. Ομολογω δε οτι ουδεποτε καταλαβα για ποιον λογο χωριζανε τα παιδια σε αρρενες και θηλεις στα σχολεια.


Οι καθηγητες.  Απο δεξια καθιστοι: Γιωργος Μανδραγος, Νικος Βολονακης, ?, Κωνσταντινιδης.


Οι  καθηγητες

Μεσα σε μια περιοδο εξι χρονων, ειναι επομενο να εχει κανεις πολλους καθηγητες, και ολιγες καθηγητριες. Τωρα που το αναπολω, οι καθηγητριες ητανε πολυ λιγοτερες.

Καποιο ομως ξεχωρισαν και παραμενουν στην μνημη μου εντονα και με σεβασμο και αγαπη.

Ξεκινω λοιπον απο τον Γιωργο Μανδραγο, Φυσικο, που παρολον οτι δεν τον ειχαμε για πολυ στην ταξη, τον αγαπησα πολυ. Ημουνα και συμμαθητης με τον γυιο του τον Μιχαλη Μανδραγο, που χαθηκε προωρα το 2012. Ο Γιωργος Μανδραγος ητανε αυθορμητος, απλος, και αξιαγαπητος. Πηγαινα πολλες φορες στο σπιτι του, γιατι παιζαμε με τον Μιχαλη. Με τον Μιχαλη πηγαιναμε μαζι και στον Ναυτικο Ομιλο Ροδου, Ν.Ο.Ρ. στην ΕΛΛΗ, οπου ιστιοπλοουσε με σκαφη τυπου “Οπτιμιστ”. Μετειχε και σε αγωνες, και πηγαινε πολυ καλα.


Ο μαθηματικος Γιωργος Μανιατακης (αριστερα)

Συνεχιζω με την μεγαλη μου αδυναμια, τον Μαθηματικο Γιωργο Μανιατακη. Ισως ενας απο τους λογους που αγαπησα τα μαθηματικα ητανε ο Μανιατακης. Εξαιρετικος δασκαλος, με οξυτατη αισθηση του χιουμορ και σεβασμο προς ολους τους μαθητες. Με τη χαρα της ζωης, σοβαροτητα και μετρο. Εξαιρετικος ανθρωπος και δασκαλος.

Τωρα ενθυμουμαι και τον αλλον αγαπημενο μου μαθηματικο, τον Αντωνη Μπαϊραμη απο την Καλυμνο, που χαθηκε προωρα. Ειμασταν στην ιδια ταξη με την αδελφη του την Ποπη, που εικονιζεται στην φωτογραφια της εισαγωγης.


Ο Φιλολογος Σεβαστιανος Πολιτης

Ενας αλλος αξεχαστος δασκαλος, ητανε ο Σεβαστιανος Πολιτης, Φιλολογος. Ο,τι εμαθα στα αρχια το χρωσταω στον Πολιτη και την μητερα μου. Ο Πολιτης ητανε ανθρωπος χαμηλων τονων, και δημιουργουσε την περιεργεια να μαθεις τι κρυβεται πισω απο τις λεξεις. Εξοχος! Περναγε η ωρα και δεν το καταλαβαινα.

Και μια και ζουμε σε κοσμο αντιθεσεων, δεν μπορω να μην αναφερω εναν αλλο φιλολογο, που ητανε μαλλον κακολογος. Το τι φωνες ακουγαμε δεν περιγραφεται. Και ειχε πει και το απαραμιλλο “τι νομιζετε οτι ειναι ο ανθρωπος; μια λεκανη εντερα”.


Ο θεολογος Κωνσταντινιδης

Ο θεολογος Κωνσταντινιδης θα μου μεινει αξεχαστος για την ευγενεια και την προσχαρη φυση του. Και το λεγω αυτο επειδη ειχαμε και εναν αλλο θεολογο που μας ειχε τρελανει στις φαπες. Εκρηκτικος τυπος, ξεσπουσε ξαφνικα και οποιον παρει ο … χαρος. Σε αντιθεση λοιπον με τον ευεξαπτο αλλον, ο Κωνσταντινιδης ητανε οαση. Παντα με το χαμογελο. Και μαθαμε και ολιγα θρησκευτικα.


Ο Φυσικος Γιωργος Μανδραγος (δεξια)

Πολλες φορες οταν θυμομαστε κατι απο την νεοτητα μας, εχομε την ταση να υποθετομε ή και να δηλωνουμε ευθεως οτι τοτε ητανε καλα τα πραγματα, ενω σημερα… Δεν ξερω πως ειναι σημερα τα πραγματα, αλλα τοτε που ημουνα στο Βενετοκλειο, χωρις να ειναι ολα τελεια, μαθαιναμε. Ολοι μαθαιναμε. Και δεν παπαγαλιζαμε. Και μπορουσε ο καθενας να τα βγαλει περα χωρις φροντιστηρια. Και οι καθηγητες νοιαζοντουσαν. Υπηρχανε βεβαια και εξαιρεσεις, ολιγες ομως.

Παρολο που δεν τον εχω σε φωτογραφια, ο Βασιλης Λεβεντης, Γυμναστης, ητανε απο τους ανθρωπους που με τον ενθουσιασμο και την καλη καρδια του με ειχε εμπνευσει. Δεν ημουνα ποτε καλος στη Γυμναστικη. Ομως προσπαθουσα. Ο Βασιλης Λεβεντης υποστηριξε την προσπαθεια μου. Και οχι μονο τη δικη μου. Ολων των παιδιων που δεν ημασταν αστερια. Πριν μερικα χρονια μιλησαμε σοτ τηλεφωνο, βρισκοτανε στις Καλυθιες και τα ειπαμε για λιγο.

Θεωρω επισης απαραιτητη την μνεια στον Έξαρχο των Γυμναστων, τον Χρηστο Παλαιολογο. Που με την βραχνη, μπασα φωνη του μας εβαζε στη σειρα.


Ο Μαθηματικος Αντωνης Μανιατακης (δεξια)

Θα ητανε παραλειψη να μην αναφερθω και στον εξαιρετο Μανωλη Παπαμανωλη, που τον θυμαμαι ως Γυμνασιαρχη. Εξαιρετικος ανθρωπος, χαμηλων τονων, παντοτε με εγνοια για τους μαθητες και το σχολειο.

Οι καθηγητριες

Σε συγκριση με τους αντρες, οι γυναικες στο Γυμνασιο ητανε πολυ λιγοτερες.

Περιττο να αναφερω οτι  η συγκινηση των αγοριων ανεβαινε σε υψηλα επιπεδα οταν η καθηγητρια ητανε νεα και ωραια.

Ειχαμε βεβαια ολον τον σεβασμο στις αλλες καθηγητριες, ομως η προτιμηση μας ητανε σαφως στις νεες.

Θυμαμαι στη δευτερα γυμνασιου ειχε ελθει μια νεαρα καθηγητρια γαλλικων. Ολοι θελαμε να μαθουμε γαλλικα.

Βεβαια εκεινη την εποχη οι ξενες γλωσσες στο γυμνασιο ητανε ανεκδοτο. Οι καθηγητες και καθηγητριες ελαχιστες, που μετετιθεντο συνεχως.

Με την καθηγητρια μας των γαλλικων δεν θυμαμαι καν αν κλεισαμε ολοκκληρη τη χρονια.

Ομως η συγκινηση θα παραμειενει αξεχαστη στο υποσυνειδητο των 14 ετων.


Απο δεξια: Γιωργος, Νικος, Κλεοβουλος, Γιωργος

Οι συμμαθητες

Οπως ειναι φυσικο, με καποιους απο τους συμμαθητες ειμασταν πιο κοντα, μια παρεα ας πουμε.

Ανακαλω πρωτο τον Μιχαλη Σταματιου, ενα χρυσο παιδι που χαθηκε προωρα και αυτος.

Ο Μιχαλης Σταματιου ητανε ενας υπεραθλητης και ενας υπεροχος ανθρωπος. Μεσα σε ολα, και καλος μαθητης. Παντα με το χαμογελο. Τον θυμαμαι σα να ειμασταν μαζυ εχθες. Πριν απο μερικα χρονια συναντησα στην Αθηνα ολως τυχαιως εναν συγγενη του και τιμησαμε την μνημη του.

Το γυμνασιο της εποχης εκεινης ειχε και μια ιδιομορφια γεωγραφικου τυπου. Πολλα παιδια ερχοντουσαν απο τα χωρια με λεωφορειο το πρωι και γυρναγανε στο χωριο τους το απογευμα.


Απο δεξια: Γιωργος, Λεωνιδας, Νικος (καπου στην Κω)

Ειχαμε λοιπον ενα εξαιρετικο μιγμα απο παιδια της πολης και των χωριων.

Η μεγαλη ομαδα απο τα χωρια ητανε οι Αρχαγγελιτες. Ερχοντουσαν συντεταγμενοι και παντα χαρουμενοι.

Το Αρχαγγελιτικο χιουμορ ειναι αξεπεραστο. Δωρικο αλλα και Ιωνικο μαζυ.

Το τι ιστοριες εχω ακουσει δεν λεγεται.

Ο Κλεοβουλος ερχοτανε απο τη Σορωνη. Τον συναντησα προσφατα και τα ειπαμε. Παντα με ευγενεια και μετρημενος.

Ειχαμε βεβαια και τις συναγωνιστικες μας διαδικασιες, παντα στα πλαισια του “ευ αγωνιζεσαθι”.

Ενας συναγωνιστης ητανε ο Λεωνιδας, σοβαρος και μετρημενος, και ταλαντουχος.


Απονομη βραβειων το 1969

Παντα τον θυμαμαι με αγαπη. Ειχαμε μιλησει και στο τηλεφωνο πριν μερικα χρονια.

Ομως αυτος που εχει παραμεινει παντα κοντα, παρολη την γεωγραφικη αποσταση, ειναι ο παιδικος φιλος, συμμαθητης και υπεροχος ανθρωπος, ο Γιωργος. Συναντηθηκαμε προσφατα στην Αθηνα και περασαμε πολλες ωρες μαζι.

Το 2005 ειχα κατεβει στη Ροδο και με πρωτοβουλια του Γιωργου συναντηθηκαμε παρα πολλοι απο την ταξη του Βενετοκλειου.

Η συναντηση αυτη θα μου μεινει αξεχαστη.

Κι αν κατι θελω κασι το εκφραζω και απο εδω, ειναι να ξαναβρεθουμε οι συμμαθητες του Βενετοκλειου που αποφοιτησαμε το 1973.

Θα ειναι μεγαλη χαρα και τιμη μου.

Ευχαριστω σε Βενετοκλειο, ευχαριστω σε Ροδο!


Αν καπου η μνημη μου επαιξε παιχνιδια, προσκαλω την ευγενικη αναγνωστρια να με βοηθησει, υποδεικνυοντας την αστοχια, και – αν μπορει – προτεινοντας και την επανορθωση.









“Only ruins remain and the beauty of the natural environment.” Lord Byron

Amfissa Castle, Greece

Amfissa Castle, Greece


Γύρισα στα ξανθά παιδιάτικα λημέρια,
γύρισα στο λευκό της νιότης μονοπάτι,
γύρισα για να ιδώ το θαυμαστό παλάτι,
για με χτισμένο απ’ τών Ερώτων τ’ άγια χέρια.
Το μονοπάτι το ‘πνιξαν οι αρκουδοβάτοι,
και τα λημέρια τα ‘καψαν τα μεσημέρια,
κ’ ένας σεισμός το ‘ρριξε κάτου το παλάτι,
και μέσ’ στα ερείπια τώρα και στ’ αποκαΐδια
απομένω παράλυτος· σαύρες και φίδια
μαζί μου αδερφοζούν οι λύπες και τα μίση·
και το παλάτι ένας σεισμός το ‘χει γκρεμίσει.


Ασάλευτη ζωή, 1904
‘Απαντα, τομ. Γ´, σελ. 72

Amfissa Castle, Greece

Amfissa Castle, Greece



Costis Palamas
Translated by A. Moskios


Amfissa Castle, Greece

Amfissa Castle, Greece

On the question of the Greek poet’s relation to his tradition, it has always seemed to me that the Greek poet has an advantage over his Anglo-Saxon counterpart who makes use of Greek mythology and sometimes even of Greek landscape. I remember years ago when I was writing a thesis on what I thought were English influences in the poetry of Cavafy and Seferis, I asked you about certain images that crop up in your landscape, for example, the symbolic meaning of the statues that appear in your work. You turned to me and said: “But those are real statues. They existed in a landscape I had seen.” What I think you were saying is that you always start with the fact of a living, actual setting and move from there to any universal meaning that might be contained in it.

An illustration of that from someone who is a specialist in classical statues came the other day from an English scholar who was lecturing about the statuary of the Parthenon. I went up to congratulate him after his lecture, and he said to me, as I remember: “But you have a line which expresses something of what I meant when you say ‘the statues are not the ruins—we are the ruins.’” I mean I was astonished that a scholar of his caliber was using a line from me to illustrate a point.

George Seferis
The statues are not the ruins—we are the ruins

From an Interview to “The Paris Review”, 2005 (epopteia)

Amfissa Castle, Greece

Amfissa Castle, Greece


“Unless we can relate it to ourselves personally, history will always be more or less an abstraction and its content the clash of impersonal forces and ideas. Although generalizations are necessary to order this vast, chaotic material, they kill the individual detail that tends to stray from the schema. . . . Afterwards all that remains of entire centuries is a kind of popular digest.”

Czesław Miłosz, Native Realm


Amfissa Castle, Greece

Amfissa Castle, Greece

Ruins come out of ruins. The story of the Acropolis is a good example. The original temple of Athena has been destroyed at least nine times in its two-and-a-half-thousand-year history. Burned by Heruli barbarians in ad 267, it was restored by Julian in ad 360, and then in 438 Christian priests hacked away at the nude sculptures and crowned the temple with a cross. The Ottoman Turks in 1456 replaced the cross with a minaret. There are still-bitter feelings about the damage done by the Venetians in 1687 when they bombed the Parthenon on September 26 under Francesco Morosini. Then there was also the sale of seventy-five sculptures by the Ottomans to Lord Elgin, the British ambassador to Greece, in 1802.

Adrianne Kalfopoulou, Ruin


Amfissa Castle, Greece

Amfissa Castle, Greece

You said: “…Wherever I turn, wherever I happen to look,
I see the black ruins of my life, here,
where I’ve spent so many years, wasted them, destroyed them totally.”
The City

C.P. Cavafy

Translated by Edmund Keeley/Philip Sherrard


Vive le terroir! Family reunion dinner in Marathon, Greece

Σάββατο, 14 Ιουνίου, 2014

Terroir is a concept almost untranslatable, combining soil, weather, region and notions of authenticity, of genuineness and particularity — of roots, and home — in contrast to globalized products designed to taste the same everywhere. (1)

Terroir was the theme of the family reunion dinner I hosted in Marathon, Greece.

Chicago, Illinois, USA

Chicago, Illinois, USA

It is a long way from Chicago, Illinois to Marathon!

Marathon Beach, Attica, Greece

Marathon Beach, Attica, Greece

But my cousin and his family made it, and here we were, having dinner in the piazzetta of my hunting lodge.

I had some ideas about the menu, but my inner voice was telling me to take it easy and not rush to the market with a shopping list. Instead, I was going to get the best produce and ingredient I would find on the day.

What follows is the result of this process that never fails me.

Inevitably, the menu was based on the ingredients and produce of the terroir, comprising air, soil and sea.

Beetroot from Marathon, Greece

Beetroot from Marathon, Greece

To start with the vegetables, Peter likes beetroot. So I got the best from Vassilis in Marathon.

Boiled beetroot

Boiled beetroot

In addition to the bulb, which I boiled and peeled the skin off, I boiled the leaves. Both were served au naturel, with olive oil, salt, chopped garlic and lemon juice as optional dressing on the side. I particularly enjoy the beetroot with the chopped garlic, much more than with garlic dip (skordalia in Greek). It has a powerful taste, and I particularly like the contrast of the sweetness of the beetroot with the uncompromising sting of the garlic.

Boiled beetroot leaves

Boiled beetroot leaves

Vassilis is also producing zucchini, which are unbelievably tasty.

Zucchini from Marathon, Greece

Zucchini from Marathon, Greece

So, zucchini were my second choice for a summer vegetable to enjoy on the table.

I boiled the zucchini and served them au naturel, with the dressing on the side. The taste of the zucchini without anything is so delicious, that sometimes I eat a couple without dressing, and only after I Add some olive oil, salt and lemon juice.

Green peas from Livanates, Greece

Green peas from Livanates, Greece

Moving on, I got some green peas from Livanates, a small town near Thebes.

Green peas with pomodori, onions, chilli pepper, and parseley

Green peas with pomodori, onions, chilli pepper, and parseley

I cooked them with pomodori, onion, chilli pepper, and parsley.

Another one in the bag.

The next round of dishes comes from the sea.

Skate from Euboia, Greece.

Skate from Euboia, Greece.

My fishmonger is just fantastic, and one more he proved himself to be one.

Skate from Euboia, Greece

Skate from Euboia, Greece

When he saw me he pointed at a skate on the icebed and said. “This is for you”.

I do not argue with statements like this.

Boiled skate with garlic, parseley, chilli pepper, olive oil, salt and lemon juice

Boiled skate with garlic, parseley, chilli pepper, olive oil, salt and lemon juice

I just obey. For my own good.

I boiled the fish, took the flesh off the bones and mixed it in a big bowl with chopped garlic, olive oil, a touch of salt, lemon juice and a little chilli pepper.

Shrimp from Kranidi, Greece

Shrimp from Kranidi, Greece

Then came the shrimp.

Fished from a bay east of Nafplion, they looked fantastic.

Grilled shrimp

Grilled shrimp

I grilled them as they came off the sea. I add a few bay leaves on the side of the grill, for extra flavor.

Grilled shrimp

Grilled shrimp

Last but not least, I got some super fresh sardines, because I love sardines, and Mary likes them too.

My fish monger gutted them and chopped their heads off. I sprinkled coarse salt over them and grilled them.

Grilled sardines

Grilled sardines


I always take them off while they are juicy and soft. My new touch was that I added some mint leaves on the side, to enhance the flavor. It worked.

The sardines were sweet, juicy and delicious.

And as Ferran Adria once said “fresh sardine is better than stale lobster”.

We had a great time, the only problem as Peter said was that there was not enough food.

Next time I will get more.

It was nice to see you guys, come again!

Kaletzi, near Marathon, view south

Kaletzi, near Marathon, view south


1. Vive le Terroir By STEVEN ERLANGER Published: August 31, 2013. The New York Times.

Varoulko Restaurant, Athens, Greece

Σάββατο, 31 Μαΐου, 2014

I visited the restaurant recently, on the occasion of the visit to Athens of dear family members.

As it happens, within days the restaurant will be relocated to Piraeus, so the visit was also a farewell to the nice terrace with view of the Athenian Acropolis.

Sea bream with smoky eggplant

Sea bream with smoky eggplant

The Chef of Varoulko is Lefteris Lazarou, one of the best chefs in Greece. The restaurant specializes in seafood, and this is what we had in the menu they offered to us.

The first dish was “Sea bream fillets on a bed of smoky eggplant”. The fillets were adjoined to crispy bread, adding texture to the tasty dish. I liked the eggplant very much, but do not understand the point of adding so many mini ingredients on the dish.

Sea Bream - detail

Sea Bream – detail

I did not taste anything special in these “vegetable drops”. If the intention is to add color to the presentation of the dish, there are better solutions.

Ground Grouper Stick

Ground Grouper Cylinder

The next dish was the best of the evening. Ground grouper meat  cylinder. It was delicious. A hint of mint and a thick sauce elevated the dish. I could not believe that grouper would taste so good. Another interesting aspect of the dish were the white flakes served on top of the cylinder. IT was fried skin. Simply delicious! As my cousin observed, I have always been a skin-enthusiast, so my verdict was to be expected.

Stuffed Cabbage

Stuffed Cabbage

The third dish was an inventive remake of a Greek traditional dish: “Stuffed cabbage”. The difference being that in the traditional dish the stuffing is pork meat, whereas chef Lazarou stuffed the cabbage with a tasty seafood mix that was not cohesive. The primary taste I could make out was that of shrimp, both in the stuffing and in the sauce.

The dish had some foam on top. It tasted of dill and lemon. I personally do not like foams, but this one was good. The fact however remains, that the foam always destryes the visual impression of the dish.

It is also interesting to note that chef Lazarou was not a fan of foams and similar gimmicks, but obviously he surrendered to the wave of customer demand. How can you go to a Michelin – starred restaurant and not be bombarded with foamy dishes?  What are you going to say to your friends, if there is no foam on the food?

The fourth dish was the less memorable of all, and as it were submerged under a thich layer of foam, there is no photo to be shown.

It was John Dory was a porcini mushroom sauce, chick peas and a parmesan foam. I liked the fish, but the dish overall did not come together for me.

Orange Cake

We enjoyed the dishes with a superb white wined from Santorini, Greece: Asyrtico Sigalas 2013.

Three deserts ended the dinner. My favourite was the Orange Cake. Simply because to create a sirupy cake with balance is difficult. This was almost perfect. And the accompanying vanilla ice cream was delicious.

Overall it was an excellent dinner. Next time though, I will ask for my dishes to have no foam!!!!

Αισθανομαι βαθεια συγκινηση καθως τα δακτυλα μου θωπευουν τα πληκτρα και αρχεται η συγγραφη αυτης της επικολυρικης πραγματειας.

Εχοντας επιβιωσει την προεκλογικη εκστρατεια περιπου 40 σχηματισμων που διεκδικουν την ψηφο των Ελληνων και Ελληνιδων στις Ευρωεκλογες, αλλα και την πρωτη εκλογικη αναμετρηση της Κυριακης 18ης Μαϊου 2014 για την αναδειξη τοπικων αρχοντων,

Ξεκιναω με μια συντομη ιστορικη αναδρομη.

Οι προηγουμενες εκλογες για το ευρωπαϊκο κοινοβουλιο εγιναν στις 6 Ιουνιου 2009.


Πρωτο κομμα αναδειχτηκε το ΠΑΣΟΚ με ποσοστο 36,64% .

Δευτερο κομμα ηταν η Νεα Δημοκρατια, με ποσοστο 32,29%.


Ο ΣΥΡΙΖΑ πηρε τοτε 4,70%.

Αυτα για να μην ξεχναμε.


Εκτοτε πολλα συνεβησαν.

Η χωρα καταστραφηκε και παραμενει κατεστραμμενη, οσο και αν προσπαθουν καποιοι να μας πεισουν περι αναγεννησεως εκ της τεφρας.

Η Ελλας δεν ειναι ο Ανεγεννωμενος εκ της τεφρας Φοινιξ!

Ασε που ο Φοινιξ και η τεφρα του παραπεμπουν εις την 21ην Απριλιου 1967.

The Phoenix Program

The Phoenix Program


(ουδεμιαν σχεσιν εχουσιν τα ανωτερω με την επιχειρησιν Φοινιξ της Αμερικανικης ΣΙΑ εις το Νοτιον Βιετναμ)

Επανερχομαι εις το προκειμενον.

Εχθες εκλεισαν οι προεκλογικες εκστρατειες.

Αι πλειονες τουτων απετελεσαν αρχιδολογιαν. Περιαυτολογων, ομολογω οτι η προσωπικη αρχιδολογια, την οποιαν εδημοσιευσα προ τινος, ειναι ασυγκριτα καλυτερη.

Ο βασικος λογος ειναι οτι οταν εγω αρχιδολογω, το διατυμπανιζω και το διακηρυσσω.

Οι αρχιδολογουντες Ελληνες πολιτικοι προσπαθουν να μας πεισουν οτι ασχολουνται με το εθνος, την πατριδα, το καλο μας, και αλλα παρομοια.

Μαγειρευοντας όρχεις...

Μαγειρευοντας όρχεις…

Η Ελλας δεν εχει εξελθει του πελατοκεντρικου της πολιτικου συστηματος.

Οι πολιτικοι θεσμοι ειναι δομημενοι με τροπο που υπηρετει τον πελατοκεντρισμο.

Εν ταυτω και εν παραλληλω και την εξαρτηση απο τας μεγαλας δυναμεις (εν προκειμενω την μεγαλην Γερμανιαν).

Ο πελατοκεντρισμος λοιπον ζει και βασιλευει, ενω οι δημοκρατικοι θεσμοι φυλλοροουν.

Αυτα ομως δεν πρεπει να μας απασχολουν, αφου εχομεν πλεονασμα μας λενε μερικοι.

Πουλαμε τη δημοκρατια μας λοιπον και αγοραζομε πλεονασμα. Ενδιαφερον!!!

(περισσοτερον ενδιαφερον επειδη το πλεονασμα ειναι λογιστικον, και οχι πραγματικον)

The word got out "This place is a dump"

The word got out “This place is a dump”

Ετεθησαν ομως και ορισμενα πρωτοτυπα ζητηματα κατα την διαρκειαν της εκστρατειας, και εν τη καταληξει της.

Τι θα μας προστατευσει απο την αποσταθεροποιησιν την οποιαν επιδιωκουν οι απατριδες, οι κομμουνισται, οι ομοφυλοφιλοι, οι τσιγγανοι, ολα τα περιθωριακα στοιχεια, οι αλλοεθνεις, οι αλλοθρησκοι, αυτοι που θελουν να γινει τζαμι στην Αθηνα, οι μεταναστες, οι…. οι…..

Ο Φαλλός!

(οσοι ενδιαφερεστε, να μελετησετε το γλωσσολογικον πονημα μου επι του πανδαματορος)


Archaelogical Museum of Poligiros, Halkidiki, Greece

Archaelogical Museum of Poligiros, Halkidiki, Greece

(μην βιαστειτε να απορριψετε την τοποθετησιν μου)

(δεν γνωριζετε τα μυστικα της βασκανιας)

(και οσοι τα γνωριζετε, δεν θυμαστε – γιατι δεν εχετε μνημη – τας πρακτικας των Αρχαιων Ημων Προγονων)

Archaelogical Museum of Poligiros, Halkidiki, Greece

Archaelogical Museum of Poligiros, Halkidiki, Greece


Εδω θα πρεπει να τονισω προς απαντας οτι ειμαι Ελληνας, απογονος Αρχαιων Ελληνων.

Ολοι οι τουρκοσποροι και προϊοντα αλλων τινων επιμιξεων να κανουνε πισω γιατι μιλαει τωρα η Αρχαια Ελλας!

Και η Αρχαια Ελλας εδιδαξεν και το σεξ.

Ως εκ τουτου, δεν ημπορω παρα να δεχθω οτι οι εκλογες αυτες θα ειναι καθαρα σεξουαλικες.

Καποιος γαμαει, καποιος γαμιεται. Εδω μπερδευεται βεβαια και ο ενικος με τον πληθυντικο, αλλα για να αποφυγω περιπλοκες, το αφηνω ετσι.

Μην προστρεξετε να μου πειτε για τις καταληξεις, αρσενικα θηλυκα, και τα λοιπα.

Ο,τι αρπαξει ο κωλος μας παιδια, εις το πεδιον της μαχης.

Archaelogical Museum of Poligiros, Halkidiki, Greece

Archaelogical Museum of Poligiros, Halkidiki, Greece

“Ποσο μ’ αρεσει ο τροπος που με …αμάς”

Θα εχομεν σεξ αυριον λοιπον.

Υπαρχει ομως ενα προβλημα.

The Rope, Andrew Wyeth

The Rope, Andrew Wyeth

Εαν εχομεν σεξ (που θα εχομεν) θα περιπεσομεν στο κατοπιν σε καταθλιψιν (Post-coital depression -tristesse).

Τι αντιδοτον πρεπει να λαβομεν;

Δια να κατανοησετε το προβλημα, ηδη πολλοι δηλωνουν (πρωτη η Αφροδιτη Σ) οτι αν βγει πρωτο ενα συμπαθες κομμα θα μεταναστευσουν.

Αυτο ομολογω δεν το εχω ξαναδει.

Ενταξει, ειπαμε, το ξερουμε, μετα το σεξ επερχεται η καταθλιψη.

Αλλα οχι και να φευγουμε απο τη χωρα μας για ενα “γαμησι”!

Τελος παντων, αβυσσος η ψυχη του ανθρωπου.

Καλη Ψηφο Συν-Ελληνες!




Marathon Lake and Dam

Marathon Lake and Dam

I live in a small village called Kaletzi (or Vothon) 2 km east of the artificial lake of Marathon, in the Attica region of Greece.

This post is about the lake and the dam that created it in the early 1930s.

The Marathon area is more or less 40 km away from Athens, the capital of Greece. Today approximately 5 million people live in the Athens greater metropolitan area. There is plenty of water to accomodate the needs of this population.

This was not the case at the end of the 19th century.

Water distribution in Athens, early 20th century

Water distribution in Athens, early 20th century

Athens did not have regular water supply. Water was distributed to the population over a network of fountains and taps that were most of the time dry (1).

After the 1922 Minor Asia defeat of Greece and the exchange of populations with Turkey, it was estimated that the population of Athens would double. Something had to be done about the water supply.

The situation changed when the Marathon articifial lake was created, after the construction of the Marathon dam.

The Marathon dam was constructed by an American firm, Ulen & Company.

At this point I have to introduce Henry C. Ulen, the key person behind the company.

Henry Ulen's home in Indiana, USA

Henry Ulen’s home in Indiana, USA

Henry Ulen was born in Lebanon, Indiana, USA, in 1861.

In 19th October 1912, The New York Times wrote in an article “Twenty five years ago (1887), Henry Ulen was a tramp.” (2)

In his own words, Ulen is quoted as saying “I was a pretty wild lad, and when I was sixteen, I run away from my home in Lebanon, Indiana.” (2)

But Henry Ulen was not destined to remain a tramp. He became a businessman, and a banker.

Marathon dam - construction

Marathon dam – construction

Ulen & Co. was incorporated under the laws of the State of Delaware on the 15 February 1922. (3) At the time Ulen had signed contracts to build water and sanitation facilities and railroad lines in South America. The newly incorporated company would finance and carry out the construction of these projects. In 1929 principal stockholders in the firm were American International Corporation, organized in 1915; Field, Globe and Company (a banking concern run by Marshall Field (son of the Marshall Field retail magnate)); Stone and Webster, one of the largest engineering contracting companies in the world; and Ulen Contracting Corp.(4)

Ulen & Co,. did not do business only in South America. In 1924, Ulen began work on water and sewer projects in ten Polish cities. (4)

Marathon dam - construction

Marathon dam – construction

On December 1924, after a restricted public tender, the Greek Government, and the Bank of Athens sign a contract with Ulen & Co. to build the Marathon dam and the pipeline to transfer the water to a water treatment facility in the Galatsi neighbourhood of Athens.. The project would be financed by issuing bonds worth a total of 10 million US dollars.  A new entity was incorporated, the “Public Water Company of Athens Piraeus and Suburbs, with two shareholders. Bank of Athens (today the National Bank of Greece) had 50% of the shares and Ulen & Co. had the other 50%. The new entity would have the right to operate the water facilities it would build for a minimum of 22 years. Ulen got out by selling its shares to the National Bank of Greece in 1974.  In article 22 of the relevant contract, it was stated that water would be priced in a way that would cover the new entity’s costs and profits.

Marathon dam - Plaque

Marathon dam – Plaque

Ulen & Co. also signed another contract with the Bank of Piraeus in order to incorporate the Greek Water Company (Ελληνική Εταιρεία Υδάτων ΑΕ). The company became the owner of the water distribution network of Athens, and the Municipality of Athens had from now on to pay the newly established company for the supply of water.


In 1928 Ulen & Co. landed a huge project in Persia to construct 800 miles of railroad from the capital of Teheran to the Persian Gulf. (4)

In 1931 an Indiana magazine reported that Ulen and Co. was the “largest engineering and contracting corporation in the world” with millions of dollars in contracts each year. (4)

Marathon Lake

Marathon Lake

The foundation stone for the Marathon dam was laid in October 1927 by Prime Minister Alexandros Zaimis; Venizelos was also present at the ceremony. (5)

The dam was completed in 1929 and solved the water supply problem of Athens.

Marathon Dam

Marathon Dam

The dam is a 54 m (177 ft) tall, 285 m (935 ft) long gravity dam with a crest width of 4.5 m (15 ft) and base width of 28 m (92 ft). (5)

The dam’s face and visible structure were also covered in the same Pentelikon marble that was used to construct the Parthenon. (5)

Exit to Athens

Exit to Athens

The dam would serve as the primary water supply for Athens until 1959, when water was pumped from Yliki lake.(5)


1. Βρύσες, κρήνες και νερό νεράκι… (Fountains, taps, but no water)

2. Banker saw world first as a tramp. The New York Times, 19 October 1912.

3. Delaware concern to carry on South American concern. The New York Times, 16 February 1922.

4. Henry Ulen. Small town boy. Worldwide impact.

5. Marathon Dam, wikipedia.

Voyage to Cythera: A film by Theo Angelopoulos

Δευτέρα, 21 Απριλίου, 2014

Angelopoulos’ movie is not a journey to a destination.

It is a journey to infinite emptiness.


Voyage to Cythera

Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

Spiros is a Greek who fought with the losing side of the Greek Civil War in 1946-1949.

After spending many years in exile, presumably a republic of Soviet Union, he returns to Greece.

He arrives alone, with a suitcase and his violin, aboard a ship named “Ukraina”.

Voyage to Cythera - Angelopoulos directs Katrakis (Spiros)

Voyage to Cythera – Angelopoulos directs Katrakis (Spiros)

His son and daughter are waiting for him at the port and drive him to his wife’s house, where old friends and relatives have gathered to welcome him.

But things turn sour from the very beginning.

Minutes after Spiros arrives at the house, his reunion with his wife, Katerina, turns into a disaster.

It was something he said to her when they were alone.

Spiros leaves the house without uttering a word.

Voyage to Cythera - Manos Katrakis as Spiros

Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

Later Spiros recounts his stay in exile: “and one day a woman prepares a meal for you, she mends your shirt… so I have two kids up there”.

After spending a night at a hotel, Spiros, Katerina, his son and daughter embark on a journey to Spiros’ village.

The village is where he lived and fought during the civil war.


Voyage to Cythera – Spiros and Katerina

Upon entering the village, he meets his arch enemy Antonis, who greets him by saying “we both lost”.

The village appears deserted.

Most of the inhabitants have left, and are now ready to sell their land to an “investor”.

Spiros refuses to sign the sale documents and causes the whole deal to break.


Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

Instead of being a “nice old guy who made a mistake but now is back and harmless”, Spiros is a “bad guy, who does not understand the new Greece, and creates problems”.

He therefore has to be expelled.

Spiros and Katerina leave the village before the police come, but they are found at a railway station.

The police take Spiros into custody and lead him to the port.

Voyage to Cythera - Manos Katrakis as Spiros

Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

But the ship has sailed, another that is just moving out of the port refuses to take him on board, and the only solution for the authorities is to take him out on a platform that rests in international waters.

Later Katerina joins Spiros on the platform.

She wants to be with him.

A little while later, Spiros releases the rope that ties the platform to an anchor, and the platform slowly moves out.

To infinite emptiness.


Voyage to Cythera – Spiros and Katerina on the platform

The rupture

Spiros does not belong to modern Greece. And modern Greece does not want him there.

The lonely prophet of Rupture is now a freak in the eyes of “society”.

This is why Spiros’ wooden hut on top pf the mountain is burned by unknown villagers.

His refusal to sell this patch of land destroyed the deal with the winter ski center investor.

Before leaving the village Spiros goes to the graveyard and dances.

It is a farewell dance to his comrades, to the past.

After all, he only exists in the past.

His fellow villagers scorned him after he refused to sign the land deal, saying: “You do not exist. You were condemned to death four times.”


Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

Spiros’ monologue

What sets the stage for the finale of the movie is Spiros’ monologue.

“I hear you coming, Death. I escaped from you five times: five wars, prisons, the execution squad. I escaped from you. I hear you, I hear you coming, I hear you.”

“σε ακούω θάνατε που έρχεσαι. Σε ξεγέλασα πέντε φορές: πέντε πόλεμοι, φυλακές, το στήσιμο στον τοίχο. Σε ξεγέλασα. Σ’ακούω, σ’ακούω που έρχεσαι, σ’ακούω”.


Voyage to Cythera

Questions and afterthoughts 

The importance of Greek Civil War in the development of Greece is unquestionable.

But has not been explored to the full yet.

The economic and social crisis that started in 2008 and continues is not accidental, nor is it unrelated to the legacy of the civil war.

I claim that one of the key components of this legacy is the blueprint of “economic development a la Greque”.

Foreign powers and institutions give a bundle of money, a package so to speak, to Greece.

The package is used to solidify the power of the ruling elite, strengthen the armed forces, and leave some funds for distribution to cooperating citizens.

This blueprint was enhanced by Andreas Papandreou to its “socialist” version, meaning that money were distributed to a wider spectrum of people, and a new elite was formed.

But the blueprint remained the same. More in another post.






In light of the recent developments in Greece, the resignation of the General Secretary of the Council of Ministers, Mr. Baltakos, I write this in order to comment on the totally ludicrous, ridiculous, unfounded and propounded by the enemies of Greece assertion that the “party” of Golden Dawn is the tip of the iceberg of fascism in Greece.

Our Prime Minister, Mr. Samaras yesterday helped us understand this phenomenon by saying that “there are no fascists in Greece, so many years I go around and have never met one!”.

I totally agree with Mr. Samaras, I have also been around for so many years (Mr. Samaras is less than 10 years my senior) and I have met so many fascists!


If this is not complete total agreement, then I will burn all of my degrees and papers and scientific publications and become a hermit on the island of Myconos.

Let me remind you all the facts before I proceed to publicly denounce all the traitors who claim that there is fascism in Greece.

Mr. Baltakos has been the General Secretary of the Council of Ministers since the summer of 2012, when the coalition government was formed. He was personally selected by the Prime Minister of Greece, Mr. Samaras.


Last week it became known that Mr. Baltakos had meetings with Golden Dawn members of parliament.  Mr. Kassidiaris, a Golden Dawn member of parliament, publicised a video recording where Mr. Baltakos is shown and heard to claim that the judiciary proceedings against the Golden Dawn, are the result of a political decision by the Prime Minister, who through the Minister of Justice gave instructions to the judiciary and orschstrated the whhole thing.

Following this, Mr. Baltakos resigned, claiming that he did what he did in order to calm Golden Dawn down, and disorient them.


Yesterday Mr. Samaras issued a statement that all of this is nonsense and that there are no fascists in Greece, as he has never met any fascist.

For those of you who are unfamiliar with modern Greek politics, Golden Dawn is a party that considers Adolf Hitler the saviour of modern Europe, because he exterminated millions of Jews.

They hate the immigrants who have come to Greece and work here, they consider them vermin.


They hate the communists, because they are traitors of the Nation.

They salute the same way that the NSDP party members were saluting each other.

But as Mr. Samaras said, there are no fascists in Greece.


Golden Dawn is just a dark cloud, a floating substance of steam and water particles. It is an illusion.

Of course this illusion has killed people, has terrorised citizens and residents of Greece, and has received 7% of the popular vote, and 21 seats in the Greek Parliament.

But they do not exist.


A vehicle like this killed member of parliament Grigoris Lambrakis in 1963 in the city of Thessaloniki

The Greek Judiciary is now prosecuting some of the Golden Dawn members of parliament, but this does not mean that there are fascists in Greece.

We are all democrats, excluding of course the bloody communists who are not a problem any more and we tolerate them because they are harmless.

I want to take this argument even further. Not only Greece has no fascists, not only we are true democrats (excluding the bloody communists) but we also have extreme toleration for other cultures.


Mr. Spiliotopoulos is the candidate of New Democracy, the party whose president is Mr. Samaras, for the Mayoral elections in Athens, Greece, where the Acropolis is.

He came out with the absolutely wonderful idea that once he will get elected Mayor, he will ask the citizns of Athens to vote in a referendum.

What about?

Whether there should be a mosque in Athens or not.


As you see dear reader, we have all corners covered.

We are democrats we are mutliculturalists, we even allow to people like muslims the right to put forward the suggestion that they need a place to pray.

But as we are democrats, the majority will decide.


This is true democracy, and as we are the only true real unquestionable descendants of Pericles, Socrates, Plato and so on, any one who does not agree with our approach should go and ….. themselves.

Becasue democracy has zero toleration for its enemies.

This position that in my modest capacities I have tried to present is by no means only ideological.


The emblem of the military dictatorship of 21 April 1967

It is also scientific.

Therefore, as it has happened in so many great political systems, cultures, and societies over the years, we have idoelogy and science going hand in hand.

Just focus on the strength of the statement: “There are no fascists in Greece, so many years I go around and have never met one!”.

It took me a while to comprehend the statement, but I am still absorbing it.


The first thought that came to my mind was about Mrs. Relativity. I realised that I have never met her, therefore Einstein was wrong.

How can I have a good day after that? Anyway, I will try.

The second thought that came to my mind was that I have met so many fascists in Greece, it will take me many days to recount them.

Collaborator of the German occupying forces during the second world war in Greece

Collaborator of the German occupying forces during the second world war in Greece

Inverting the scientific ground that if you do not meet someone he/she does not exist, if you meet many of a kind, this kind is all over the place.

Therefore there are many fascists in Greece.

But how could the Prime Minister be so wrong?


Then a bright idea illuminated my brain.

We are both right!

There are no fascists in Greece, and there are many fascists in Greece. Both statements are true!

In order to spot a fascist you must have a definition of fascism in your mind.


The results of your experiential search are then determined by this definition.

Therefore, the Prime Minister and I have different definitions of fascism. This is what causes the paradox that both of us are right, when our experiential statements are contradictory.

Extreme nationalism is one of the key ingredients of fascism.

The 4th August 1936 dictatorship of Ioannis Metaxas

The 4th August 1936 dictatorship of Ioannis Metaxas

The second is totalitarianism.

The third is a thread of populism that is nurtured by social services.

The fourth is the ban  on democracy.

Ioannis Metaxas

Ioannis Metaxas

By this definition there are many fascists in Greece, in ideology and in practice.

I do not know what the Prime Minister defines as fascism, but obviously he has a very thin definition.












Ο Ελληνικος Εμφυλιος Πολεμος 1946-1949 αποτελει θεμελιωδες γεγονος για τη νεωτερη ελληνικη ιστορια.

Μαζι με την Μικρασιατικη Καταστροφη του 1922 και τις επιπτωσεις της, ο Εμφυλιος Πολεμος του 1946-1949 αποτελουν τα κλειδια για την κατανοηση της εξελιξης του κρατους, της διεθνους θεσης της Ελλαδας, και της νεοελληνικης κοινωνιας και οικονομιας στον εικοστο αιωνα και μετεπειτα.

Εχουν γραφτει πολλα και ισως γραφτουν περισσοτερα.

Η δε διαμαχη και αντιπαλοτητα αναμεσα στους “δεξιους” ή τους “εθνικοφρονες” και τους κομμουνιστες συνεχιζεται μεχρι σημερα.

Δεν ειναι ομως το φαινομενο αυτο μια απλη γραμμικη επεκταση στο χρονο.

Νομιζω οτι υποκρυπτει και επμπεριεχει μια αντιληψη και πρακτικη για τη διαχειριση των διαφορετικων αντιληψεων που ειναι καταστροφικη. Οτι δηλαδη η εξοντωση ειναι ο μοναδικος τροπος για να διευθετηθει η “αλλη” αποψη, και οι φεροντες αυτην.

Με την απελευθερωση της Ελλαδας απο τους Γερμανους, οι Αγγλοι εθεσαν ως στρατηγικο στοχο την καθυποταξη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και την εγκατασταση μιας συντηρητικης κυβερνησης, σε συνδυασμο με την επιστροφη του Βασιλια. Η στρατηγικη αυτη επιλογη συνδυαστηκε με την ισοπεδωση της δημοκρατικης συγκροτησης τηε χωρας και των θεσμων της. Στο ονομα της εξουδετερωσης των αριστερων, των κομμουνιστων, των αντιφρονουντων, των μη εθνικοφρονων, η Ελλαδα περασε σε ενα καθεστως καταλυσης των δημοκρατικων θεσμων με αντιβαρο την οικονομικη βοηθεια και την εξαγορα.

Μετα την κατοχη απο τους Γερμανους, Ιταλους και Βουλγαρους, η Ελλαδα εγινε μια χωρα που χρειαζοσουν πιστοποιητικο πολιτικων φρονηματων για να βγαλεις διαβατηριο, ή να προσληφθεις στο δημοσιο, και αλλα πολλα.

Ετσι, αντι να επελθουν οι κομμουνισται και να καταλυσουν τη δημοκρατια, ηλθον οι Αγγλοι και την κατελυσαν αυτοι. Βεβαια, οι Αγγλοι ειχαν επιδειξει αναλογη συμπεριφορα και σε αλλες ιστορικες στιγμες και χωρες, οποτε αυτη τους η συμπεριφορα δεν επρεπε να εκπληξει κανενα.

Σε εμενα, τον ασχετο, προκαλει εκπληξη η σταση της Αριστερας εκεινης της εποχης, με αρχη την Συμφωνια της Βαρκιζας. Εν πασει περιπτωσει, αυτο ειναι ενα αλλο θεμα.

Θελω ομως να αναφερω αυτο που ειναι γνωστο σε ολους (σχεδον), οτι δηλαδη πολιτες που στη διαρκεια της κατοχης ήταν μελη του ΕΑΜ, κατεληξαν μετα την Βαρκιζα στο να πολεμησουν με τον Εθνικο Στρατο.


Ξεκιναμε απο το σημερα 

Χαρακτηριστικες ειναι οι δηλωσεις του Γραμματεα του Υπουργικου Συμβουλιου κ. Μπαλτακου (21/3/2014):

«Ασφαλώς και είμαι αντικομμουνιστής, έτσι γεννήθηκα και έτσι θα πεθάνω», τόνισε ο γενικός γραμματέας της κυβέρνησης Παναγιώτης Μπαλτάκος μιλώντας την Παρασκευή στον ραδιοφωνικό σταθμό Βήμα. Συμπλήρωσε ότι οι κομμουνιστικές ιδεοληψίες, που δεν έχουν επιτυχή εφαρμογή πουθενά, έχουν ταλαιπωρήσει την χώρα.

[Πηγή: ]

Στο ιδιο μηκος κυματος και ο Υπουργος Υγειας κ. Γεωργιαδης, μετα απο επισκεψη του στο Ιμπηριαλ Κολετζ στο Λονδινο (17/3/2014).

Συνέχεια στο έντονο επεισόδιο που είχε την Κυριακή 17/3 με Έλληνες φοιτητές στο Imperial College στο Λονδίνο έδωσε ο Άδωνις Γεωργιάδης. Ο υπουργός Υγείας μίλησε στον Alpha όπου απέδωσε την επίθεση σε ακροαριστερούς και κομμουνιστές, για τους οποίους είπε μεταξύ άλλων: «Τους σιχαίνομαι και με σιχαίνονται» και πρόσθεσε ότι «έχει έρθει η ώρα να σταματήσουμε να χαϊδεύουμε αυτά τα παλιόπαιδα». (4)

One exhausted guerrilla fighter surrenders to the Greek army during the Greek Civil War. (Photo by Bert Hardy/Getty Images). 1948

One exhausted guerrilla fighter surrenders to the Greek army during the Greek Civil War. (Photo by Bert Hardy/Getty Images). 1948


Εκεινο που βρισκω ιδιαιτερα ενδιαφερον περα απο τα ιστορικα, κοινωνικα. πολεμικα, πολιτικα ζητηματα του εμφυλιου ειναι η χρηση της γλωσσας απο τις δυο πλευρες.

Δεν θα επιχειρησω βεβαια αναλυσεις και εξαγωγη συμπερασματων. Απλα θα προσφερω παρατηρησεις και σχολια.

Ο τροπος θα ειναι αφηγηματικος, παραθετοντας λεξεις και εκφρασεις.

Αλλα δεν θα  ειναι ευθυγραμμος. Οι λεξεις του τοτε γεννησαν λεξεις του σημερα, καποιες ξεχαστηκαν, καποιες παρεμειναν, και ο χορος συνεχιζεται. Ειναι αναγκαιο λοιπον να παρουσιασθουν και καποιες απο τις συγχρονες λεξεις, που δεν υπηρχαν μεν τοτε, δημιουργηθηκαν ομως απο την ροη της ιστοριας και του πολιτισμου, ο,τι και να’ναι τουτος.


Εθνικοφρων – Νομιμοφρων – Βασιλοφρων

“Με τον ΑΝ (αναγκαστικο νομο) 509, ο πληθυσμός της χώρας χωρίστηκε σε δύο βασικές κατηγορίες: Στους εθνικόφρονες – νομιμόφρονες και στους μη εθνικόφρονες, στους οποίους συγκαταλέγονταν οι κομμουνιστές και οι λεγόμενοι συνοδοιπόροι τους, όσοι, δηλαδή, δε χαρακτηρίζονταν από απόλυτα δουλόφρονη στάση απέναντι στο καθεστώς. Πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι οι εθνικόφρονες για το καθεστώς ήταν ταυτόχρονα και οι πραγματικοί πατριώτες, ενώ οι μη εθνικόφρονες θεωρούνταν απάτριδες και χαρακτηρίζονταν ως μιάσματα του έθνους.”  (8)

Η τριαδα εθνικοφρων, νομιμοφρων, βασιλοφρων, αποτελει το ιδεολογικο θεμελιο της Ελλαδος που ανοικοδομειται απο το Δεκεμβριο του 1944 και μετα, εχοντας αποκλεισει τις κυριες δυναμεις της αριστερας, το ΕΑΜ, τον ΕΛΑΣ, το ΚΚΕ. Ο στοχος ομως αυτης της ανοικοδομησης δεν ηταν μονον ο αποκλεισμος, αλλα η εξοντωση της αριστερας.


Ο ασπαζομενος τας ιδεας του κομμουνισμου. Γραφεται και με ενα “μ”.

Ισως και το μελος του Κομμουνιστικου Κομματος Ελλαδος.

Ισως και το μελος αλλου κομματος που ασπαζεται τα κομμουνιστικα ιδεωδη.

Ειναι οι κομμουνιστες κατα του εθνους; Οι ιδιοι – ή τελος παντων καποιοι απο αυτους – θεωρουν οτι ειναι κατα του εθνικισμου.

Αρα η εξισωση του κομμουνισμου με αντεθνικες δραστηριοτητες ειναι μαλλον παρατραβηγμενη και κατασκευασμενη προκειμενου να εξυπηρετησει την ιδεολογια της “νεας αρχουσας ταξης”, αυτης που διαμορφωθηκε με το δογμα Τρουμαν.


Εκτος απο τους απλους κομμουνιστες, ειχαμε και κομμουνιστες στο συνθετο, οπως δηλαδη “Σλαυοκομμουνιστης“, που γραφεται επισης με “β”. Αυτη η συνθεση ειναι νομιζω παραλλαγη της λεξης “σλαβομακεδονας”, που γραφεται επισης με “υ”. Εκεινο που θελει να πει ο ποιητης ειναι οτι οι κομμουνιστες δεν ειναι μονον ελληνες, αλλα και σλαβοι, πολλοι δε εξ αυτων μετειχαν στο ανταρτικο, τον συμμοριτοπολεμο, τον ΔΣΕ, οπως το λεει ο καθενας.

Εχομε και αλλες συνθετες λεξεις ομως, οπως Κομμουνιστοσυμμοριτης , ή Κομμουνιστοληστοσυμμορίτης.

Εκφρασεις περι των κομμουνιστων απο τους αντιφρονουντες και εθνικοφρονουντες, και λοιπα μελη της κοινωνιας και του εθνους:

  • “Αλητες, προδοτες κομμουνιστες”. Αυτο το θυμαμαι απο τα φοιτητικα μου χρονια, δεκαετια 1970 δηλαδη, δεν μπορεσα να βρω απο ποτε χρησιμοποιειται. Ειναι παντως κλασσικο σημερα.
  • “τσεκούρι και φωτιά στα κόκκινα σκυλιά’’. Αυτο ειναι απο τα αγαπημενα της Χρυσης Αυγης σημερα, στην Ελλαδα του 2014.
  • “μακρυα απο πουστηδες, πουτανες και κομμουνιστες”. Εκφραση της δεκαετιας του 1960, αγνωστου προελευσεως.


Απαξιωτικο παραγωγο του κομμουνιστη. Γραφεται και με ενα “μ”.

“Κομμούνια, κομμούνια θα γίνετε σαπούνια”

Σύνθημα των μελων των παραταξεων ΔΑΠ και ΟΝΝΕΔ στα φοιτητικα αμφιθέατρα στα τελη της δεκαετιας 1990.

Η ΔΑΠ (ΝΔΦΚ) ειναι φοιτητικη οργανωση, ενω η ΟΝΝΕΔ ειναι η οργανωση νεολαιας, και οι δυο στο χωρο της δεξιας της Νεας Δημοκρατιας.


Οι κομμουνιστες δεν ηταν μονοι τους. Ειχαν και πολλους συνοδοιπορους. Συναντησαμε τη λεξη και λιγο πριν, στο εδαφιο για τον Α.Ν. 509.



Εκτος απο τους συνοδοιπορους, υπηρχαν και οι συμπαθουντες. Μια διαβαθμιση χαμηλωτερα στην κλιμακα των εχθρων του εθνους αυτοι.

Το πληρες φασμα λοιπον ξεκινα απο τους κομμουνιστες, συνεχιζεται με τους συνοδοιπορους, και κλεινει με τους συμπαθουντες.

Τελικα τα κριτηρια ειναι τοσο κρυσταλλινα, που αν καποιος πολιτης δεν ηταν αρεστος, με τον εναή τον αλλο τροπο θα ευρισκετο εις μιαν απο τας ομαδας των εχθρων του Εθνους.


Σημαινει “ρεπω” προς τον κομμουνισμο.

«Κομμουνιστικό όργανο ήταν η ΕΡΤ. Κομμούνιζε από το πρωί μέχρι το βράδυ. Μέχρι αηδίας». Θεοδωρος Παγκαλος, πρωην Υπουργος Εξωτερικων, καποτε το 2013.

Η χρηση της λεξεως, που εινια μετατροπη του ουσιαστικου “κομμουνι” σε ρημα, απο τον κ. Παγκαλο δεν εκπλησσει.

Ο κ. Παγκαλος ειναι προσφατα εντονωτατα αντι-ΣΥΡΙΖΑ, σε βαθμο παραληρηματος, θα ελεγα οτι βλεπει παντου κοκκινα φαντασματα.

(Μπορει βεβαια να μην τα βλεπω εγω, αλλα αυτο δεν σημαινει οτι δεν υπαρχουν! )



Οι μαχητες του Δημοκρατικου Στρατου Ελλαδας (ΔΣΕ) αποκαλουνται κυριως απο την εθνικοφρονα παραταξη ως ανταρτες. Ειναι ομως σχετικα πολιτισμενη λεξη, την χρησιμοποιησε και το περιοδικο TIME οτνα εκανε εξωφυλλο τον Μαρκο Βαφειαδη, τον Αρχιστρατηγο του ΔΣΕ, αποκαλωντας τον “Greek Guerilla Chief Markos”.

Σημειωνω οτι και τα μελη του ΕΛΑΣ αποκαλουνταν ανταρτες. Πολεμουσαν ομως τους Γερμανους και αλλους κατακτητες.

Η λεξη εχει την εννοια του μαχιμου σε μη τακτικο στρατο.

Σχετικες ειναι οι λεξεις ανταρτης πολεων και ανταρτης υπαιθρου.


Η λεξη συμμοριτης ειναι εντελως απαξιωτικη, και χρησιμοποιηθηκε κατα κορον στη διαρκεια του Εμφυλιου αλλα και μετα απο την Εθνικοφρονα παραταξη.

“Οι συμμορίτες αμύνονται σθεναρώς εφ’ όλου του μετώπου των. Τα ναρκοπέδια υπήρξαν το φόβητρο και Διοικήσεων και διοικουμένων. Το ηθικό κατρακυλά. Επί 40 ημέρες ματαίως καταβάλλονται προσπάθειαι διασπάσεώς των. Η Ανώτατη Ηγεσία προ της γενικής καθηλώσεως, υπό την πίεσιν της ανάγκης μελετά την αναθεώρησιν του σχεδίου της. Η κοινή γνώμη είναι ανάστατος” (Βλέπε: Θρασυβουλος Τσακαλωτος “40 Χρόνια Στρατιώτης… “, τόμος Β`, σελίδα 125).

Τωρα το πως καταφεραν αυτοι οι ανταρτες και συμμοριτες να κρατησουν ζωντανη την μαχη απεναντι στον εθνικο στρατο για περιοδο τριων χρονων, απο το 1946 εως το 1949, ειναι μια αλλη ιστορια.


«Κατά δημοσιογραφικάς πληροφορίας εκ του μετώπου του Γράμμου άπαντα τα κατεχόμενα υπό των συμμοριτών υψώματα περιήλθον εις τας χείρας των ημετέρων. Από της στιγμής ταύτης ουδεμία αντίστασις υφίσταται εις τον Γράμμον», έγραφε η Καθημερινή. Και πρόσθετε: «Η απώλεια το Γράμμου αποτελεί σκληρότατον πλήγμα δια τον συμμοριτισμόν» Καθημερινη 30/8/1949.


Συμμοριόπληκτος, Ανταρτοπληκτος

«Συμμοριόπληκτοι» ή «ανταρτόπληκτοι» ονομάστηκαν οι κάτοικοι των ακριτικών περιοχών, που κατά την περίοδο του Εμφυλίου πολέμου (1946-1949) υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα χωριά τους και να εγκατασταθούν προσωρινά σε άλλες περιοχές. Στόχος της υποχρεωτικής μετακίνησης των πληθυσμών αυτών ήταν η δημιουργία «νεκρής ζώνης» ώστε να απομονωθούν οι αντάρτες από τον αγροτικό πληθυσμό, ο οποίος τoυς εξασφάλιζε διατροφή αλλά και εφεδρείες.

Οι ερευνητές εκείνης της περιόδου υπολογίζουν ότι οι «συμμοριόπληκτοι» ανέρχονταν περίπου σε 800.000 άτομα. Σε αμερικανικές και ελληνικές στατιστικές εκείνης της εποχής οι βιαίως εκτοπισθέντες από τα χωριά τους ανέρχονταν σε 684.000 άτομα. (12)


“Την 1-10-46 ο ληστοσυμμορίτης Μιχαλόπουλος, από τη Νισιούτα Άρτας(το σωστό: Νησίστα – σημερινή ονομασία Ροδαυγή), δολοφόνησε το δημοκρατικό πολίτη Γιάννη Παπά.” (3)

Εδω εχομε μια διαφορετικη λεξη, που αναφερεται στις συμμοριες που εσπερναν τον τρομο στην ελληνικη υπαιθρο κατα την διαρκεια της λευκης τρομοκρατιας.


Πιστοποιητικο Κοινωνικων Φρονηματων

Το 1948 τα πιστοποιητικά καθιερώθηκαν με το νόμο 516 του 1948 (κυβέρνηση Σοφούλη) ώστε να καλύπτουν όλο το δημόσιο τομέα. Το 1954, τα πιστοποιητικά αυτά τα απαιτούσαν οι αρχές ακόμη και για “την έκδοσιν διαβατηρίων προς αποδημίαν ή προσωρινήν μετάβασιν εις το εξωτερικόν”.


Ο ΔΣΕ αντιμετώπιζε σοβαρότατο πρόβλημα προσέλευσης μαχητών. Οπως έγραφε ο ίδιος ο Μάρκος Βαφειάδης, η εθελοντική κατάταξη στον ΔΣΕ δεν αποτελούσε ούτε το 10% των νεοεισερχομένων στο αντάρτικο το 1947. Από ένα σημείο και μετά, όμως, οι αντάρτες δεν έβρισκαν άνδρες και εφήβους στα χωριά να στρατολογήσουν και έπαιρναν με το ζόρι ακόμη και γυναίκες και έφηβες. Με την πάροδο του χρόνου ο αριθμός των γυναικών ανταρτισσών αυξήθηκε δραματικά. Την άνοιξη του 1949 οι γυναίκες αποτελούσαν το 30% των μάχιμων και το 70% των βοηθητικών στις μονάδες του ΔΣΕ. Ομως, η υποχρεωτική στρατολογία δεν μπορούσε να έχει την κανονικότητα του επίσημου κράτους. Μια τέτοια κανονικότητα θα σήμαινε στράτευση με βάση ηλικιακές σειρές, φροντίδα για κάποιες ειδικές κατηγορίες του πληθυσμού κ.ά. Αντίθετα, η στρατολογία στον ΔΣΕ ήταν άτακτη χρονικά και γεωγραφικά και βασιζόταν κυρίως στις ξαφνικές βραδινές εισβολές των ανταρτών σε χωριά και κωμοπόλεις ή στις ενέδρες που έστηναν σε τόπους παζαριών των χωρικών. Μπαίνοντας σε κατοικημένες περιοχές οι στρατολόγοι του ΔΣΕ εισέβαλλαν στα σπίτια των κατοίκων αναζητώντας ό,τι υπήρχε διαθέσιμο. (15)



Τα Ταγματα Ασφαλειας συγκροτηθηκαν το 1943 απο την Ελληνικη Κατοχικη Κυβερνηση του Ιωαννου Ραλλη με την εγκριση της Βερμαχτ για να πολεμησουν την Εθνικη Αντισταση, και ιδιαιτερα τον ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Ειναι γνωστοι και ως Ραλληδες και Γερμανοτσολιαδες, επισης και ως ταγματαλητες.

Ορκος των Ταγματων Ασφαλειας (13) 

“ΟΡΚΙΖΟΜΑΙ εις τον Θεόν τον Άγιον τούτον όρκον ότι θα υπακούω απολύτως εις τας  διαταγάς του ανώτατου αρχηγού του Γερμανικού Στρατού Αδόλφου Χίτλερ. Ανατεθησόμενός μοι υπηρεσίας και θα υπακούω άνευ όρων εις διαταγάς των  ανωτέρων μου. Γνωρίζω καλώς δια μίαν αντίρρησιν εναντίον των υποχρεώσεων μου, τας οποίας δια του παρόντος αναλαμβάνω, θέλω τιμωρηθή παρά των  Γερμανικών Στρατιωτικών Αρχών”. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 30/4/1944
Μετα την απελευθερωση το 1944 απετελεσαν τις πρωτες “εθνικες” δυναμεις που χρησιμοποιησαν οι Αγγλοι για την επικρατηση τους. Μετειχαν στα Δεκεμβριανα του 1944 στην Αθηνα και απο το 1945 ενσωματωθηκαν στις δυναμεις της χωροφυλακης, ΜΑΥ/ΜΑΔ, και του Εθνικου Στρατου.


Μετα την απελευθερωση της Ελλαδας απο τους Γερμανους οι δυναμεις του ΕΔΕΣ διαλυθυκαν. Οι περισσοτεροι ανδρες του τον Ιανουαριο του 1945 οικειοθελως ενταχθηκαν στα Ταγματα Εθνοφυλακης.

Σημειωτεον οτι την εποχη εκεινη δεν υπηρχε Εθνικος Στρατος.

Εθνικος Στρατος

Ο Εθνικος Στρατος συγκροτηθηκε το 1946 με τη συνδρομη των Αγγλων και λιγο αργοτερα των Αμερικανων.

Οι ανταρτες, συμμοριτες, κομμουνιστες και συνοδοιποροι, τον αποκαλουσαν “Μοναρχοφασιστικο” Στρατο.

Ειναι αξιοσημειωτο οτι ο Εθνικος Στρατος μαζι με τον Βασιλεα αποτελεσαν το ισχυρο διπολο της μετεμφυλιακης Ελλαδας, που καθυπεταξε τους πολιτικους. Το τιμημα αυτης της καθυποταγης το πληρωσε ακριβα η δημοκρατια στην Ελλαδα.


ΜΑΥ (Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου)

Τον Απριλιο 1946 άρχισε η συγκρότηση των «Μονάδων Άμυνας Υπαίθρου» (Μ.Α.Υ.) από όλους τους μη επιστρατευμένους άνδρες, οι οποίοι μπορούσαν να φέρουν όπλο, με σκοπό την ανάληψη στατικών αποστολών. (Γενικο Επιτελειο Στρατου).

ΜΑΔ (Μονάδες Αποσπασμάτων Διώξεως)

Ειχαν επικεφαλης αποστρατους αξιωματικους.

Μονάδες και τα Τάγματα Εθνοφυλακής Αμύνης (ΜΕΑ/ΤΕΑ)

ΔΣΕ (Δημοκρατικος Στρατος Ελλαδας)

Ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ) είναι η ονομασία του στρατού των ανταρτών που πολέμησε κατά της κυβέρνησης κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου (1946-1949). Ως συμβατική ημερομηνία έναρξης του εμφυλίου πολέμου θεωρείται η 31η Μαρτίου 1946, ημέρα των βουλευτικών εκλογών, όταν μια ομάδα ανταρτών επιτέθηκε στο σταθμό Χωροφυλακής στο χωριό Λιτόχωρο Πιερίας. Τους μήνες που ακολούθησαν οι επιθέσεις των ανταρτών κατά της Χωροφυλακής πολλαπλασιάστηκαν, ενώ οι δυνάμεις των ανταρτών αυξήθηκαν. Στις 28 Οκτωβρίου 1946 δημιουργήθηκε το Γενικό Αρχηγείο των ανταρτών, ενώ τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς οι δυνάμεις των ανταρτών έλαβαν την ονομασία Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας. (14)


Συμμοριτοπολεμος ή Ανταρτικο

Ο πρωην Προεδρος της Ελληνικης Δημοκρατιας Χρηστος Σαρτζετακης γραφει:

“Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ νικηφόρος κατακλεὶς τριετοῦς καὶ πλέον ἐνόπλου ἀγῶνος τοῦ Ἔθνους ἐναντίον συμμοριτοπολέμου, ἐπιβληθέντος εἰς τὴν Ελλάδα ἀπὸ τοὺς βορείους, ὑπὸ κομμουνιστικὸν τότε καθεστώς, γείτονάς της, …Συμμοριτοπολέμου, ἀποσκοποῦντος εἰς τὴν ὑλοποίησιν ἀφ’ ἑνὸς τοῦ παλαιοῦ, ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 19ου αίῶνος, πανσλαβιστικοῦ σχεδίου ἐπεκτατικῆς καθόδου εἰς τὸ Αἰγαῖον…” (1)

Λευκη τρομοκρατια

Η περίοδος που ξεκινά από τη Συμφωνία της Βάρκιζας και μέχρι τις εκλογές του Μαρτίου 1946, χαρακτηρίζεται από ένα μεγάλο μέρος των ιστορικών ως περίοδος της «λευκής τρομοκρατίας», λόγω των συστηματικών διώξεων οπαδών του ΕΑΜ. Στόχος τους ήταν η αποδυνάμωση του ΕΑΜ μέσα από την εξουδετέρωση των κοινωνικών του ερεισμάτων και τη διάλυση των οργανώσεών του. Για να το επιτύχουν αυτό έπρεπε πρώτα να συγκροτήσουν ένα νομιμόφρονα κρατικό μηχανισμό, το οποίο σήμαινε την απομάκρυνση όλων των φιλοεαμικών στοιχείων και τη στρατολόγηση αντικομμουνιστών. Παράλληλα η κυβέρνηση επεδίωξε να τρομοκρατήσει τους οπαδούς του ΕΑΜ. Στην ύπαιθρο, ιδιαίτερα, η Εθνοφυλακή αρχικά και η Χωροφυλακή στη συνέχεια, σε συνεργασία δεξιές παραστρατιωτικές ομάδες, εξαπέλυσε μια εκστρατεία βίας κατά των αριστερών στα χωριά. Σύμφωνα με το ΕΑΜ, περίπου 1.500 αριστεροί δολοφονήθηκαν, 6.500 τραυματίστηκαν ή βασανίστηκαν, και 700 γραφεία και τυπογραφεία του ΕΑΜ καταστράφηκαν. Στο ίδιο πλαίσιο οργανώθηκε μια τεράστια επιχείρηση συλλήψεων και φυλακίσεων. (14)

Στρατηγος Θρασυβουλος Τσακαλωτος

Στρατηγος Θρασυβουλος Τσακαλωτος


“Τα κονσερβοκούτια τα χρησιμοποιούσαν οι νέοι της ΕΠΟΝ και του εφεδρικού ΕΛΑΣ στις πόλεις (κυρίως στην Αθήνα) για να κατασκευάζουν αυτοσχέδιες αντιαρματικές «βόμβες».

Μια περιγραφή υπάρχει στο βιβλίο «Παιδιά της Αθήνας» όπου γράφει (μεταφέρω από μνήμη) ότι έβαζαν στο κονσερβοκούτι ένα- δυο αυτοσχέδια δυναμιτάκια και ότι σκουριασμένο παλιοσίδερο έβρισκαν. Κατόπιν τοποθετούσαν το κονσερβοκούτι, άναβαν τα δυναμιτάκια και με την έκρηξη εκσφενδονίζονταν τα σιδηρικά προκαλώντας ζημιές στα οχήματα των ναζίδων.

Ίσως από αυτό να τους κόλλησαν τη ρετσινιά οι χίτες, ταγματασφαλίτες και λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις που πούλησαν αργότερα τον τόπο.” (5)

Για καποιο λογο που δεν τον ξερω, τα κονσερβοκουτια σαν οπλα των κομμουνιστοσυμμοριτων αναφερονται σχεδον παντα στις εκδηλωσεις μνημης των γεγονοτων στον Μελιγαλα Μεσσηνιας.

ανταρτης δσε εδεσσα


“Στα οχυρωμενα υψωματα, ειδικα στα κλειστα καταφυγια και πολυβολεια, αρχισε να εκδηλωνεται μια ασθενεια που αργοτερα πηρε τη μορφη επιδημιας. Την ονομασαν ‘πολεμιτιδα’ και ηταν ενας συνδυασμος ισχυρου φοβου και κλειστοφοβιας. Οσοι την παθαιναν περιεπιπταν σε μια κατασταση απαθειας και αδιαφοριας, που για μερικους υπηρξε μοιραια στο ιδιο το πεδιο της μαχης.” (11)

Μουλάρια και ντενεκέδες

“Στο Αίγιο μέχρι το 1949 τα περιστατικά έκθεσης κομμένων κεφαλιών ήταν τόσο πολλά και ανατριχιαστικά που ο τοπικός τύπος ( “Αιγιώτης”) δημοσίευσε ένα δυνατό άρθρο του Ανδρέα Βαρελά με τίτλο “Μουλάρια και ντενεκέδες”. Το άρθρο αναφέρεται στους διάφορους κατσαπλιάδες που μάζευαν κεφάλια μέσα σε γκαζοτενεκέδες από τα θύματά τους για να πληρωθούν με μια λίρα το κεφάλι… ” (7)


Ραντεβου στα γουναραδικα

Η φραση απο διδεται στον Αρη Βελουχιωτη. Χρησιμοποιηθηκε προσφατα απο τον βουλευτη του ΣΥΡΙΖΑ Βαγγελη Διαμαντοπουλο και προκαλεσε εντονες αντιδρασεις. Ας δουμε αρχικα τι γραφουν τα εγκριτα “ΝΕΑ”.
“Ο επικεφαλής του ΕΛΑΣ φέρεται να είπε τη φράση με το τέλος της Κατοχής. «Εβλεπε από ένα σημείο και μετά με πολύ σκεπτικισμό την τροπή της Αντίστασης. Εννοούσε ότι θα απελευθερώσουν την Ελλάδα και για ανταμοιβή θα τους γδάρουν το τομάρι, όπως συνέβαινε με τους λύκους και τις αλεπούδες στα βυρσοδεψεία της εποχής. Δεν ήταν λόγια επιθετικά. Ούτε δείγμα αυταπάρνησης. Ηταν μια απαισιόδοξη στάση. Ο Βελουχιώτης άλλωστε ήταν άνθρωπος πεισιθάνατος», εξηγεί ο κ. Χαριτόπουλος.
Την ίδια ερμηνεία δίνει και ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γιώργος Μαργαρίτης. «Αυτή η φράση που χρησιμοποιήθηκε από τον Βελουχιώτη ήταν ένας καλυμμένος τρόπος για να δείξει τη διαφωνία του στους συμβιβασμούς. Ελεγε ότι οι αντάρτες θα καταλήξουν σαν τις αλεπούδες γδαρμένοι στα γουναράδικα», λέει στα «ΝΕΑ».” (6)



«Στας 28 Αυγούστου η κίνησις ήτο σχεδόν άνευ αντιστάσεως και το βράδυ τα τμήματά μας ολοκλήρωσαν τον Β. Γράμμον και εξεχύνοντο προς κατάληψιν του Ν. Γράμμου. Τα τμήματά μας εσημείωσαν με φωτιές χαράς και αποδείξεως την κατάληψιν των συνόρων… Στις 29 Αυγούστου στας 5μ.μ. κατελήφθη από τους καταδρομείς του Ρούσσου η Μπάρα του Ν. Γράμμου. Την 30ν Αυγούστου, στας 5μ.μ., η VIII Μεραρχία κατέλαβε το Κάμενικ. Στας 10 το πρωί κάθε αντίστασις εσταμάτησε παντού».  Θρασυβουλος Τσακαλώτος: «40 Χρόνια Στρατιώτης της Ελλάδος», Αθήναι 1960, τόμος β’, σελ. 278



(1) Μνημη Εθνικη

(2) (αστο καλυτερα…)

(3) Η δράση των φασιστών και των ληστοσυμμοριτών στη Χώσεψη (Κυψέλη) Άρτας, αμέσως μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας

(4) Ο Αδωνις Γεωργιαδης σιχαινεται τους κομμουνιστες

(5) Σχόλιο του Doctor στην ιστοσελιδα

(6) Η ιστορική αλήθεια και τα γουναράδικα

(7) Το χρονικό των κομμένων κεφαλών

(8) Ριζοσπαστης: ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ 509/1947

(9) Οι κομμουνιστες θα μας παρουν τα σπιτια, γραφει ο Ν. Μπογιοπουλος

(10) Γιωργου Πετροπουλου, Η υποχώρηση του ΔΣΕ και το τέλος του εμφυλίου πολέμου.

(11) Γιωργος Μαργαριτης, Ιστορια του Ελληνικου Εμφυλιου Πολεμου 1946-1949, Τομος Β, σ.64

(12) συν-οδοιπορια: συμμοριοπληκτοι

(13) αρταινω – ποιοι ηταν οι ταγματασφαλιτες

(14) ΑΣΚΙ – Ο Ελληνικος Εμφυλιος Πολεμος

(15) Νικος Μαραντζιδης, Το παιδομαζωμα στον Εμφυλιο, Καθημερινη 12.08.2012


Get every new post delivered to your Inbox.

Join 77 other followers