Nikos Kavadias: Embarking – Νικος Καββαδιας: Μπαρκαροντας

Σάββατο, 6 Νοεμβρίου, 2010

Αργα ή γρηγορα, ολοι μπαρκαρουμε μια μερα. Αλλοι για πολυ, αλλοι για λιγο, εως οτου ερθει η ωρα για το τελευταιο μπαρκο, που το κανουμε ολοι, ο καθενας μονος του.

Ο Νικος Καββαδιας ειναι απο τους μεγαλυτερους συγχρονους Ελληνες ποιητες και συγγραφεις. Σε αυτη την αναρτηση ξεκιναω απο μια μερα που μπαρκαρησε και περιδιαβαινω στη “Βαρδια”, το αριστουργημα του.

Nikos Kavadias, is one of the greatest modern the Greek Poets and Writers. This post starts from a day he sailed from Piraeus on the “Acquarius”, and wanders in his novel “The Watch”.

Ηταν Κυριακη, 17 Μαϊου 1974, οταν ο Καββαδιας, 64 ετων τοτε, γεννημενος το 1910, συναντησε φιλους του στο Τουρκολιμανο για μεσημεριανο φαγητο. Στις 4 το ιδιο απογευμα μπαρκαριζε στο κρουαζιεροπλοιο “Υδροχοος”, οπου ηταν Ασυρματιστης Α’. Ο φιλος του Ηλιας Παπαδημητρακοπουλος τον πηγε στην αποβαθρα για να μπαρκαρει.  Ο Καββαδιας ειχε ολα του τα ταξιδιωτικα ειδη σε μια μικρη βαλιτσα της “Αιρ Φρανς”.

Η φωτογραφια αυτη στην αποβαθρα πριν το μπαρκο λεει παρα πολλα. Ο Καββαδιας δεν ειχε πια αναγκη να ταξιδευει. Ειχε φιλους σχεδον παντου, και ποικιλους. (Ειρησθω εν παροδω, ο Καββαδιας ειχε μεγαλη αγαπη για τη ζωγραφικη, και πολλους ζωγραφους φιλους, αναμεσα σε αυτους ο Χατζηκυριακος Γκικας, ο Μωραλης, αλλα και ο μεγαλος Εγγλεζος ζωγραφος Λουσιαν Φροϋντ. που του ειχε χαρισει μια ζωγραφια της Μασσαλιας.) Μπορουσε λοιπον ο Καββαδιας να μεινει στην Αθηνα και να περνα μια ηρεμη και ευχαριστη ζωη. Αυτος ομως προτιμησε να μπαρκαρει και παλι.

It was Sunday, 17 May 1974. Kavadias at that time was 64 years old, being born in 1910.  He met with friends in the marina of Tourkolimano, Piraeus, and had lunch. At 4 pm he was sailing with the cruise ship Acquarius, where he was the radio operator. His friend Elias Papadimitrakopoulos  drove him to the port where the photograph above was taken. Kavadias was carrying only one slim “Air France” bag.

Hellenic Mediterranean Lines: Aquarius

Ο “Υδροχοος” ηταν το στερνο καραβι του Καββαδια. Ο ξαφνικος θανατος τον βρηκε στις 10 Φεβρουαριου 1975. Πεθανε μεσα στην Πολη, και οχι στο Πελαγο, και ειχε μια κηδεια σαν των πολλων ανθρωπωπν τις κηδειες.

Το μοναδικο μυθιστορημα του Καββαδια ειναι η “Βαρδια”, που εκδοθηκε το 1954. Για μενα ειναι απο τα κορυφαια εργα της λογοτεχνιας. Μιας λογοτεχνιας του περιθωριου, αφου ο ναυτικος ζει στο περιθωριο της κοινωνιας, εξω απο τα κυρια ρευματα και συμβασεις της. (Ο φιλος και συμμαθητης του Καββαδια στον Πειραια, ο Γιαννης Τσαρουχης, φιλοτεχνησε τεσσερις ζωγραφιες για την εκδοση του 1976, που ο συγγραφεας δεν ευτυχησε να δει.)

Yannis Tsarouchis: Diamandis

Η ζωγραφια αυτη του Τσαρουχη (δημοσιευμενη στην εκδοση της “Βαρδιας” που κατεχω, του 1989) δειχνει ενα επεισοδιο απο τη “Βαρδια”, οταν ο δοκιμος ο Διαμαντης ανησυχει για ενα σπυρι που εβγαλε εκει…. και ξεβρακωνεται για να το δουν και να συμπερανουν τι εχει.

Εχω επιλεξει καποια χαρακτηριστικα αποσπασματα απο τη “Βαρδια” για να διανθησω την αναρτηση αλλα και να διαλευκανω το “μυστηριο” του μπαρκου.

“βρηκα ξενοδοχειο στο….Που αλλου! Αναμεσα στα πορνεια, στα φτηνα καμπαρε, στα μαγειρια. Μια μικρη καμαρα σε σοφιτα. … Πηγαιναν να κοιμηθουν οι δουλευταδες της νυχτας. Φυλακες, γκαρσονια, πορνες, κοκοτες, γυναικες του καμπαρε. Αρπαζε το ματι σου καθως εβγαινες, προσωπα καρβουνιασμενα, ξεπαγιασμενα, κι αλλα που’ χε πεσει το φτιασιδι απο πανω τους, για να μεινει πανου σ’αλλα μαγουλα, ρυτιδωμενα και φαγωμενα απο τον αναεμο και την αλμυρα.”

“Η μανα του δεν εκλαψε. Σε κεινο το νησι οι γυναικες δεν κλαινε ποτε μπροστα στους αλλους. Οταν καις, ειναι σα να γδυνεσαι, και χειροτερο. Κλαινε τη νυχτα, οταν σωθει το λαδι του καντηλιου και τσιριζει η καντηληθρα. Οταν σε πιανει στο λαιμο η μυρωδια του καμενου λαδιου.”

Γιαννης Τσαρουχης: Τεσσερις ζωγραφιες για τη "Βαρδια"

“Βοη της σφυριχτρας, ομιχλη, ζεστη, κουραση, ανακατωνονται.

Γδυσου. Θα σου δωσω για φορεμα το πουσι…Θα πιω αλλο ενα, για χαρη της θαλασσας…Για χαρη της γοργονας που’χω στο μπρατσο μου. Που σαλταρει στη θαλασσα καθε νυχτα και με κερατωνει με τον Ποσειδωνα. Γυριζει το πρωι που κοιμαμαι, γιοματη φυκια και τσουκνιδες της θαλασσας. Οταν πιανουμε στερια για καιρο, μαραζωνει και χανει τα χρωματα της. ..Ενα σπιτακι στην εξοχη. Να κοιμασαι μια βραδια στα δυο χρονια. Διχως γυναικα στο παλι σου. Το πρωι να σαλπαρεις. ..Παλι το ντακα ντουκου της μηχανης, η μυρωδια της λαντζας, η βαποριλα, ο μαγειρας που κοβει τα νυχια του με το μαχαιρι της κουζινας. Βαρδια γιερνε, γιατακι με κοριους, επισκευες, μυρωδια της μοραβιας, πισσα βρασμενη, αποπατοι δεξαμενης, νερο θολο στο μπουγελο.”

“Δεν ειναι η θαλασσα που σκιαζομαστε. Την κουμανταρουμε και μας κουμανταρει. Κανεις δεν ξερει να την ταξιδευει σαν τους Γραικους. Μπουγαζιανοι, Μαρμαρινοι και Μαυροθαλασσιτες. Νησιωτες. Βασανισμενα μουτρα. Χαλασμενα χερια. Γρινιαρηδες και παραπονεμενοι. “

“Οι μεγαλοι δεν κλαινε. Ομως ειν’ ενας κομπος που ανεβαινει, ενας βροχος. Ειν’ εκεινο που κανει τους στεριανους να γραφουν βιβλια και τους ναυτες να σκαλιζουν και ν’ αρματωνουν μεσα σε μποτιλιες καϊκια η να ζωγραφιζουν το κορμι τους. “

“Η θαλασσα στις ακτες! Ολοι οι αποπατοι του κοσμου κατεβαινουν στη θαλασσα. Οι νεροχυτες, ολο το αγκομαχητο της νυχτας. Το ιδιο με τον αποπατο. Ο γιαλος ειναι γεματος σαρδελοκουτια, αποχτενιδια, καρεκλοποδαρα, τρυπια γοβακια. Γιοματος κοριτσια που κολυμπανε και χαιρονται το νερο. Χαρισμα σας…”

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

γιερνε: διαρκως

γιατακι: κλινη, καταλυμα

βαποριλα: η μυρωδια του βαποριου

λαντζα: δοχειο με υγρα για τον καθαρισμο των σκευων

μοραβια: αντιδιαβρωτικο και αντιρρυπαντικο χρωμα αντοχης για την βαφη των υφαλων των πλοιων

Η αναγνωση της “Βαρδιας” αποκαλυπτει το γιατι ο Καββαδιας δεν εμεινε εκεινο το απογευμα τηε Κυριακης με τους φιλους του στο Τουρκολιμανο, να πιει τον καφε του με την ησυχια του, να παει να κοιμηθει λιγο το μεσημερι, μετα να βγει το βραδυ στην ταβερνα.

Ο Καββαδιας δεν ηταν μονο ενας μεγαλος ποιητης και συγγραφεας, ηταν ΚΑΙ ναυτικος. Το να ειναι ναυτικος ηταν αναποσπαστο μερος του ΥΠΑΡΧΕΙΝ. Δεν γινοτανε να το αποχωριστει.  Η πραγματικη ζωη του ηταν η ζωη του ναυτικου. Στη “Βαρδια” ο συγγραφεας ειναι ενας απο τους πρωταγωνιστες.  Και ειναι πρωταγωνιστης σε ενα κοσμο εντελως διαφορετικο απο τον κοσμο της διανοησης η τον κοσμο τον μεσοαστικο.

Η καθημερινοτητα του ναυτικου ειναι η αναμετρηση με τη θαλασσα. Αυτη η αναμετρηση καθοριζει την καθε πραξη του. Αργα η γρηγορα ολα επιστρεφουν και καταληγουν στο αλωνι της αναμετρησης με την μεγαλη Ερωμενη.

Ο Καββαδιας συγγραφεας ειναι και ο Καββαδιας ναυτικος, αυτα που γραφει τα γραφει εκ των εσω, και οχι εκ των ασφαλων εξω. Ειναι μεσα στην αρενα παλευοντας με την θαλασσα, και οχι στην ασφαλη στερια.

Η γοητεια που ασκει ακομη και σημερα το εργο του Καββαδια ειναι εν πολλοις η γοητεια ενος κοσμου του περιθωριου, που ο μεσοαστος δεν θα γνωρισει ποτε, ουτε και τον καταλαβαινει πολυ, αλλα ειναι ενας κοσμος σχεδον ονειρικος, απομακρος και ξενος.

(Δεν εχω παρε δωσε με ναυτικους, παρα μονο απο τα αεροπορικα ταξιδια. Οταν ζουσα στην Αγγλια, γυρνουσα απο Αθηνα μετα τις γιορτες κατι μερες περιεργες, οπως Πρωτοχρονια, η αμεσως μετα τα Χριστουγεννα, παντα με την πρωινη πτηση της Μπριτις Εργουειζ, που ηταν μισοαδεια. Οι αλλοι επιβατες ηταν κατα κανονα ναυτικοι που πηγαινανε για μπαρκο. Το πρωινο σερβιροτανε οκτω η ωρα το πρωι ωρα Ελλαδος, και ολοι πινανε ουισκυ και καπνιζανε σαν αρπαηδες (εκεινη την εποχη επιτρεποτανε το καπνισμα στα αεροπλανα). Λιγομιλητοι, κοιταζανε καπου εκει εξω, καθως πινανε και καπνιζανε. )

Κλεινω με τους τελευταιους στιχους του ποιητη:

“Μα ο ήλιος αβασίλεψε κι ο αητός απεκοιμήθη
και το βοριά το δροσερό τον πήραν τα καράβια.
Κι έτσι του δόθηκε καιρός του Χάρου και σε πήρε.”

Γιαννης Τσαρουχης: Τεσσερις ζωγραφιες για τη "Βαρδια"

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

Αναφερόμενος στην καθημερινή ζωή του Καββαδία, ο καθηγητής της νεοελληνικής φιλολογίας στη Σορβόνη Γκυ (Μισέλ) Σωνιέ, γράφει: «Στην καθημερινή ζωή ο Καββαδίας μπορεί να ήταν πονηρός παραμυθάς και ν’ απόφευγε, μαζί μου τουλάχιστον, και, όσο ξέρω, με αρκετούς φίλους, κάθε είδος εξομολόγησης και μερικές φορές ακόμα και σοβαρής προσωπικής κουβέντας, καταφεύγοντας εν ανάγκη στις πιο επιπόλαιες γραφικές κοινές αναμνήσεις μόλις η κουβέντα έκανε να γλιστρήσει προς επικίνδυνες περιοχές […] Στο έργο του συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Από την αρχή ως το τέλος τα γραπτά του, ποιήματα και πεζά, διέπονται, στο κλίμα τους και στη μυθολογία τους, από μια παντοδύναμη ενοχή. Και στη Βάρδια- κατ’ εμέ η κορυφή του όλου έργου- κορυφώνεται και η ενοχή: ένας κόσμος ολόκληρος σήπεται και καταρρέει. Ταυτόχρονα η εξομολόγηση, ας είναι φανταστική, είναι άλλο ζήτημα, παίζει βασικό ρόλο. Στη «Βάρδια» όλες οι ιστορίες που διηγείται ο αφηγητής ακόμα και η ιστορία που διαδραματίζεται γύρω του κατά το ταξίδι του «Πυθέα» έχουν παρόμοια κατάληξη».

«Εμένα εκείνο που με συναρπάζει είναι το ήθος του. Η ανθρώπινη σχέση σε αυτό το βιβλίο έχει μια μοναδική συνέπεια (…). Εκείνο που ανατρέπει την καθεστηκυία ηθική – και δίνει στην Βάρδια μια άλλη διάσταση σχεδόν πολιτική – είναι το γεγονός πως όλοι αυτοί οι ντεσπεράντος (πόρνες, ρουφιάνοι, λαθρέμποροι, παιδεραστές, τυχοδιώκτες κλπ) δείχνουν όχι μόνο μια καταπληκτική αλληλεγγύη μα και μια συνέπεια κυριολεκτικά απροσδόκητη (…). Θεωρώ τη Βάρδια μέγιστο μάθημα ήθους. Μακάρι να μπορούσε να διδαχθεί στα σχολεία». – Ηλίας Παπαδημητρόπουλος

Η πηγη των ανωτερω παραπομπων και της απρομαυρης φωτογραφιας του μπαρκου ειναι το αφιερωμα “7 Ημερες” της εφημερίδας «Καθημερινή», 1999.

8 Σχόλια to “Nikos Kavadias: Embarking – Νικος Καββαδιας: Μπαρκαροντας”

  1. despinarion Says:

    Να το βιβλιο που θα ψαξω να βρω τωρα! Τον Καββαδια σαν παιδια τον γνωρισαμε απο τα μελοποιημενα ποιηματα του. Που παντα ομως αγγιζαν ολο τον κοσμο ακομα κι αυτους που δεν ειχαν ναυτικους στην οικογενεια. Ποσο μαλλον εμενα. Στα μεσα της δεκαετιας του ’70 χαριζωμια ποιητικη συλλογη στον πατερα μου και τον βλεπω να δακρυζει. Οι μεγαλοι ερχονται στονχωρο της λογοτεχνιας σιγα σιγα και ησυχα. Χωρις μαρκετινγκ και εκδορικα κολπα. Τι να σου γραψω φιλε Παναθηναιε, σημερα διαβασα μια απο τις πιο ωραιες αφιερωσεις σου.

  2. Μανώλης Says:

    Ο Καββαδίας μπαρκάρει για το μακρινό ταξίδι ουσιαστικά χωρίς αποσκευές, απροετοίμαστος. Προετοιμασία σημαίνει πρό-θεση, απαίτηση ότι φανεί να είναι όπως το έχει σχεδιάσει η λογική. Η αλήθεια τότε εκπίπτει στην σύμπτωση νοουμένου και όντος, σε ορθότητα. Ο Καββαδίας ανοίγεται στην απέραντη θάλασσα, το πέπλο εκείνο που κρύβει τα πάντα, χωρίς προετοιμασία δηλαδή χωρίς πρόθεση, χωρίς απαίτηση. Ότι συναντήσει, θα είναι απρόοπτο, ανάδυση από την αποκρύπτουσα θάλασσα, έξοδος δηλαδή από την λήθη, α-λήθεια. Ο λόγος του δεν είναι τότε η περαιτέρω διάδοση των φλύαρων συζητήσεων των σαλονιών, λόγος πλάνος, αλλά λόγος συλ-λεκτικός διαρθρωτικός του είναι. Λόγος από πρώτο χέρι. Ο συλ-λεκτικός λόγος, ως λόγος εμπειρίας άμεσης, είναι εγκατάσταση-παγίωση της α-λήθειας του είναι. Τίμημα η μάχη με την αγωνία του αγνώστου, ρίζα δε παντός άγνωστου ο θάνατος.

    Ο Καββαδίας μπαρκάρει χωρίς αποσκευές, οδεύει δηλαδή πάνοπλος στην γιγαντομαχία του είναι.

    • panathinaeos Says:

      Σε πολλες λαικες παραδοσεις η θαλασσα ειναι η μεγαλη μητερα του Θανατου. Ταξιδι στη θαλασσα ειναι αναμετρηση με τον Θανατο που παραμονευει. Ο ταξιδιωτης ειναι γυμνος απεναντι στο Θανατο. Γιαυτο και μπορει να ζησει.

  3. Δεσποινα Says:

    Εξαδερφε,
    μου θυμισες την πρωτη φορα που ως εφηβη διαβασα το ‘Πουσι’.Νομιζω το ειχε χαρισει στον Ποπο ο Φωντας ο Διαλυσμας…κι επεσε στα χερια μου…
    Κυλουσαν οι λεξεις και διαβαζα εκθαμβη…που ναταν αραγε το Πορτ Πηγκασους;Τι ειναι η σαλαμαστρα;
    Και ηρθε εκεινο το “Φυγε,εσε σου πρεπει στερεα γη…’ σαν μαχαιρια,πολυ μετα καταλαβα το γιατι..
    Ειναι ακομα ενας απο τους αγαπημενους μου ποιητες,κι ενας απο τους λογους ειναι ακριβως αυτο που επισημαινεις:ηταν εντος,δεν εγραφε απο την αποσταση του εστετ που φανταζεται την ζωη του ναυτικου,ηταν ναυτικος που εγραφε και ποιηματα…

    τα σεβη μου στο ατελιε

    • panathinaeos Says:

      Ο ναυτικος ποιητης και συγγραφεας μου φαινεται παντα ζωντανος, να μιλαει στην γοργονα που εχει χαραγμενη στο χερι, να γραφει σα να συνομιλει με τους συντροφους του τους ναυτικους.

  4. natalia Says:

    Μεσάνυχτα καὶ ταξιδεύεις δίχως πλευρικά!
    Σκιάζεσαι μήπως στὸ γιαλὸ τὰ φῶτα σὲ προδίνουν,
    μὰ πρύμα πλώρα μόνο ἐσὺ πατᾶς στοχαστικά,
    κρατώντας στὰ χεράκια σου τὸ λύχνο τοῦ Ἀλαδδίνου…

    μεγάλος ποιητής

    εξαιρετικό post και μεταφορά ταξιδιάρικης διάθεσης στους bloggers που διαβάζουν το site σου…

    • panathinaeos Says:

      το ταξιδι ελκει και μαγευει, ακομη και οσους δεν ταξιδευουνε ποτε
      ποσο μαλλον οταν σε καλει ο πρωτομαστορας καββαδιας
      οταν σου υποσχεται ατελειωτες νυχτερινες βαρδιες


Υποβολή απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

WordPress.com Logo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Log Out / Αλλαγή )

Twitter picture

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Log Out / Αλλαγή )

Facebook photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Log Out / Αλλαγή )

Google+ photo

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Log Out / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 77 other followers

%d bloggers like this: