Voyage to Cythera: A film by Theo Angelopoulos

Δευτέρα, 21 Απριλίου, 2014

Angelopoulos’ movie is not a journey to a destination.

It is a journey to infinite emptiness.


Voyage to Cythera

Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

Spiros is a Greek who fought with the losing side of the Greek Civil War in 1946-1949.

After spending many years in exile, presumably a republic of Soviet Union, he returns to Greece.

He arrives alone, with a suitcase and his violin, aboard a ship named “Ukraina”.

Voyage to Cythera - Angelopoulos directs Katrakis (Spiros)

Voyage to Cythera – Angelopoulos directs Katrakis (Spiros)

His son and daughter are waiting for him at the port and drive him to his wife’s house, where old friends and relatives have gathered to welcome him.

But things turn sour from the very beginning.

Minutes after Spiros arrives at the house, his reunion with his wife, Katerina, turns into a disaster.

It was something he said to her when they were alone.

Spiros leaves the house without uttering a word.

Voyage to Cythera - Manos Katrakis as Spiros

Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

Later Spiros recounts his stay in exile: “and one day a woman prepares a meal for you, she mends your shirt… so I have two kids up there”.

After spending a night at a hotel, Spiros, Katerina, his son and daughter embark on a journey to Spiros’ village.

The village is where he lived and fought during the civil war.


Voyage to Cythera – Spiros and Katerina

Upon entering the village, he meets his arch enemy Antonis, who greets him by saying “we both lost”.

The village appears deserted.

Most of the inhabitants have left, and are now ready to sell their land to an “investor”.

Spiros refuses to sign the sale documents and causes the whole deal to break.


Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

Instead of being a “nice old guy who made a mistake but now is back and harmless”, Spiros is a “bad guy, who does not understand the new Greece, and creates problems”.

He therefore has to be expelled.

Spiros and Katerina leave the village before the police come, but they are found at a railway station.

The police take Spiros into custody and lead him to the port.

Voyage to Cythera - Manos Katrakis as Spiros

Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

But the ship has sailed, another that is just moving out of the port refuses to take him on board, and the only solution for the authorities is to take him out on a platform that rests in international waters.

Later Katerina joins Spiros on the platform.

She wants to be with him.

A little while later, Spiros releases the rope that ties the platform to an anchor, and the platform slowly moves out.

To infinite emptiness.


Voyage to Cythera – Spiros and Katerina on the platform

The rupture

Spiros does not belong to modern Greece. And modern Greece does not want him there.

The lonely prophet of Rupture is now a freak in the eyes of “society”.

This is why Spiros’ wooden hut on top pf the mountain is burned by unknown villagers.

His refusal to sell this patch of land destroyed the deal with the winter ski center investor.

Before leaving the village Spiros goes to the graveyard and dances.

It is a farewell dance to his comrades, to the past.

After all, he only exists in the past.

His fellow villagers scorned him after he refused to sign the land deal, saying: “You do not exist. You were condemned to death four times.”


Voyage to Cythera – Manos Katrakis as Spiros

Spiros’ monologue

What sets the stage for the finale of the movie is Spiros’ monologue.

“I hear you coming, Death. I escaped from you five times: five wars, prisons, the execution squad. I escaped from you. I hear you, I hear you coming, I hear you.”

“σε ακούω θάνατε που έρχεσαι. Σε ξεγέλασα πέντε φορές: πέντε πόλεμοι, φυλακές, το στήσιμο στον τοίχο. Σε ξεγέλασα. Σ’ακούω, σ’ακούω που έρχεσαι, σ’ακούω”.


Voyage to Cythera

Questions and afterthoughts 

The importance of Greek Civil War in the development of Greece is unquestionable.

But has not been explored to the full yet.

The economic and social crisis that started in 2008 and continues is not accidental, nor is it unrelated to the legacy of the civil war.

I claim that one of the key components of this legacy is the blueprint of “economic development a la Greque”.

Foreign powers and institutions give a bundle of money, a package so to speak, to Greece.

The package is used to solidify the power of the ruling elite, strengthen the armed forces, and leave some funds for distribution to cooperating citizens.

This blueprint was enhanced by Andreas Papandreou to its “socialist” version, meaning that money were distributed to a wider spectrum of people, and a new elite was formed.

But the blueprint remained the same. More in another post.






In light of the recent developments in Greece, the resignation of the General Secretary of the Council of Ministers, Mr. Baltakos, I write this in order to comment on the totally ludicrous, ridiculous, unfounded and propounded by the enemies of Greece assertion that the “party” of Golden Dawn is the tip of the iceberg of fascism in Greece.

Our Prime Minister, Mr. Samaras yesterday helped us understand this phenomenon by saying that “there are no fascists in Greece, so many years I go around and have never met one!”.

I totally agree with Mr. Samaras, I have also been around for so many years (Mr. Samaras is less than 10 years my senior) and I have met so many fascists!


If this is not complete total agreement, then I will burn all of my degrees and papers and scientific publications and become a hermit on the island of Myconos.

Let me remind you all the facts before I proceed to publicly denounce all the traitors who claim that there is fascism in Greece.

Mr. Baltakos has been the General Secretary of the Council of Ministers since the summer of 2012, when the coalition government was formed. He was personally selected by the Prime Minister of Greece, Mr. Samaras.


Last week it became known that Mr. Baltakos had meetings with Golden Dawn members of parliament.  Mr. Kassidiaris, a Golden Dawn member of parliament, publicised a video recording where Mr. Baltakos is shown and heard to claim that the judiciary proceedings against the Golden Dawn, are the result of a political decision by the Prime Minister, who through the Minister of Justice gave instructions to the judiciary and orschstrated the whhole thing.

Following this, Mr. Baltakos resigned, claiming that he did what he did in order to calm Golden Dawn down, and disorient them.


Yesterday Mr. Samaras issued a statement that all of this is nonsense and that there are no fascists in Greece, as he has never met any fascist.

For those of you who are unfamiliar with modern Greek politics, Golden Dawn is a party that considers Adolf Hitler the saviour of modern Europe, because he exterminated millions of Jews.

They hate the immigrants who have come to Greece and work here, they consider them vermin.


They hate the communists, because they are traitors of the Nation.

They salute the same way that the NSDP party members were saluting each other.

But as Mr. Samaras said, there are no fascists in Greece.


Golden Dawn is just a dark cloud, a floating substance of steam and water particles. It is an illusion.

Of course this illusion has killed people, has terrorised citizens and residents of Greece, and has received 7% of the popular vote, and 21 seats in the Greek Parliament.

But they do not exist.


A vehicle like this killed member of parliament Grigoris Lambrakis in 1963 in the city of Thessaloniki

The Greek Judiciary is now prosecuting some of the Golden Dawn members of parliament, but this does not mean that there are fascists in Greece.

We are all democrats, excluding of course the bloody communists who are not a problem any more and we tolerate them because they are harmless.

I want to take this argument even further. Not only Greece has no fascists, not only we are true democrats (excluding the bloody communists) but we also have extreme toleration for other cultures.


Mr. Spiliotopoulos is the candidate of New Democracy, the party whose president is Mr. Samaras, for the Mayoral elections in Athens, Greece, where the Acropolis is.

He came out with the absolutely wonderful idea that once he will get elected Mayor, he will ask the citizns of Athens to vote in a referendum.

What about?

Whether there should be a mosque in Athens or not.


As you see dear reader, we have all corners covered.

We are democrats we are mutliculturalists, we even allow to people like muslims the right to put forward the suggestion that they need a place to pray.

But as we are democrats, the majority will decide.


This is true democracy, and as we are the only true real unquestionable descendants of Pericles, Socrates, Plato and so on, any one who does not agree with our approach should go and ….. themselves.

Becasue democracy has zero toleration for its enemies.

This position that in my modest capacities I have tried to present is by no means only ideological.


The emblem of the military dictatorship of 21 April 1967

It is also scientific.

Therefore, as it has happened in so many great political systems, cultures, and societies over the years, we have idoelogy and science going hand in hand.

Just focus on the strength of the statement: “There are no fascists in Greece, so many years I go around and have never met one!”.

It took me a while to comprehend the statement, but I am still absorbing it.


The first thought that came to my mind was about Mrs. Relativity. I realised that I have never met her, therefore Einstein was wrong.

How can I have a good day after that? Anyway, I will try.

The second thought that came to my mind was that I have met so many fascists in Greece, it will take me many days to recount them.

Collaborator of the German occupying forces during the second world war in Greece

Collaborator of the German occupying forces during the second world war in Greece

Inverting the scientific ground that if you do not meet someone he/she does not exist, if you meet many of a kind, this kind is all over the place.

Therefore there are many fascists in Greece.

But how could the Prime Minister be so wrong?


Then a bright idea illuminated my brain.

We are both right!

There are no fascists in Greece, and there are many fascists in Greece. Both statements are true!

In order to spot a fascist you must have a definition of fascism in your mind.


The results of your experiential search are then determined by this definition.

Therefore, the Prime Minister and I have different definitions of fascism. This is what causes the paradox that both of us are right, when our experiential statements are contradictory.

Extreme nationalism is one of the key ingredients of fascism.

The 4th August 1936 dictatorship of Ioannis Metaxas

The 4th August 1936 dictatorship of Ioannis Metaxas

The second is totalitarianism.

The third is a thread of populism that is nurtured by social services.

The fourth is the ban  on democracy.

Ioannis Metaxas

Ioannis Metaxas

By this definition there are many fascists in Greece, in ideology and in practice.

I do not know what the Prime Minister defines as fascism, but obviously he has a very thin definition.










Today I pay tribute to Skate the Magnificent! And enjoy it cooked in two ways.

Poached and served as a salad, and fried accompanied by aioli.


Σαλαχι – Skate


Σημερα εχομε Σαλαχι το Μεγαλοπρεπες! Και το απολαμβανομεν μαγειρευμενον εις δυο διαφορετικους τροπους.

Αχνιστο σε σαλατα, και τηγανητο με σκορδαλεα.

Poached skate salad - σαλατα με αχνιστο σαλαχι

Poached skate salad – σαλατα με αχνιστο σαλαχι

It is not often that I find skate in my fishmonger. But when I do, I always enjoy it.

It is a very delicate fish, its flesh tender and juicy, and the bones are soft and tasty.

After poaching the fish, I use a fork to gently pull the flesh out of the bone complex, and let it rest. After that I mix it with chopped dill, green onions, pickled hot peppers, lemon, olive oil, salt and pepper.

I serve over a bed of crispy lettuce.


Poached skate salad detail – σαλατα με αχνιστο σαλαχι λεπτομερεια


Δεν βρισκω συχνα σαλαχι στον ψαρα μου, αλλα οταν αυτο συμβαινει, το απολαμβανω.

Ειναι ενα ψαρι με απαλη και ζουμερη σαρκα, ενω τα κοκκαλα του ειναι σαν μαλακοι χονδροι, και μαλιστα ευγευστοι.

Αφου αχνισω το ψαρι, το ξεψαχνιζω και το αφηνω να χαλαρωσει. Μετα το αναμειγνυω με ψιλοκομμενο ανιθο, καυτερη πιπερια τουρσι, φρεσκο κρεμμυδι, λεμονι και ελαιολαδο. Ολιγον αλατι, ολιγον πιπερι.

Σερβιρω πανω σε φρεσκοκομμενο μαρουλι.

Fried skate - Τηγανητο σαλαχι

Fried skate – Τηγανητο σαλαχι

The fried skate is a matter of knowing how to fry. The fish must be juicy inside and crispy outside.

I fry it in very hot corn oil for 2 minutes and serve it with aioli. And try to chew and enjoy the bones!


Fried skate detail – Τηγανητο σαλαχι λεπτομερεια


Το τηγανισμα ειναι ολη η ουσια στο τηγανητο πιατο. Πρεπει να ειναι το ψαρι τραγανο απεξω και ζουμερο απο μεσα.

Το τηγανιζω σε καυτο καλαμποκελαιο για δυο λεπτα και μετα σερβιρω με σκοδαλεα μαγιονεζα.

Και απολαμβανω και τα μαλακα κοκκαλακια!

Giant lima beans

Giant lima beans

In order to have some variety on the table, I also prepared two dishes with giant lima beans, boiled as a salad and cooked in a spicy tomato juice.

Bon appetit!

Giant lima beans

Giant lima beans

Και για να μην παει το ψαρακι κατω ξεροσφυρι, ετοιμασα και δυο πιατα με γιγαντες φασολια, βραστα σε σαλατα και κοκκινιστα.

Καλην ορεξη!

















Ο Ελληνικος Εμφυλιος Πολεμος 1946-1949 αποτελει θεμελιωδες γεγονος για τη νεωτερη ελληνικη ιστορια.

Μαζι με την Μικρασιατικη Καταστροφη του 1922 και τις επιπτωσεις της, ο Εμφυλιος Πολεμος του 1946-1949 αποτελουν τα κλειδια για την κατανοηση της εξελιξης του κρατους, της διεθνους θεσης της Ελλαδας, και της νεοελληνικης κοινωνιας και οικονομιας στον εικοστο αιωνα και μετεπειτα.

Εχουν γραφτει πολλα και ισως γραφτουν περισσοτερα.

Η δε διαμαχη και αντιπαλοτητα αναμεσα στους “δεξιους” ή τους “εθνικοφρονες” και τους κομμουνιστες συνεχιζεται μεχρι σημερα.

Δεν ειναι ομως το φαινομενο αυτο μια απλη γραμμικη επεκταση στο χρονο.

Νομιζω οτι υποκρυπτει και επμπεριεχει μια αντιληψη και πρακτικη για τη διαχειριση των διαφορετικων αντιληψεων που ειναι καταστροφικη. Οτι δηλαδη η εξοντωση ειναι ο μοναδικος τροπος για να διευθετηθει η “αλλη” αποψη, και οι φεροντες αυτην.

Με την απελευθερωση της Ελλαδας απο τους Γερμανους, οι Αγγλοι εθεσαν ως στρατηγικο στοχο την καθυποταξη του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και την εγκατασταση μιας συντηρητικης κυβερνησης, σε συνδυασμο με την επιστροφη του Βασιλια. Η στρατηγικη αυτη επιλογη συνδυαστηκε με την ισοπεδωση της δημοκρατικης συγκροτησης τηε χωρας και των θεσμων της. Στο ονομα της εξουδετερωσης των αριστερων, των κομμουνιστων, των αντιφρονουντων, των μη εθνικοφρονων, η Ελλαδα περασε σε ενα καθεστως καταλυσης των δημοκρατικων θεσμων με αντιβαρο την οικονομικη βοηθεια και την εξαγορα.

Μετα την κατοχη απο τους Γερμανους, Ιταλους και Βουλγαρους, η Ελλαδα εγινε μια χωρα που χρειαζοσουν πιστοποιητικο πολιτικων φρονηματων για να βγαλεις διαβατηριο, ή να προσληφθεις στο δημοσιο, και αλλα πολλα.

Ετσι, αντι να επελθουν οι κομμουνισται και να καταλυσουν τη δημοκρατια, ηλθον οι Αγγλοι και την κατελυσαν αυτοι. Βεβαια, οι Αγγλοι ειχαν επιδειξει αναλογη συμπεριφορα και σε αλλες ιστορικες στιγμες και χωρες, οποτε αυτη τους η συμπεριφορα δεν επρεπε να εκπληξει κανενα.

Σε εμενα, τον ασχετο, προκαλει εκπληξη η σταση της Αριστερας εκεινης της εποχης, με αρχη την Συμφωνια της Βαρκιζας. Εν πασει περιπτωσει, αυτο ειναι ενα αλλο θεμα.

Θελω ομως να αναφερω αυτο που ειναι γνωστο σε ολους (σχεδον), οτι δηλαδη πολιτες που στη διαρκεια της κατοχης ήταν μελη του ΕΑΜ, κατεληξαν μετα την Βαρκιζα στο να πολεμησουν με τον Εθνικο Στρατο.


Ξεκιναμε απο το σημερα 

Χαρακτηριστικες ειναι οι δηλωσεις του Γραμματεα του Υπουργικου Συμβουλιου κ. Μπαλτακου (21/3/2014):

«Ασφαλώς και είμαι αντικομμουνιστής, έτσι γεννήθηκα και έτσι θα πεθάνω», τόνισε ο γενικός γραμματέας της κυβέρνησης Παναγιώτης Μπαλτάκος μιλώντας την Παρασκευή στον ραδιοφωνικό σταθμό Βήμα. Συμπλήρωσε ότι οι κομμουνιστικές ιδεοληψίες, που δεν έχουν επιτυχή εφαρμογή πουθενά, έχουν ταλαιπωρήσει την χώρα.

[Πηγή: ]

Στο ιδιο μηκος κυματος και ο Υπουργος Υγειας κ. Γεωργιαδης, μετα απο επισκεψη του στο Ιμπηριαλ Κολετζ στο Λονδινο (17/3/2014).

Συνέχεια στο έντονο επεισόδιο που είχε την Κυριακή 17/3 με Έλληνες φοιτητές στο Imperial College στο Λονδίνο έδωσε ο Άδωνις Γεωργιάδης. Ο υπουργός Υγείας μίλησε στον Alpha όπου απέδωσε την επίθεση σε ακροαριστερούς και κομμουνιστές, για τους οποίους είπε μεταξύ άλλων: «Τους σιχαίνομαι και με σιχαίνονται» και πρόσθεσε ότι «έχει έρθει η ώρα να σταματήσουμε να χαϊδεύουμε αυτά τα παλιόπαιδα». (4)

One exhausted guerrilla fighter surrenders to the Greek army during the Greek Civil War. (Photo by Bert Hardy/Getty Images). 1948

One exhausted guerrilla fighter surrenders to the Greek army during the Greek Civil War. (Photo by Bert Hardy/Getty Images). 1948


Εκεινο που βρισκω ιδιαιτερα ενδιαφερον περα απο τα ιστορικα, κοινωνικα. πολεμικα, πολιτικα ζητηματα του εμφυλιου ειναι η χρηση της γλωσσας απο τις δυο πλευρες.

Δεν θα επιχειρησω βεβαια αναλυσεις και εξαγωγη συμπερασματων. Απλα θα προσφερω παρατηρησεις και σχολια.

Ο τροπος θα ειναι αφηγηματικος, παραθετοντας λεξεις και εκφρασεις.

Αλλα δεν θα  ειναι ευθυγραμμος. Οι λεξεις του τοτε γεννησαν λεξεις του σημερα, καποιες ξεχαστηκαν, καποιες παρεμειναν, και ο χορος συνεχιζεται. Ειναι αναγκαιο λοιπον να παρουσιασθουν και καποιες απο τις συγχρονες λεξεις, που δεν υπηρχαν μεν τοτε, δημιουργηθηκαν ομως απο την ροη της ιστοριας και του πολιτισμου, ο,τι και να’ναι τουτος.


Εθνικοφρων – Νομιμοφρων – Βασιλοφρων

“Με τον ΑΝ (αναγκαστικο νομο) 509, ο πληθυσμός της χώρας χωρίστηκε σε δύο βασικές κατηγορίες: Στους εθνικόφρονες – νομιμόφρονες και στους μη εθνικόφρονες, στους οποίους συγκαταλέγονταν οι κομμουνιστές και οι λεγόμενοι συνοδοιπόροι τους, όσοι, δηλαδή, δε χαρακτηρίζονταν από απόλυτα δουλόφρονη στάση απέναντι στο καθεστώς. Πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι οι εθνικόφρονες για το καθεστώς ήταν ταυτόχρονα και οι πραγματικοί πατριώτες, ενώ οι μη εθνικόφρονες θεωρούνταν απάτριδες και χαρακτηρίζονταν ως μιάσματα του έθνους.”  (8)

Η τριαδα εθνικοφρων, νομιμοφρων, βασιλοφρων, αποτελει το ιδεολογικο θεμελιο της Ελλαδος που ανοικοδομειται απο το Δεκεμβριο του 1944 και μετα, εχοντας αποκλεισει τις κυριες δυναμεις της αριστερας, το ΕΑΜ, τον ΕΛΑΣ, το ΚΚΕ. Ο στοχος ομως αυτης της ανοικοδομησης δεν ηταν μονον ο αποκλεισμος, αλλα η εξοντωση της αριστερας.


Ο ασπαζομενος τας ιδεας του κομμουνισμου. Γραφεται και με ενα “μ”.

Ισως και το μελος του Κομμουνιστικου Κομματος Ελλαδος.

Ισως και το μελος αλλου κομματος που ασπαζεται τα κομμουνιστικα ιδεωδη.

Ειναι οι κομμουνιστες κατα του εθνους; Οι ιδιοι – ή τελος παντων καποιοι απο αυτους – θεωρουν οτι ειναι κατα του εθνικισμου.

Αρα η εξισωση του κομμουνισμου με αντεθνικες δραστηριοτητες ειναι μαλλον παρατραβηγμενη και κατασκευασμενη προκειμενου να εξυπηρετησει την ιδεολογια της “νεας αρχουσας ταξης”, αυτης που διαμορφωθηκε με το δογμα Τρουμαν.


Εκτος απο τους απλους κομμουνιστες, ειχαμε και κομμουνιστες στο συνθετο, οπως δηλαδη “Σλαυοκομμουνιστης“, που γραφεται επισης με “β”. Αυτη η συνθεση ειναι νομιζω παραλλαγη της λεξης “σλαβομακεδονας”, που γραφεται επισης με “υ”. Εκεινο που θελει να πει ο ποιητης ειναι οτι οι κομμουνιστες δεν ειναι μονον ελληνες, αλλα και σλαβοι, πολλοι δε εξ αυτων μετειχαν στο ανταρτικο, τον συμμοριτοπολεμο, τον ΔΣΕ, οπως το λεει ο καθενας.

Εχομε και αλλες συνθετες λεξεις ομως, οπως Κομμουνιστοσυμμοριτης , ή Κομμουνιστοληστοσυμμορίτης.

Εκφρασεις περι των κομμουνιστων απο τους αντιφρονουντες και εθνικοφρονουντες, και λοιπα μελη της κοινωνιας και του εθνους:

  • “Αλητες, προδοτες κομμουνιστες”. Αυτο το θυμαμαι απο τα φοιτητικα μου χρονια, δεκαετια 1970 δηλαδη, δεν μπορεσα να βρω απο ποτε χρησιμοποιειται. Ειναι παντως κλασσικο σημερα.
  • “τσεκούρι και φωτιά στα κόκκινα σκυλιά’’. Αυτο ειναι απο τα αγαπημενα της Χρυσης Αυγης σημερα, στην Ελλαδα του 2014.
  • “μακρυα απο πουστηδες, πουτανες και κομμουνιστες”. Εκφραση της δεκαετιας του 1960, αγνωστου προελευσεως.


Απαξιωτικο παραγωγο του κομμουνιστη. Γραφεται και με ενα “μ”.

“Κομμούνια, κομμούνια θα γίνετε σαπούνια”

Σύνθημα των μελων των παραταξεων ΔΑΠ και ΟΝΝΕΔ στα φοιτητικα αμφιθέατρα στα τελη της δεκαετιας 1990.

Η ΔΑΠ (ΝΔΦΚ) ειναι φοιτητικη οργανωση, ενω η ΟΝΝΕΔ ειναι η οργανωση νεολαιας, και οι δυο στο χωρο της δεξιας της Νεας Δημοκρατιας.


Οι κομμουνιστες δεν ηταν μονοι τους. Ειχαν και πολλους συνοδοιπορους. Συναντησαμε τη λεξη και λιγο πριν, στο εδαφιο για τον Α.Ν. 509.



Εκτος απο τους συνοδοιπορους, υπηρχαν και οι συμπαθουντες. Μια διαβαθμιση χαμηλωτερα στην κλιμακα των εχθρων του εθνους αυτοι.

Το πληρες φασμα λοιπον ξεκινα απο τους κομμουνιστες, συνεχιζεται με τους συνοδοιπορους, και κλεινει με τους συμπαθουντες.

Τελικα τα κριτηρια ειναι τοσο κρυσταλλινα, που αν καποιος πολιτης δεν ηταν αρεστος, με τον εναή τον αλλο τροπο θα ευρισκετο εις μιαν απο τας ομαδας των εχθρων του Εθνους.


Σημαινει “ρεπω” προς τον κομμουνισμο.

«Κομμουνιστικό όργανο ήταν η ΕΡΤ. Κομμούνιζε από το πρωί μέχρι το βράδυ. Μέχρι αηδίας». Θεοδωρος Παγκαλος, πρωην Υπουργος Εξωτερικων, καποτε το 2013.

Η χρηση της λεξεως, που εινια μετατροπη του ουσιαστικου “κομμουνι” σε ρημα, απο τον κ. Παγκαλο δεν εκπλησσει.

Ο κ. Παγκαλος ειναι προσφατα εντονωτατα αντι-ΣΥΡΙΖΑ, σε βαθμο παραληρηματος, θα ελεγα οτι βλεπει παντου κοκκινα φαντασματα.

(Μπορει βεβαια να μην τα βλεπω εγω, αλλα αυτο δεν σημαινει οτι δεν υπαρχουν! )



Οι μαχητες του Δημοκρατικου Στρατου Ελλαδας (ΔΣΕ) αποκαλουνται κυριως απο την εθνικοφρονα παραταξη ως ανταρτες. Ειναι ομως σχετικα πολιτισμενη λεξη, την χρησιμοποιησε και το περιοδικο TIME οτνα εκανε εξωφυλλο τον Μαρκο Βαφειαδη, τον Αρχιστρατηγο του ΔΣΕ, αποκαλωντας τον “Greek Guerilla Chief Markos”.

Σημειωνω οτι και τα μελη του ΕΛΑΣ αποκαλουνταν ανταρτες. Πολεμουσαν ομως τους Γερμανους και αλλους κατακτητες.

Η λεξη εχει την εννοια του μαχιμου σε μη τακτικο στρατο.

Σχετικες ειναι οι λεξεις ανταρτης πολεων και ανταρτης υπαιθρου.


Η λεξη συμμοριτης ειναι εντελως απαξιωτικη, και χρησιμοποιηθηκε κατα κορον στη διαρκεια του Εμφυλιου αλλα και μετα απο την Εθνικοφρονα παραταξη.

“Οι συμμορίτες αμύνονται σθεναρώς εφ’ όλου του μετώπου των. Τα ναρκοπέδια υπήρξαν το φόβητρο και Διοικήσεων και διοικουμένων. Το ηθικό κατρακυλά. Επί 40 ημέρες ματαίως καταβάλλονται προσπάθειαι διασπάσεώς των. Η Ανώτατη Ηγεσία προ της γενικής καθηλώσεως, υπό την πίεσιν της ανάγκης μελετά την αναθεώρησιν του σχεδίου της. Η κοινή γνώμη είναι ανάστατος” (Βλέπε: Θρασυβουλος Τσακαλωτος “40 Χρόνια Στρατιώτης… “, τόμος Β`, σελίδα 125).

Τωρα το πως καταφεραν αυτοι οι ανταρτες και συμμοριτες να κρατησουν ζωντανη την μαχη απεναντι στον εθνικο στρατο για περιοδο τριων χρονων, απο το 1946 εως το 1949, ειναι μια αλλη ιστορια.


«Κατά δημοσιογραφικάς πληροφορίας εκ του μετώπου του Γράμμου άπαντα τα κατεχόμενα υπό των συμμοριτών υψώματα περιήλθον εις τας χείρας των ημετέρων. Από της στιγμής ταύτης ουδεμία αντίστασις υφίσταται εις τον Γράμμον», έγραφε η Καθημερινή. Και πρόσθετε: «Η απώλεια το Γράμμου αποτελεί σκληρότατον πλήγμα δια τον συμμοριτισμόν» Καθημερινη 30/8/1949.


Συμμοριόπληκτος, Ανταρτοπληκτος

«Συμμοριόπληκτοι» ή «ανταρτόπληκτοι» ονομάστηκαν οι κάτοικοι των ακριτικών περιοχών, που κατά την περίοδο του Εμφυλίου πολέμου (1946-1949) υποχρεώθηκαν να εγκαταλείψουν τα χωριά τους και να εγκατασταθούν προσωρινά σε άλλες περιοχές. Στόχος της υποχρεωτικής μετακίνησης των πληθυσμών αυτών ήταν η δημιουργία «νεκρής ζώνης» ώστε να απομονωθούν οι αντάρτες από τον αγροτικό πληθυσμό, ο οποίος τoυς εξασφάλιζε διατροφή αλλά και εφεδρείες.

Οι ερευνητές εκείνης της περιόδου υπολογίζουν ότι οι «συμμοριόπληκτοι» ανέρχονταν περίπου σε 800.000 άτομα. Σε αμερικανικές και ελληνικές στατιστικές εκείνης της εποχής οι βιαίως εκτοπισθέντες από τα χωριά τους ανέρχονταν σε 684.000 άτομα. (12)


“Την 1-10-46 ο ληστοσυμμορίτης Μιχαλόπουλος, από τη Νισιούτα Άρτας(το σωστό: Νησίστα – σημερινή ονομασία Ροδαυγή), δολοφόνησε το δημοκρατικό πολίτη Γιάννη Παπά.” (3)

Εδω εχομε μια διαφορετικη λεξη, που αναφερεται στις συμμοριες που εσπερναν τον τρομο στην ελληνικη υπαιθρο κατα την διαρκεια της λευκης τρομοκρατιας.


Πιστοποιητικο Κοινωνικων Φρονηματων

Το 1948 τα πιστοποιητικά καθιερώθηκαν με το νόμο 516 του 1948 (κυβέρνηση Σοφούλη) ώστε να καλύπτουν όλο το δημόσιο τομέα. Το 1954, τα πιστοποιητικά αυτά τα απαιτούσαν οι αρχές ακόμη και για “την έκδοσιν διαβατηρίων προς αποδημίαν ή προσωρινήν μετάβασιν εις το εξωτερικόν”.


Ο ΔΣΕ αντιμετώπιζε σοβαρότατο πρόβλημα προσέλευσης μαχητών. Οπως έγραφε ο ίδιος ο Μάρκος Βαφειάδης, η εθελοντική κατάταξη στον ΔΣΕ δεν αποτελούσε ούτε το 10% των νεοεισερχομένων στο αντάρτικο το 1947. Από ένα σημείο και μετά, όμως, οι αντάρτες δεν έβρισκαν άνδρες και εφήβους στα χωριά να στρατολογήσουν και έπαιρναν με το ζόρι ακόμη και γυναίκες και έφηβες. Με την πάροδο του χρόνου ο αριθμός των γυναικών ανταρτισσών αυξήθηκε δραματικά. Την άνοιξη του 1949 οι γυναίκες αποτελούσαν το 30% των μάχιμων και το 70% των βοηθητικών στις μονάδες του ΔΣΕ. Ομως, η υποχρεωτική στρατολογία δεν μπορούσε να έχει την κανονικότητα του επίσημου κράτους. Μια τέτοια κανονικότητα θα σήμαινε στράτευση με βάση ηλικιακές σειρές, φροντίδα για κάποιες ειδικές κατηγορίες του πληθυσμού κ.ά. Αντίθετα, η στρατολογία στον ΔΣΕ ήταν άτακτη χρονικά και γεωγραφικά και βασιζόταν κυρίως στις ξαφνικές βραδινές εισβολές των ανταρτών σε χωριά και κωμοπόλεις ή στις ενέδρες που έστηναν σε τόπους παζαριών των χωρικών. Μπαίνοντας σε κατοικημένες περιοχές οι στρατολόγοι του ΔΣΕ εισέβαλλαν στα σπίτια των κατοίκων αναζητώντας ό,τι υπήρχε διαθέσιμο. (15)



Τα Ταγματα Ασφαλειας συγκροτηθηκαν το 1943 απο την Ελληνικη Κατοχικη Κυβερνηση του Ιωαννου Ραλλη με την εγκριση της Βερμαχτ για να πολεμησουν την Εθνικη Αντισταση, και ιδιαιτερα τον ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Ειναι γνωστοι και ως Ραλληδες και Γερμανοτσολιαδες, επισης και ως ταγματαλητες.

Ορκος των Ταγματων Ασφαλειας (13) 

“ΟΡΚΙΖΟΜΑΙ εις τον Θεόν τον Άγιον τούτον όρκον ότι θα υπακούω απολύτως εις τας  διαταγάς του ανώτατου αρχηγού του Γερμανικού Στρατού Αδόλφου Χίτλερ. Ανατεθησόμενός μοι υπηρεσίας και θα υπακούω άνευ όρων εις διαταγάς των  ανωτέρων μου. Γνωρίζω καλώς δια μίαν αντίρρησιν εναντίον των υποχρεώσεων μου, τας οποίας δια του παρόντος αναλαμβάνω, θέλω τιμωρηθή παρά των  Γερμανικών Στρατιωτικών Αρχών”. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 30/4/1944
Μετα την απελευθερωση το 1944 απετελεσαν τις πρωτες “εθνικες” δυναμεις που χρησιμοποιησαν οι Αγγλοι για την επικρατηση τους. Μετειχαν στα Δεκεμβριανα του 1944 στην Αθηνα και απο το 1945 ενσωματωθηκαν στις δυναμεις της χωροφυλακης, ΜΑΥ/ΜΑΔ, και του Εθνικου Στρατου.


Μετα την απελευθερωση της Ελλαδας απο τους Γερμανους οι δυναμεις του ΕΔΕΣ διαλυθυκαν. Οι περισσοτεροι ανδρες του τον Ιανουαριο του 1945 οικειοθελως ενταχθηκαν στα Ταγματα Εθνοφυλακης.

Σημειωτεον οτι την εποχη εκεινη δεν υπηρχε Εθνικος Στρατος.

Εθνικος Στρατος

Ο Εθνικος Στρατος συγκροτηθηκε το 1946 με τη συνδρομη των Αγγλων και λιγο αργοτερα των Αμερικανων.

Οι ανταρτες, συμμοριτες, κομμουνιστες και συνοδοιποροι, τον αποκαλουσαν “Μοναρχοφασιστικο” Στρατο.

Ειναι αξιοσημειωτο οτι ο Εθνικος Στρατος μαζι με τον Βασιλεα αποτελεσαν το ισχυρο διπολο της μετεμφυλιακης Ελλαδας, που καθυπεταξε τους πολιτικους. Το τιμημα αυτης της καθυποταγης το πληρωσε ακριβα η δημοκρατια στην Ελλαδα.


ΜΑΥ (Μονάδες Ασφαλείας Υπαίθρου)

Τον Απριλιο 1946 άρχισε η συγκρότηση των «Μονάδων Άμυνας Υπαίθρου» (Μ.Α.Υ.) από όλους τους μη επιστρατευμένους άνδρες, οι οποίοι μπορούσαν να φέρουν όπλο, με σκοπό την ανάληψη στατικών αποστολών. (Γενικο Επιτελειο Στρατου).

ΜΑΔ (Μονάδες Αποσπασμάτων Διώξεως)

Ειχαν επικεφαλης αποστρατους αξιωματικους.

Μονάδες και τα Τάγματα Εθνοφυλακής Αμύνης (ΜΕΑ/ΤΕΑ)

ΔΣΕ (Δημοκρατικος Στρατος Ελλαδας)

Ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας (ΔΣΕ) είναι η ονομασία του στρατού των ανταρτών που πολέμησε κατά της κυβέρνησης κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου (1946-1949). Ως συμβατική ημερομηνία έναρξης του εμφυλίου πολέμου θεωρείται η 31η Μαρτίου 1946, ημέρα των βουλευτικών εκλογών, όταν μια ομάδα ανταρτών επιτέθηκε στο σταθμό Χωροφυλακής στο χωριό Λιτόχωρο Πιερίας. Τους μήνες που ακολούθησαν οι επιθέσεις των ανταρτών κατά της Χωροφυλακής πολλαπλασιάστηκαν, ενώ οι δυνάμεις των ανταρτών αυξήθηκαν. Στις 28 Οκτωβρίου 1946 δημιουργήθηκε το Γενικό Αρχηγείο των ανταρτών, ενώ τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς οι δυνάμεις των ανταρτών έλαβαν την ονομασία Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας. (14)


Συμμοριτοπολεμος ή Ανταρτικο

Ο πρωην Προεδρος της Ελληνικης Δημοκρατιας Χρηστος Σαρτζετακης γραφει:

“Αὐτὴ ὑπῆρξεν ἡ νικηφόρος κατακλεὶς τριετοῦς καὶ πλέον ἐνόπλου ἀγῶνος τοῦ Ἔθνους ἐναντίον συμμοριτοπολέμου, ἐπιβληθέντος εἰς τὴν Ελλάδα ἀπὸ τοὺς βορείους, ὑπὸ κομμουνιστικὸν τότε καθεστώς, γείτονάς της, …Συμμοριτοπολέμου, ἀποσκοποῦντος εἰς τὴν ὑλοποίησιν ἀφ’ ἑνὸς τοῦ παλαιοῦ, ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ 19ου αίῶνος, πανσλαβιστικοῦ σχεδίου ἐπεκτατικῆς καθόδου εἰς τὸ Αἰγαῖον…” (1)

Λευκη τρομοκρατια

Η περίοδος που ξεκινά από τη Συμφωνία της Βάρκιζας και μέχρι τις εκλογές του Μαρτίου 1946, χαρακτηρίζεται από ένα μεγάλο μέρος των ιστορικών ως περίοδος της «λευκής τρομοκρατίας», λόγω των συστηματικών διώξεων οπαδών του ΕΑΜ. Στόχος τους ήταν η αποδυνάμωση του ΕΑΜ μέσα από την εξουδετέρωση των κοινωνικών του ερεισμάτων και τη διάλυση των οργανώσεών του. Για να το επιτύχουν αυτό έπρεπε πρώτα να συγκροτήσουν ένα νομιμόφρονα κρατικό μηχανισμό, το οποίο σήμαινε την απομάκρυνση όλων των φιλοεαμικών στοιχείων και τη στρατολόγηση αντικομμουνιστών. Παράλληλα η κυβέρνηση επεδίωξε να τρομοκρατήσει τους οπαδούς του ΕΑΜ. Στην ύπαιθρο, ιδιαίτερα, η Εθνοφυλακή αρχικά και η Χωροφυλακή στη συνέχεια, σε συνεργασία δεξιές παραστρατιωτικές ομάδες, εξαπέλυσε μια εκστρατεία βίας κατά των αριστερών στα χωριά. Σύμφωνα με το ΕΑΜ, περίπου 1.500 αριστεροί δολοφονήθηκαν, 6.500 τραυματίστηκαν ή βασανίστηκαν, και 700 γραφεία και τυπογραφεία του ΕΑΜ καταστράφηκαν. Στο ίδιο πλαίσιο οργανώθηκε μια τεράστια επιχείρηση συλλήψεων και φυλακίσεων. (14)

Στρατηγος Θρασυβουλος Τσακαλωτος

Στρατηγος Θρασυβουλος Τσακαλωτος


“Τα κονσερβοκούτια τα χρησιμοποιούσαν οι νέοι της ΕΠΟΝ και του εφεδρικού ΕΛΑΣ στις πόλεις (κυρίως στην Αθήνα) για να κατασκευάζουν αυτοσχέδιες αντιαρματικές «βόμβες».

Μια περιγραφή υπάρχει στο βιβλίο «Παιδιά της Αθήνας» όπου γράφει (μεταφέρω από μνήμη) ότι έβαζαν στο κονσερβοκούτι ένα- δυο αυτοσχέδια δυναμιτάκια και ότι σκουριασμένο παλιοσίδερο έβρισκαν. Κατόπιν τοποθετούσαν το κονσερβοκούτι, άναβαν τα δυναμιτάκια και με την έκρηξη εκσφενδονίζονταν τα σιδηρικά προκαλώντας ζημιές στα οχήματα των ναζίδων.

Ίσως από αυτό να τους κόλλησαν τη ρετσινιά οι χίτες, ταγματασφαλίτες και λοιπές δημοκρατικές δυνάμεις που πούλησαν αργότερα τον τόπο.” (5)

Για καποιο λογο που δεν τον ξερω, τα κονσερβοκουτια σαν οπλα των κομμουνιστοσυμμοριτων αναφερονται σχεδον παντα στις εκδηλωσεις μνημης των γεγονοτων στον Μελιγαλα Μεσσηνιας.

ανταρτης δσε εδεσσα


“Στα οχυρωμενα υψωματα, ειδικα στα κλειστα καταφυγια και πολυβολεια, αρχισε να εκδηλωνεται μια ασθενεια που αργοτερα πηρε τη μορφη επιδημιας. Την ονομασαν ‘πολεμιτιδα’ και ηταν ενας συνδυασμος ισχυρου φοβου και κλειστοφοβιας. Οσοι την παθαιναν περιεπιπταν σε μια κατασταση απαθειας και αδιαφοριας, που για μερικους υπηρξε μοιραια στο ιδιο το πεδιο της μαχης.” (11)

Μουλάρια και ντενεκέδες

“Στο Αίγιο μέχρι το 1949 τα περιστατικά έκθεσης κομμένων κεφαλιών ήταν τόσο πολλά και ανατριχιαστικά που ο τοπικός τύπος ( “Αιγιώτης”) δημοσίευσε ένα δυνατό άρθρο του Ανδρέα Βαρελά με τίτλο “Μουλάρια και ντενεκέδες”. Το άρθρο αναφέρεται στους διάφορους κατσαπλιάδες που μάζευαν κεφάλια μέσα σε γκαζοτενεκέδες από τα θύματά τους για να πληρωθούν με μια λίρα το κεφάλι… ” (7)


Ραντεβου στα γουναραδικα

Η φραση απο διδεται στον Αρη Βελουχιωτη. Χρησιμοποιηθηκε προσφατα απο τον βουλευτη του ΣΥΡΙΖΑ Βαγγελη Διαμαντοπουλο και προκαλεσε εντονες αντιδρασεις. Ας δουμε αρχικα τι γραφουν τα εγκριτα “ΝΕΑ”.
“Ο επικεφαλής του ΕΛΑΣ φέρεται να είπε τη φράση με το τέλος της Κατοχής. «Εβλεπε από ένα σημείο και μετά με πολύ σκεπτικισμό την τροπή της Αντίστασης. Εννοούσε ότι θα απελευθερώσουν την Ελλάδα και για ανταμοιβή θα τους γδάρουν το τομάρι, όπως συνέβαινε με τους λύκους και τις αλεπούδες στα βυρσοδεψεία της εποχής. Δεν ήταν λόγια επιθετικά. Ούτε δείγμα αυταπάρνησης. Ηταν μια απαισιόδοξη στάση. Ο Βελουχιώτης άλλωστε ήταν άνθρωπος πεισιθάνατος», εξηγεί ο κ. Χαριτόπουλος.
Την ίδια ερμηνεία δίνει και ο καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Γιώργος Μαργαρίτης. «Αυτή η φράση που χρησιμοποιήθηκε από τον Βελουχιώτη ήταν ένας καλυμμένος τρόπος για να δείξει τη διαφωνία του στους συμβιβασμούς. Ελεγε ότι οι αντάρτες θα καταλήξουν σαν τις αλεπούδες γδαρμένοι στα γουναράδικα», λέει στα «ΝΕΑ».” (6)



«Στας 28 Αυγούστου η κίνησις ήτο σχεδόν άνευ αντιστάσεως και το βράδυ τα τμήματά μας ολοκλήρωσαν τον Β. Γράμμον και εξεχύνοντο προς κατάληψιν του Ν. Γράμμου. Τα τμήματά μας εσημείωσαν με φωτιές χαράς και αποδείξεως την κατάληψιν των συνόρων… Στις 29 Αυγούστου στας 5μ.μ. κατελήφθη από τους καταδρομείς του Ρούσσου η Μπάρα του Ν. Γράμμου. Την 30ν Αυγούστου, στας 5μ.μ., η VIII Μεραρχία κατέλαβε το Κάμενικ. Στας 10 το πρωί κάθε αντίστασις εσταμάτησε παντού».  Θρασυβουλος Τσακαλώτος: «40 Χρόνια Στρατιώτης της Ελλάδος», Αθήναι 1960, τόμος β’, σελ. 278



(1) Μνημη Εθνικη

(2) (αστο καλυτερα…)

(3) Η δράση των φασιστών και των ληστοσυμμοριτών στη Χώσεψη (Κυψέλη) Άρτας, αμέσως μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας

(4) Ο Αδωνις Γεωργιαδης σιχαινεται τους κομμουνιστες

(5) Σχόλιο του Doctor στην ιστοσελιδα

(6) Η ιστορική αλήθεια και τα γουναράδικα

(7) Το χρονικό των κομμένων κεφαλών

(8) Ριζοσπαστης: ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΟΣ ΝΟΜΟΣ 509/1947

(9) Οι κομμουνιστες θα μας παρουν τα σπιτια, γραφει ο Ν. Μπογιοπουλος

(10) Γιωργου Πετροπουλου, Η υποχώρηση του ΔΣΕ και το τέλος του εμφυλίου πολέμου.

(11) Γιωργος Μαργαριτης, Ιστορια του Ελληνικου Εμφυλιου Πολεμου 1946-1949, Τομος Β, σ.64

(12) συν-οδοιπορια: συμμοριοπληκτοι

(13) αρταινω – ποιοι ηταν οι ταγματασφαλιτες

(14) ΑΣΚΙ – Ο Ελληνικος Εμφυλιος Πολεμος

(15) Νικος Μαραντζιδης, Το παιδομαζωμα στον Εμφυλιο, Καθημερινη 12.08.2012

H Mάτση Χατζηλαζάρου ποζάρει προκλητικά στο φακό του Ανδρέα Εμπειρίκου

H Mάτση Χατζηλαζάρου ποζάρει προκλητικά στο φακό του Ανδρέα Εμπειρίκου

“Η Γκρέτα, καταφανώς εν μεγάλη διεγέρσει διατελούσα, χωρίς την παραμικράν προφύλαξιν, ανέσυρε εν ριπή οφθαλμού το φόρεμά της, και, αποκαλύπτουσα, προς στιγμήν, ένα θαυμάσιον και προεξέχον πολύ, εν μέσω ολίγων αραιών τριχών μουνί (δεν έφερε σκελέαν), ήνοιξε τούς μηρούς της, έθεσε την κούκλαν μεταξύ αυτών, και καλύπτουσα πάλιν το ερωτικόν της όργανον, έσφιξε τούς μηρούς της, και ήρχισε να κινήται ζωηρώς, ζωηρότατα, επί του καθίσματός της, κατά τρόπον που εφανέρωνε ότι ηυνανίζετο με πάθος, τρίβουσα μανιωδώς το αιδοίον της, επί της κεφαλής και των μαλλιών του κομψού ανθρωπομόρφου ομοιώματος, επιδιώκουσα με αφάνταστον ζέσιν να επιφέρη τοιουτοτρόπως την έκχυσιν του ερωτικού χυμού της, αδιαφορούσα τελείως, και, ίσως, τερπομένη επιπροσθέτως, από το γεγονός ότι εξετέλει την τόσον άσεμνον, άλλα και τόσον χαριτωμένην αυτήν πράξιν δημοσία.”

Ανδρεας Εμπειρικος, Μεγαλος Ανατολικος


Georgia O’Keeffe, Series I White and Blue Flower Shapes, 1919, Oil on Board, 19 7/8 x 15 3/4 inches, Gift of the Georgia O’Keeffe Foundation, ©Georgia O’Keeffe Museum

Προ της εισαγωγης

Αποτιω τιμη στην μεγαλη Αμερικανιδα ζωγραφο Τζωρτζια Ο’ Κηφ, που ζωγραφισε ανθη, και με καποιον τροπο πολλα απο τα ανθη της παραπεμπουν στο ανθος του αιδοιου.

Αυτο εξαλλου παρετηρησε και εις εκ των δυο πρωταγωνιστων τη σειρας Breaking Bad, ο νεαρος Τζεσσυ, οταν η νεαρα καλλιτεχνιζουσα φιλενας του τον επηγε να δουνε μαζι το μουσειο της Τζωρτζια Ο’ Κηφ στην πολιτεια του Νεου Μεξικου των ΗΠΑ.

Alfred Stieglitz, Georgia O’Keeffe

Alfred Stieglitz, Georgia O’Keeffe

Εισαγωγικες παρατηρησεις

Η διερευνηση αυτης της πραγματειας ειναι εκ των πραγματων προσδιορισμενη αλλα και περιορισμενη απο το γλωσσικο ιδιωμα.

Αυτη η παρατηρηση ομως με κανενα τροπο δεν οδηγει σε πολιτισμικη μονοσημαντοτητα.

Το αντιθετο θα ελεγα. Ακριβως η αναγνωριση του περιοριστικου παραγοντα ειναι η απαρχη της αναιρεσης του.

Ο μεγας πρωταγωνιστης της πραγματειας αυτης ειναι το “αιδοιον”.

Χαιρε, ώ χαιρε τετιμημενον!

Η διερευνηση θα στηριχθει στην γλωσσα.

Πρεπει ομως να προειδοποιησω τον αναγνωστη (και την αναγνωστρια) οτι τα πολιτιστικα δικτυα δεν αναγονται αποκλειστικα εις την γλωσσαν, αρα θα υπεισελθουν και αλλα στοιχεια πολιτισμου σχετικα με το τετιμημενον.

Andreas Empeirikos

Andreas Empeirikos

“Εις εν ακρότατον σημείον της ομηγύρεως, μία ομάς εκ δεκαπέντε περίπου ανδρών, παρετήρει, ουχί το αερόστατον, αλλά μίνα νεαράν ακροβάτιδα, ήτις, υπό τους ήχους ενός ντεφιού, που έσειε ένας νεώτερος αδελφός της, εξετέλει διάφορα γυμνάσματα με μεγάλην ευκαμψίαν και δεξιοτεχνίαν. Η νεάνις αυτή ήτο ευειδής και χαρίεσσα. Εις μίαν στιγμήν που περιεστρέφετο επί των χειρών, με τους πόδας της εις τον αέραν, εσχίσθη, εν αγνοία της, η περισκελίς της εις καίριο σημείον, εις τρόπον ώστε, εις ωρισμένην φάσιν της ακροβασίας, να φαίνεται το αιδοίον της ευκρινώς. Εντεύθεν η εξαίρεσις, εντεύθεν η γοητεία. Διότι, εις το γεγονός ότι διεκρίνετο το ερωτικόν της όργανον, ωφείλετο η απόσπασις της προσοχής των δεκαπέντε θεατών από το αερόστατον.”

Ανδρεας Εμπειρικος, Αργώ ή Πλους Αεροστάτου

Sarah Lucas, Chicken Knickers 2000, Saatchi Gallery.

Sarah Lucas, Chicken Knickers 2000, Saatchi Gallery.

Η προσεγγιση

Εν αρχη ην η γλωσσα.

Ο Λακάν στρέφεται στη γλωσσολογία μέσα από δύο βασικά σημεία (1):

1. Υιοθετώντας τη βασική ιδέα ότι η γλώσσα ως συμβολικό σύστημα μαζί με τα άλλα κοινωνικο-πολιτιστικά συστήματα και τις δομές τους προϋπάρχουν της γέννησης ενός ανθρώπου και υπέρ-κεινται αυτού. Κατά συνέπεια, το παιδί με την κατάκτηση της γλώσσας εγγράφεται σε αυτή τη συμβολική τάξη, η οποία επειδή ακριβώς υπέρ-κειται θα το πλάσει ανάλογα με τις δομές της. Με άλλα λόγια, το άτομο αναδύεται ως υποκείμενο μέσα από την εγγραφή του στη συμβολική τάξη της γλώσσας ή, όπως λέει ο Αλτουσέρ (1983), η κατάκτηση της γλώσσας είναι αυτή που με την εισαγωγή στη συμβολική τάξη θα σημαδέψει το πέρασμα από τον άνθρωπο-θηλαστικό στον άνθρωπο-παιδί -άνδρα ή γυναίκα.

2. Θεωρώντας ότι το “το ασυνείδητο είναι δομημένο σαν γλώσσα”, δηλαδή μια δομή που όπως και η γλώσσα αποτελείται από στοιχεία που βρίσκονται σε σχέση, και εξομοιώνοντας τους μηχανισμούς του ασυνειδήτου με τους γλωσσικούς μηχανισμούς της μεταφοράς και της μετωνυμίας.

Θα συναντησομε τον Λακαν και παρακατω, οχι ως μεγιστο ψυχαναλυτη, αλλα ως συλλεκτη εργων τεχνης.

Louise Bourgeois, "Untitled", 2002

Louise Bourgeois, “Untitled”, 2002

Η Κυρία Λέξις, Παραλλαγες και Παραγωγα της

Οι λεξεις που θα αναλυθουν ειναι κυριως ελληνικες. Για λογους ομως που σχετιζονται με την αυθαιρεσια του συγγραφονοτς να κανει του κεφαλιου του και να μην δινει αναφορα σε κανενα, θα εμπλουτισθουν αι λεξεις αυτες, και με καποιες ξενικες.

Θεωρειται απο καποιους χυδαια λεξις. Το ολον θεμα του πως οριζεται η χυδαιοτης ειναι τεραστιον και δεν θα το αναπτυξω εδω.

Θα εκφρασω ομως τη διαφωνια μου με τον χαρακτηρισμο λεξεων και γλωσσικων ιδιωματων ως χυδαια.

Για την ετυμολογία της λέξης, το Λεξικο Κοινης Νεοελληνικης  (3) μας διδει δυο εκδοχες.

Η πρώτη είναι από το ευνή:

(αρχαια) εὐνή `κρεβάτι, κρεβάτι του γάμου΄ – ελληνιστικο υποκοριστικο  *εὐνίον

> μεσαιωνικο *βνίον (αποβολη του αρχικού άτονου  φωνήεντος)

> *μνίον (για την τροπή [vn > mn] σύγκρινε ευνούχος > μουνούχος, ελαύνω > λάμνω)

> *μουνίον (ανάπτ. [u] ανάμεσα σε αρχικό [m] και ακόλουθο σύμφωνο, σύγκρινε *μνούχος > μουνούχος) > (μεσαιωνικο) μουνίν

POLIDORI Gian Carlo(1943-), Italy: Οδαλίσκη και Ευνούχος στο χαρέμι

POLIDORI Gian Carlo(1943-), Italy: Οδαλίσκη και Ευνούχος στο χαρέμι (5)

Και η δεύτερη από τη λέξη μνούς:

(αρχαια) μνοῦς `μαλακό πούπουλο, χνουδάκι΄ ελληνιστικο υποκοριστικο *μνίον

> (μεσαιωνικο) *μουνίον (όπως στην προηγ. υπόθεση) > (μεσαιωνικο) μουνίν

Sarah Lucas

Sarah Lucas

Η παραλλαγμενη εννοια

Η λεξη μουνι χρησιμοποιειται και με απαξιωτικη διασταση, οτι καποιος δηλαδη αρσενικος ή θηλυκος, ειναι σκαρτος.

Παρομοιως, απαξιωτικη ειναι και η εκφραση “τα καναμε μουνι”, ή η παρεμφερης “τα καναμε μουνακι”.

Η χρηση του υποκοριστικου υποδηλωνει μια μικρου ή μεσαιου μεγεθους αστοχια, ενω η χρηση της πληρους λεξεως κατι σημαντικο.

Εδω παραβαλλω και την παραλληλη απαξιωτικη εκφραση “πουτσες μπλε”.

Αποδεικνυεται περιτρανως λοιπον οτι η γλωσσα δεν γνωριζει συνορα φυλλου.

Απαξιωση ενθεν και ενθεν.

L'Origine du Monde de Gustave Courbet

L’Origine du Monde de Gustave Courbet

Παρενθεση: Η Αρχη του Κοσμου  του Γκουσταβ Κουρμπε (The Origin of the World by Gustave Courbet)

Δεν μπορω παρα να παραθεσω παραυτα το μεγαλειωδες εργο του Γκουσταβ Κουρμπε, την Απαρχη του Κοσμου.

Το εργο παρηγγειλε ο Τουρκος διπλωματης και συλλεκτης Χαλιλ Μπεη το 1866.

Αμεσως μετα την ολοκληρωση του, το εργο εξαφανιστηκε απο την δημοσια θεα.

Ο συλλεκτης το τοποθετησε στο λουτρο του, και εβαλε και μια κουρτινα μπροστα, ωστε να το κρυβει σε ορισμενες περιπτωσεις.

Μετα την χρεωκοπια του Χαλιλ Μπεη ο πινακας κατεληξε στη Βουδαπεστη, οπου και αλλαξε πολλα χερια.

Κατεληξε στη συλλογη του Ζακ Λακαν στη δεκαετια του 1950, που ηταν και ο τελευταιος ιδιωτης που το ειχε στη συλλογη του.

Σημερα το απολαμβανουν οι επισκεπτες του Μουσειου Ορσαι στο Παρισι.

Jacques Lacan

Jacques Lacan


Προερχεται απο το ρημα αιδεομαι, που σημαινει σεβομαι, ευλαβουμαι.

Αποτελει το ουδετερον του “Αιδοιος”, που σημαινει Σεβαστος.

Αιδοιον λοιπον σημαινει “Σεβαστον”.

Renato Guttuso, untitled figure study, 1982. Lithograph, Gardiner Permanent Art Collection.

Renato Guttuso, untitled figure study, 1982. Lithograph, Gardiner Permanent Art Collection.


Γαλλικη λεξις, που μπορει να μεταφρασθει και σαν “μουνακι” και σαν “μαλακας”.

Σε απταιστα Γαλλικα, στο παρον πονημα « con » désignant trivialement la vulve.


Achille Deveria, French Painter


“Η Ειρηνη ειναι σνα μια αψιδα πανω απο την θαλασσα. .. Αχ, αχ. Η Ειρηνη καλει τον εραστη της. Τον εραστη της που καυλωνει απο μακρυα. Αχ, αχ, Η Ειρηνη αγωνια και σπαρταρα. Εκεινος ορθωνεται καυλωμενος σαν θεος πανω απο την αβυσσο. Αυτη κουνιεται, εκεινος την αποφευγει, αυτη κουνιεται και του δινεται. Αχ. Η οαση υποκλινεται με τις πανυψηλες τις χουρμαδιες της. Ταξιδιωτες, οι πανωφορες σας στροβιλιζονται μεσ’ τη λεπτη την αμμο. Απ’ το λαχανιασμα η Ειρηνη κοντευει να διαλυθει. Εκεινος την κοιταζει. Το μουνι εχει μουσκεψει καρτερωντας τ’ ολοζωντανο παλουκι. Στ’ απατηλα βουνα της αμμου, μια σκια ζαρκαδιου. Κολαση ας αρχισουν οι καταραμενοι σου να μαλακιζονται, η Ειρηνη εχυσε.”

Λουις Αραγκον, “Το μουνακι της Ειρηνης”.  Μεταφραση Ανδρεας Νεοφυτιδης. Εκδοσεις Γαβριηλιδη, Αθηνα 1989.

Απο τον Αθεοβοβο2

Απο τον Αθεοφοβο2


Λεξη επιτιμητικη. Χιλαδες, εκατονταδες χιλιαδες, εκατομμυρια Ελληνων και Ελληνοφωνων εχουν κραυγασει καποια στιγμη του βιου τους “Μουναρα μου!”.

Τι εννοουσαν αραγε;

Εντελως υποθετικα, θα ελεγα οτι η λεξη αρχικα αναφερεται στο υπερτατο θηλυκο.

Η φαινομενικη απλοηκοτης της λεξεως δεν αφαιρει την διασταση του υπερτατου, αντιθετως την κανει πιο εντονη.

Μιλαμε λοιπον για το υπερτατο θηλυκο, και τουτο με την διασταση την σεξουαλικη.

Δεν θα ακουσετε καποιον να λεει “αγαπω μια μουναρα”. Καποιο αλλο ρημα θα χρησιμοποιησει.

Εδω λοιπον, η λεξη μας διδει το εδαφος δια να  θυμηθουμε αυτο που εγραψε ο μεγας Λακαν: ” Η αγαπη ερχεται να αναπληρωσει την ανυπαρξια ερωτικης σχεσης.”

Η “μουναρα” ειναι βαθεια βυθισμενη και σφραγισμενη απο το ερωτικο και μονο το ερωτικο στοιχειο.

Οι αγαπες και οι μαργαριτες ειναι αλλου.



“Διαβάζοντας το βιβλίο Τα αδιάντροπα -Λεσβιακά Λαογραφικά του Βαγγέλη Καραγιάννη με πρόλογο του Μ.Γ.Μερακλή  (Φιλιππότης) Αθήνα 1983, είδα να αναφέρει στην φράση : Είνι γλυκουμούνα μια τοπική συνήθεια που δεν την είχα ξαναδιαβάσει. Γράφει ακριβώς :

Φράση που λέγεται για γυναίκες που έχουν επιτυχίες στους άνδρες, έστω και αν δεν είναι πολύ όμορφες.
Τον παλιό καιρό, στα χωριά της Λέσβου, ρίχνουν στο αιδοίο  του πολύ μικρού κοριτσιού λίγη ζάχαρη, “για να γλυκάν΄” κι όταν θα γίνει κοπέλα πια να την λαχταρούν και να την ζητούν σε γάμο οι γαμπροί.
Απ΄εκεί και η φράση “γλυκουμούνα” (4)”
Tracey Emin Ruined (2007) acrylic, oil pastel and pencil on canvas, 72 5/8 x 72 5/8 x 2 1/2, Photograph by Stephen White. Courtesy of White Cube. © the artist

Tracey Emin Ruined (2007) acrylic, oil pastel and pencil on canvas, 72 5/8 x 72 5/8 x 2 1/2, Photograph by Stephen White. Courtesy of White Cube.
© the artist


Βλεπε σχετικα λεξεις οπως “παληοχαρακτηρας”, “παληοκοριτσο”.

Δια της λεξεως προβαλλει αυτος που την χρησιμοποιει την ιδιοτητα του κακου χαρακτηρα εις την γυναικα.

Μπορει να ειναι μια αστατη γυναικα, μπορει να ειναι μια γυναικα που δεν τιθασευεται, δεν ελεγχεται, δεν υποτασσεται.

Εδω δεν υπαρχει αντικειμενικη διασταση.

Ο χαρακτηριζων αυθαιρετει και χρησιμοποιει την λεξη ασυστολως.

Μπορει λοιπον η ουτως χαρακτηριζομένη γυνη απλα “να μην καθεται” στον χαρακτηριζοντα, να μην ανταποκρινεται θετικα εις τα ερωτικα του κελευσματα.


Black Widow

Black Widow


Εδω το “φαρμακο” εχει την ιδιοτητα του δηλητηριου, και οχι της θεραπευτικης δρασης.

(Βλεπε σχετικα την λεξη “ποντικοφαρμακο”. Δεν θεραπευει τους ποντικους, αλλα τους θανατωνει, ειναι δηλητηριον, και δη ισχυρωτατον.)

Και ειναι ενδιαφερον να παρατηρησομε ποσον κοντα αλλα και μακρυα ειναι οι λεξεις φαρμακο και φαρμακι στην ελληνικη γλωσσα.

Κατι που δεν συμβαινει σε αλλες γλωσσες, παραδειγμα στην αγγλικη, οπου εχομε medicine vs. poison. Παντελως διαφορετικη ριζα.


Η διαθετουσα το σχετικον οπλον (η πηγη του φαρμακου ειναι το αιδιοιον) “φαρμακωνει” τον ερωτικον της συντροφον, ή τον συζυγον της.

Κατι κακο θα του συμβει, ισως και ο θανατος.

Παραπεμπει λοιπον στην “μαυρη αραχνη”, που μετα την ερωτικη πραξη, και εκ της συνεπειας της, θανατωνει τον ερωτικον της συντροφον.

Εν προκειμενω η λεξις δεν αναφερεται υποχρεωτικα σε υπαρκτη ιδιοτητα.

Μπορει να εκφραζει και τον φοβο του ερωτικου συντροφου, οτι η ερωτικη συνανστροφη με την φερουσα το φαρμακοφορον αιδοιον θα τον θανατωσει, ή θα τον βλαψει.

Αρα η γλωσσα εκφραζει το ονειρο, τον εφιαλτη, τον φοβο, οποτε οπως θα ελεγε και ο Δοκτωρ Φροϋντ την υποβοσκουσα επιθυμια.

Ο φαρμακοφορος και απειλητικος ερως αντικειμενοποιειται εις τον φαρμακοφορον αιδιοιον.

Ιδου λοιπον και μια εισετι λειτουργια – και δη θεραπευτικη – της γλωσσας.

Δια της εκφρασεως την φοβων και των επιθυμιων εν τροπω αντικειμενοποιησεως, εκβαλλομεν το κακον, το βλαβερον, και του αποδιδομεν υλικη συγκεκριμενη υποσταση.

Παυει λοιπον ο φοβος του θανατου να ειναι μια αφαιρεση, και συγκεκριμενοποιειται ως το Αιδοιον της γυναικος Χ.

Απο το αλμπουμ "Φωτοφρακτης"του Ανδρεα Εμπειρικου

Απο το αλμπουμ “Φωτοφρακτης”του Ανδρεα Εμπειρικου

Οδοντωτον Αιδοιον (Μουνι με δοντια)

Αποδοσις του εις την λατινικην ορου Vagina Dentata – ενω εις την αγγλικην αναφερεται ως Toothed Vagina.

Αναφερεται εις την μυθικης προελευσεως γυναικα ητις φερει οδοντας εις το αιδοιον της, και ως εκ τουτου δυναται να ακρωτηριασει το πεος του ερωτικου της συντροφου εν τη εκτελεσει της γενετησιας πραξεως.

Βεβαιως υπαρχει και η επιστημονικη αποψη οτι το πεος ειναι αναλωσιμο, ως μια πρωτη υλη. Καθε φορα λοιπον που το πεος διεισδυει εις το αιδοιον, αναλωνεται.

Το οδοντωτον αιδοιον αποτελει και εφιαλτη δια τον ανδρα που ονειρευεται τον ακρωτηριασμο του εν τη τελεση της ερωτικης πραξεως.

Εν τη εννοια τουτη, το οδοντωτον αιδοιον αποτελει μεγαλυτεραν απειλην συγκρινομενη με την φαρμοκομουναν.

Καλυτερα ο ακαριαιος θανατος απο τον ατιμωτικον ακρωτηριασμον.



Λεξις ητις υπαρχει και εις το αρσενικον, ως “κλαψομούνης”.

Υποδηλωνει καποιαν η οποια το ριχνει στο κλαμα, ή την κλαψουρα με το παραμικρο, υπερβαλλει, τρεχουν τα δακρυα ποταμι, και ολα αυτα χωρις λογο. Οποτε και δεν την παιρνει κανεις στα σοβαρα, ενω αποτελει και ενοχλησιν μεγαλην, με αποτελεσμα να την αποφευγουσιν οι παντες.

Υπαρχει βεβαιως και η γνωστη ταση του ανδρικου φυλου να υποτιμα τον συναισθηματισμο της γυναικας και να επιχειρει να τον απορριπτει ως κλαμμα ανευ λογου. Προσοχη λοιπον, η γλωσσα εν προκειμενω επιβεβαιωνει δια μιαν εισετι φοραν την αμφισημιαν ητις ενεδρευει.


Achille Deveria: Small and innocent games


Η πλεον αξιοπρεπης λεξις ειναι η “Αιδοιολειχια”.

Αποτελει πραξιν ητις αποδιδει εις τον πραγματοποιουντα εμπειριαν μοναδικην, καθοσον ενεργοποιουντια οι γευστικοι αδενες και σχεδον ολοκληρη η στοματικη κοιλοτης. Ταυτοχζρονως πραγματοποιουνται και ποικιλοτροπες προσμιξεις υγρων πολλαπλων προελευσεων και πηγων, συνοδευομενες απο οσμες και μυρωδιες μονον δια τους πραγματικους ρεκτες.

Ψευτομούνι. Είδος γλειφομουνίου, με τη διαφορά ότι ο τύπος προσποιείται ότι χρησιμοποιεί γλώσσα, ενώ στην ουσία χρησιμοποιεί δάχτυλο (πιθανόν λόγω σιχαμάρας). Απαραίτητη προϋπόθεση για ένα επιτυχημένο ψευτομούνι είναι η μίμηση του ήχου του γλειψίματος, (6)

Μουνόσκυλο αποκαλειται ο εχων σχεδον εθισμον εις την αιδοιολειχιαν, προσομοιαζομενος ουτω με τους συμπαθεις κυνες οιτινες οπου βρεθουν και οπου σταθουν γλειφονται και γλειφουν.

Παρομοιες στην εννοια ειναι και οι λεξεις Μουνοδουλος και Μουνακιας, παρολον οτι αμφοτερες εχουσιν και μεταφορικην εννοιαν ήτις αφορα την εξιν των ανθρωπων αυτων προς το σεβαστον.

Sarah LucasGot a Salmon On #3 1997

Sarah LucasGot a Salmon On #3 1997


Πραξις ομοφυλοφιλικου ερωτος.

Το σχετικο ρημα αποδιδεται ως “πλακομουνιαζομαι”.

Το δε ουσιαστικον ειναι “πλακομουνού”.

“Οι στασεις ειχαν αλλαξει. Οι τριβαδες μου ειχαν εισχωρησει η μια στην αλλη, αγκαλιαζονταν ασφυκτικα ωστε να εφαπτεται το δριμυ και πυκνο τριχωμα τους, να τριβονται τα μελη τους. Εφορμουσαν, ενωνονταν και απωθουνταν, με το ρυθμο, την επιμονη και τη δυναμη που προμηνυει στις γυναικες το επερχομενο απογειο της ηδονης.”

Alfred de Musset  “Γκαμιανί, ή Δυο νυχτες παραφορας”. Μεταφραση Ανδρεα Στάϊκου. Εκδοσεις Άγρα, 2002.

Louise Bourgeois, "Janus Fleuri", 1968

Louise Bourgeois, “Janus Fleuri”, 1968


(1) Μαρια Θεοδωροπούλου, Μ. Saussure και Lacan: Απο τη γλωσσολογία στην ψυχανάλυση.


(3) Λεξικο Κοινης Νεοελληνικης

(4) Αθεοφοβος2

(5) L’ Enfant de la Haute Mer

(6) Slang

Painting London’s Waterloo Bridge

Κυριακή, 2 Μαρτίου, 2014


It was 1995 and I was living in Kingston upon Thames, a stone’s throw from the river.

My job was in Central London and so every day I was taking the train to Waterloo Station, crossing the bridge on foot, and straight to the office.

Little I knew at the time how celebrated Waterloo bridge was in paintings of English and French Masters.

The Waterloo Bridge was designed by John Rennie and opened in 1817, two years after the battle of Waterloo, where The English Army under the command of the Duke of Wellington and the Prussian Army under the command of the General Gebhard von Bluecher defeated Napoleon and ended his rule as the Emperor of the French. Waterloo Bridge was demolished in the 1930s and replaced by the present one.

In  this post I present works by Constable, Turner, and Monet. There are other painters of Waterloo Bridge, of course, like Derain. But I decided to focus on the two English Romantics and the French Impressionist, because in my view they have produced the most interesting pictures.

The Opening of Waterloo Bridge ('Whitehall Stairs, June 18th, 1817') exhibited 1832 by John Constable 1776-1837

The Opening of Waterloo Bridge (‘Whitehall Stairs, June 18th, 1817′)


I start with the English master John Constable, the supreme landscape painter of England.

“Constable is famous for his landscapes, which are mostly of the Suffolk countryside, where he was born and lived. He made many open-air sketches, using these as a basis for his large exhibition paintings, which were worked up in the studio.” (3)


The Opening of Waterloo Bridge – detail

Constable’s painting is titled “The Opening of Waterloo Bridge (‘Whitehall Stairs, June 18th, 1817′)” and was exhibited in 1832

“Over seven feet in length, this is the largest of Constable’s exhibition canvases and the result of thirteen years of planning. It commemorates the opening of Waterloo Bridge – and the second anniversary of the Battle of Waterloo – on 18 June 1817, an occasion celebrated with tremendous pomp and ceremony which Constable attempted to recapture in a whole series of drawings and oil sketches, dating from 1819 onwards…The picture shows the Prince Regent about to board the Royal barge at Whitehall stairs. The Lord Mayor’s barge is situated prominently in the right foreground, its billowing red standard leading the eye back to the pale horizontal line of the bridge and the distant dome of St Paul’s Cathedral. Beyond the left-hand end of the bridge is Somerset House, the home of the Royal Academy, where the picture was exhibited in 1832.” (6)


The Opening of Waterloo Bridge – detail

“Constable first started to plan a large canvas about the opening of Waterloo Bridge around1819, but over the years his ideas about how to treat it changed. Originally he intended to focus on the royal embarkation at the foot of Whitehall Stairs. However, in the finished picture, shown here, this recedes into the middle distance, and the sky and river both assume greater importance.” (7)

“Technically, the picture is distinguished by its animated surface and variety of handling. The thin brown underpainting is visible in places; elsewhere Constable has used the palette knife to build up a thick impasto. The vigorous application of paint is particularly obvious in the foreground of the picture, where bold touches of red, green and white bring the picture to life. On witnessing the brilliant colour of Constable’s painting, hanging beside his cool-toned seapiece, Helvoetsluys (private collection, London), at the Royal Academy exhibition, Turner is said to have added a bright red buoy to his own work, in order to redress the balance.” (6).

Constable is painting the pomp and circumstance of the opening, and uses it in order to exhibit his skills in landscape painting. The bridge itself is just an object in the background that divides the canvas in two horizontal strips of roughly the same height.


The Opening of Waterloo Bridge – detail

The industrial landscape creeps into Constable’s painting. The smokestacks are on the right side of St Paul’s Cathedral.

The Thames above Waterloo Bridge c.1830-5 by Joseph Mallord William Turner 1775-1851

The Thames above Waterloo Bridge c.1830-5 by Joseph Mallord William Turner 1775-1851


I continue with Joseph Mallord William Turner.

“Turner is perhaps the best-loved English Romantic artist. He became known as ‘the painter of light’, because of his increasing interest in brilliant colours as the main constituent in his landscapes and seascapes. His works include water colours, oils and engravings.” (4)

He painted “The Thames above Waterloo Bridge”  in the period 1830-5, but left it unfinished.


The Thames above Waterloo Bridge – detail

A few days ago I wrote about Claude Lorrain and Turner as the painters of Light. Turner was not only a master of landscape and seascape painting, but also a painter who approached abstraction. This is more than evident in his Waterloo picture. Contrast Constable’s clear and sharp drawing to Turner’s smudges and the  fusion of colours without any boundaries.


The Thames above Waterloo Bridge – detail

Tate Britain’s website entry informs us that:

“Datable for stylistic reasons to the early 1830s, it is just possible that this was projected as Turner’s answer to Constable’s picture of Waterloo Bridge from Whitehall Stairs, June 18th, 1817, exhibited at the R.A. in 1832. The effect of smoke-belching industry contrasts with the sparkling clear atmosphere of the Constable, and a large twin-funnelled steam-boat replaces the royal yacht. The possibility of Turner setting out to rival this particular Constable is reinforced by the incident that took place during the 1832 Varnishing Days, when Turner’s Helvoetsluys, a relatively subdued picture, was hung next to Constable’s painting (see No. 345). This unfinished painting takes us to the heart of the smoky commercial capital which, though a Londoner by birth and resident for most of his life, Turner usually preferred to depict from a distance.”


The Thames above Waterloo Bridge – detail

Contrary to Constable’s almost idyllic depiction of the bridge and its surroundings, Turner produced a “smoky” picture.

It is not only the smoke from the chimneys.

Turner’s landscape is a tortured landscaped.

You cna hear the screams amidst the silence.

Claude Monet; Waterloo Bridge, 1901

Claude Monet; Waterloo Bridge, 1901


With the fuzzy foggy smoky grey skies waters and landscapes of Turner ends the romantic period of Waterloo pictures. The next artist in line is an impressionist: Claude Monet.

“After completing his series devoted to the facade of the Rouen Cathedral and before beginning the monumental series inspired by his Japanese gardens at Giverny, Monet began work on a large group of paintings of the Thames River in London. In preparation for these, he made several trips to London in the winter months, during which he recorded and studied three motifs: the Waterloo and Charing Cross Bridges and the Houses of Parliament. “I love London,” Monet wrote. “It is a mass, an ensemble, and it is so simple. Then, in London, what I love, above all, is the fog.” So intent was he on capturing gradations of light as it is affected by fog that he undertook about one-hundred canvases. Of these, he finished thirty-seven, completed primarily in his Giverny studio.” (1)

When Claude Monet visited London, he stayed at Room 618 at The Savoy.

The Savoy Hotel, London

The Savoy Hotel, London

The room is now known as the Monet Suite.

In this roon, on the morning of 25 January 1901, Monet drew a pastel picture of Waterloo Bridge.

The Savoy of London - Monet Suite

The Savoy of London – Monet Suite

The picture shows a hazy view of the famous bridge with a barge in the foreground. Towers that were used for the manufacturing of lead shot are depicted on the Thames’s south bank. What was a minor feature in Constable’s painting, became a major one in Turner and Monet. The industrialization of England changed the landscape as it changed society and the lifes of people leaving in London and other major industrial centers. 

Claude Monet Le pont de Waterloo à Londres vers 1899 pastel sur papier beige rosé H. 0.313 ; L. 0.485 musée d'Orsay, Paris, France

Claude Monet
Le pont de Waterloo à Londres
vers 1899
pastel sur papier beige rosé
H. 0.313 ; L. 0.485
musée d’Orsay, Paris, France

“The impressionist stayed at the Savoy three times after the hotel was recommended to him by Whistler. He used pastels and tan-coloured paper, bought on Charing Cross Road, after his paints, brushes and canvasses were delayed on the way from France. Of the many sketches he made on the trip, 26 survive; five views of Waterloo Bridge and 21 looking in the other direction, towards Charing Cross.” (2)

This is not the earliest picture Monet painted of Waterloo Bridge. I found a pastel on paper dated 1899, which is today in Musee d’ Orsay in Paris.

Claude Monet; Waterloo Bridge, Sunlight Effect, 1903; Art Institute of Chicago

Claude Monet;
Waterloo Bridge, Sunlight Effect, 1903; Art Institute of Chicago

The Art Institute of Chicago has two Waterloo Bridge paintings by Monet. I Was lucky to view them when I visited the Art Institute of Chicago in April 2013.

In the museum’s two views of Waterloo Bridge, each with its sweep of smokestacks and buildings lining the riverbank, the artist reversed the lights and darks: in one, the bridge is a band of light; in the other, its dark shape is defined by the lighter water surrounding it. In both compositions, the city’s life is indicated by dabs of paint that suggest the vague shapes and lights of a carriage, a small boat, smoke. Running through the paintings like a constant current, the city’s energy becomes timeless in this series, which, more than any other up to this time, came from the depths of Monet’s memory and imagination.” (1)


Claude Monet;
Waterloo Bridge, Sunlight Effect, 1903 – Detail; Art Institute of Chicago

Detail of Waterloo bridge, sunlight effect.

Claude Monet; Waterloo Bridge - Gray Weather; 1900; Art Institute of Chicago

Claude Monet; Waterloo Bridge – Gray Weather; 1900; Art Institute of Chicago

“If not for the fog, Claude Monet once remarked, “London wouldn’t be a beautiful city. It’s the fog that gives it its magnificent breadth.” While working on his London series, he rose early every day to paint Waterloo Bridge in the morning, moving on to Charing Cross Bridge at midday and in the afternoon. He observed both motifs from his fifth-floor window at the Savoy Hotel. The Art Institute’s two Waterloo Bridge paintings are dated 1900 and 1903, but both were likely begun in 1900 and dated only when Monet felt that they were finished. He worked on all of his London paintings in his studio in Giverny, refusing to send any of them to his dealer until he was satisfied with them as an ensemble.” (5)

Claude Monet; Waterloo Bridge at Dusk; 1904

Claude Monet; Waterloo Bridge at Dusk; 1904; National Gallery of Art; Washington DC

I will present two more Monet pictures, both at the National Gallery of Art in Washington DC.

Both pictures are dated 1904, a few years after the Chicago pictures were made.

Claude Monet; Waterloo Bridge at Sunset; 1904

Claude Monet; Waterloo Bridge at Sunset; 1904; National Gallery of Art; Washington DC

The hours Claude Monet spent viewing his water garden transformed his idea of a series and his approach to a single subject. Where before he recorded the salient changes caused by the seasons and the times of day, Monet now honed his observations to perceive the most subtle variation of light and surface activity, which he rendered through color harmonies and articulate brush strokes. Time became irrelevant; tone and atmosphere alone riveted his attention, as seen in the 1904 painting, Waterloo Bridge, London, at Sunset.


Claude Monet; Waterloo Bridge at Sunset – detail; 1904; National Gallery of Art; Washington DC

In closing

It is time to close and take stock.

From Constable’s exhuberance to Turner’s smoky turbulent image, to Monet’s stylistic perfectionism.

My heart goes to Turner, my mind to Monet and my respect to Constable. This is why they are all present in this post.

More to come on the painting of the industrial landscape. A huge topic, and a fascinating one.


(1) Introduction: Monet’s London Series

(2) Monet’s Waterloo Bridge drawing on show at Savoy hotel. The Guardian.

(3) John Constable. The National Gallery.

(4) JMW Turner. The National Gallery.

(5) Waterloo Bridge, Gray Weather, 1900

(6) Frances Fowle: The opening of Waterloo Bridge

(7) Tate Gallery: The opeining of Waterloo Bridge

Nikolaos Gyzis The Spider

Nikolaos Gyzis The Spider


Greece is a country with a very rich history in civil strife and conflict, escalating to war.

Today’s post is embedded in my attempt to dig deeper in the History of modern Greece (after 1821) in order to better understand the perils and challenges of today, and act accordingly.

I am not a historian or a social scientist. My approach is therefore realistic, trying to focus on facts and reality. Interpretation by necessity takes the passenger seat.

The burning of frigate Hellas in 1831 by Admiral Miaoulis is an act with multiple repercussions. But most of all it is the first serious internal conflict in the country that emerged from the War of Independence of 1821 and the formation of the Greek State.

Ioannis Kapodistrias – National Historical Museum, Athens

Ioannis Kapodistrias – Ιωαννης Καποδιστριας

Only ten years after the beginning of the War of Greek Independence in 1821, the newly formed Greek State faced its first major challenge: Governor Kapodistrias was murdered.  This event marked the formation of the Greek State. There is no doubt that had Kapodistrias completed his program, the Greek State would have become something totally different from what it is today.

On the 30th March 1827, the National Assempby of Troizina elected Ioannis Kapodistrias as Governor of the Greek State.

Kapodistrias arrived in Nafplion on the 7th January 1828. On the 18th January 1828 the Parliament approves the suspension of the Constitution and Kapodistrias becomes the Absolute Ruler, assisted by the Panhellenion, an advisory body with 27 members.

The Greek State in 1830 and 1832

The Greek State in 1830 and 1832

In 1828, the territory of Greece was limited to the Peloponnese, a few islands and a small part of the mainland.

The main features of the situation in Greece in 1828 were the following:

  • disorganized state
  • destroyed economy
  • contraband
  • lack of discipline in military units
  • non existent tax mechanism
  • many orphans and homeless people
  • bandits
  • piracy in the Aegean

Powerful groups of interests were fighting each other for the domination of the political and economic scene.

Governor Kapodistrias set as his major goal the creation of a State, starting from nothing.

Hellenic Navy Seal

Hellenic Navy Seal

Frigate “Hellas”

Frigate “Hellas” was built in the United States of America, and financed by the second loan to the Greek State, raised by the London Greek Committee. The shipbuilding order was issued in 1825. At the time, the Greek Navy consisted of ships owned mainly by the islanders of Hydra, Psara and Spetses. The small ships had no operational capability against the navy of the Ottoman Empire.

London Greek Committee  (act. 1823–1826) was created in March 1823 to support the cause of Greek independence from Ottoman rule by raising funds by subscription for a military expedition to Greece and by raising a major loan to stabilize the fledgling Greek government. The plan to raise the first Greek loan, which began in earnest when Ioannis Orlandos (c.1800–1852) and Louriottis arrived in London in January 1824 to begin negotiations, was more successful. The speculative bubble surrounding the South American loans was at its height, but was not to burst for another year. Nevertheless the terms of the loan were favourable to the lenders, with £800,000 to be borrowed at 5 per cent interest, and £100 of stock could be purchased for £59 payable in six monthly instalments from early March. Thus only £472,000 could be raised, but the return to lenders was enhanced considerably by the discounted price. Leading figures in the committee believed that they would make handsome profits. The first loan was followed by a second, negotiated directly by the Greek deputies with J. and S. Ricardo, the bankers, without the authorization of the committee but with the involvement of some of its key members, including Hobhouse, Burdett, and Edward Ellice  (1783–1863). It was thought that the funds from the second loan might be used to stabilize the first, but the funds were again squandered, this time in fitting out an expedition of steamboats (with machinery supplied by the London engineer Alexander Galloway), to have been led by the celebrated Lord Cochrane, which came to nothing, and the building and purchase of two expensive frigates in America when plenty of cheaper versions were available in Britain or on the continent.” (1)

Frigate Hellas and Steamship Karteria

Frigate Hellas and Steamship Karteria

But how did the purchase of the two frigates come to nothing? It is a long story. In summary, the ship builders raised their price while in the process of building the ships, and as a result the Greek State could not pay. Only one of the two ships, “Hope”, that was renamed to “Hellas”, was eventually purchsed. The other, the Liberator, had to be sold.

“Binding arbitration was to solve this problem and the arbitrators were authorized to sell one frigate on a public action for the necessary funds. Their decision was 3 August 1826 that the financiers owned $ 894,908.62 for the building excluded another $ 34,246.55 for rigging, cables, extra spurs and shot which allowed a 3 years service. The arbitrators sold the Liberator to the American government. She was taken as the 44 guns frigate Hudson into the American Navy. Laid down at Smith&Dimon, New York 1825 and launched 1826. Due to this selling the Greek were able to pay for the second frigate they ordered. Her sister ship, originally named Hope, departed New York October 1826 and was taken into Greek service as the Hellas.” (2)

On the 25th November 1826, the Greek frigate Hellas arrived in Nafplion to become the first flagship of the Hellenic Navy.

Andreas Miaoulis

Andreas Miaoulis

Andreas Miaoulis

Andreas Miaoulis was a wealthy ship owner, ship master and merchant from the island of Hydra.

He is reputed to have met Lord Admiral Nelson when in 1802 his ship was captured near Cadiz by the English fleet. Miaoulis was taken to Lord Nelson, who asked him why he was breaking the naval blockage of the English against the French. Miaoulis responded that it was in his interest to do so. “What would you do if you were in my position?” asked Nelson, and Miaoulis replied: “I would hang you!”. After this exchange Lord Nelson freed Miaoulis. (3)

Miaoulis got involed in the Greek War of Independence in the Summer of 1821 and his contribution was huge.

In 1822 he was elected Admiral of the Fleet of Hydra. By 1825 he became the  Admiral of the Greek Fleet.

Miaoulis belonged ot the “English” camp of Greece, while Kapodistrias allegedly belonged to the Russian camp. I must comment on this, as I think that the importance of the “camps” has been overstated at times. I believe that no matter how strong the interests of England, France and Russia were, the Greek interest groups were on the driving seat.

As far as Kapodistrias’ allegiance to Russia goes, I do not think that there is any evidence that he compromised his performance as Governor of Greece in order to favor Russia.

In spite of being in the English camp, in 1827 the National Assempby of Troizina nominated Admiral Cochrane as vice Admiral of the Greek Fleet.

Miaoulis was displeased and withdrew from the admiralty, maintaining the command of frigate “Hellas”.

In any case, Cochrane stayed in Greece until early 1828.

After Kapodistrias arrived in Nafplion, he placed Miaoulis in the Admiralty. The relationship of the two men became problematic in late 1830, when Miaoulis started opposing Kapodistrias’ policies regarding the remuneration of the shipowners of Hydra.

Hatzikiriakos-Ghikas “Big Scenery of Hydra” Oil in canvas,1938

Hatzikiriakos-Ghikas “Big Scenery of Hydra” Oil in canvas,1938

The rebellion of 1831  

In 1831, Greece descended into anarchy with numerous areas, including Mani and Hydra, in revolt.

Hydrians and other dissatisfied islanders from the Aegean sea, people of Poros, Mykenos, Syros, Naxos, Andros and Paros fought hard against Kapodistrias which led to rebellion against him.

The big problem for the leaders of the island of Hydra was allegedly that Governor Kapodistrias was not accepting their demands for benefits and remuneration for their contribution to the War of Independence.

But an equally important item on the agenda of all who rebelled was that Kapodistrias was sticking to his guns and was not letting the powermongers of Mani, Hydra, and other areas play their game unhindered.

It was a power struggle, and it was going to cost Kapodistrias his life and destroy for good any chance of building a proper State in Greece.

Kapodistrias was not going to yield to the demands of the rebels. He asked Konstantinos Kanaris, the commander of the Greek Fleet Base on the island of Poros to be prepared for operations.

The overall plan was to impose a blockade on the port of Hydra, apply the law everywhere, and not allow the rebels to engage in any activity against the State.

But the plans leaked and the rebels’ leader Mavrokordatos asked Andreas Miaoulis to take control of the Greek Fleet’s Base in Poros.

Andrea Miaoulis acted promptly and on the 14th July 1831 he took control over frigate “Hellas” and other ships.

Kapodistrias tried to mobilize the three powers, England, France, and Russia, to mediate in the conflict.

England and France started dragging their feet, while declaring the need to find a solution.

The Russians were more forthcoming, and this is what broke the camel’s back.

Andreas Miaoulis' Escape Boat

Andreas Miaoulis’ Escape Boat

On the pretence that the Russians were going to take over the Greek Navy, on the 1st of August 1831, at the port of Poros, Andreas Miaoulis destroyed the corvettes, “Hydra” and “Spetses” and the frigate “Hellas”.


Miaoulis escaped from the scene on one of the lifeboats of “Hellas”, which you can see on the photo above.

Konstantinos Kanaris, in his letter to Kapodistrias wrote: ‘On the 1st August, at 1030 hours approaching noon, near the island of Poros, Miaoulis burned “Hellas” and “Hydra”. May the name of the doer of this barbaric act be given to eternal damnation!” (3)

The English Journal “Spectator” on 10th September 1831 published an article on the event.

“The Government of Capo D’Istrias (sic) is drawing to a close. The secret probably is, that he has come to the end of his money ; while, at the same time, he is accused of keeping a full chest on board a Russian frigate, where he has a kind of head- quarters. The country seems to be breaking up into separate little independencies, as of old. Hydra takes the lead with the Islands ; Maina has already formed a local and independent government ; Roumelia is in insurrection ; and the want of money to pay volun- teers is the only circumstance which now, as well as at all pre- vious times, restrains the inhabitants of the remaining, districts from doing the same.” (Source: The Spectator Archive).

The Aftermath

Governor Kapodistrias, was murdered by George and Constantinos Mavromihalis on the 27th September 1831 at Nafplio.

In 1832 Miaoulis was chosen by the Bavarian Court to be one of the Greeks that delivered the Crown to the first King of Greece, Otto of Bavaria.



1. London Greek Committee  (act. 1823–1826) by F. Rosen. Oxford University Press.

2. The Greek frigate Liberator never served in the Greek navy but became instead USS frigate Hudson. Warshipresearch.

3. Wikipedia. Andreas Miaoulis (in Greek)


Get every new post delivered to your Inbox.

Join 71 other followers