Vegetables from Marathon Greece, and more…

Κυριακή, 21 Δεκεμβρίου, 2014

«Gastronomy begins in the (market) stalls» old saying

In the middle of Greek winter, and as we are bracing ourselves to elect or not elect a new President of the Greek Democracy (?), surrounded by a multitude of enemies and hostile elements, I reminisce about how good the vegetables are in my hometown, Marathon, Greece. This is a natural reaction from a psychological point of view. When you drown in your own blood and bodily fluids, you need an uplifting element to cheer you up. As the Monty Python song goes, «always look on the bright side of life».

Most of the vegetables presented here are from Marathon. There are a few exceptions which will be noted. They are included because on the one hand they are important, and on the other hand it is always good to violate a rule, especially one that you have set.

Vegetables are presented first, and then a relevant dish, if available.

A reminder regarding Greek cuisine is due here. What I know as Greek cuisine belongs to the «pastoral» tradition. Simple food, prepared with few means and always with local ingredients. I am not – because I know nothing about it – talking about the cuisine of Ancient Greece, or the cuisine of Byzantium.



Cucumbers came to Greece from India, where it was known since 3000 BC.

Marathon’s cucumbers are very tasty. They are not as big as the cucumbers from the rearby area of Kalyvia Attika, but size is not everything. Their skin is so thin and soft that there is no reason the peel it off. Assuming that you know the producer and you know that they do not use substances that might make the skin harmful.



The tomato came to Europe from Central and South America on 1544 and to Greece on 1818.

Their taste and aroma of Marathon tomatoes is unsurpassable. My friend Michalis, the producer from whom I purchase most of the vegetables, has explained to me that it is the combination of two distinct factors that make the Marathon tomatoes unique. The soil and the water. As a matter of fact, the tomatoes growing on the slopes of the hills are more tasty than the tomatoes on the flatland.

Red Radishes

Red Radishes

Red radishes are super boosters of the body’s metabolism. We eat them raw, with a touch of salt. Nothing else.

Rumours that radishes are aphrodisiac have not been substantiated by scientific research. To be on the safe side, keep eating at least three or four red radishes prior to your main meal every day, and you might be the lucky winner! The important thing is to be ready when opportunity knocks.

Beetroot from Marathon, Greece

Beetroot from Marathon, Greece

Marathon beetroots are incredible. Not just the roots but also the leaves.


Sliced and dressed beetroots

I boil the roots, slice them, season with chopped garlic, apple vinegar, salt and pepper. Absolutely delicious!

Boiled beetroot leaves

Blanched beetroot leaves

I blanch the leaves because they are very tender and serve with a lemon and olive oil dressing.



Zucchini have been in Greece since the ancient times.

What you see above are the «regular» zucchini, length up to 8 centimeters, diameter less than 1 centimeter.

What you see below is different. I woke up one morning and discovered in my garden a big zucchini.

Its length was 27 cm and it biggest diameter 10 cm.


I was curious to see how this abnormally big vegetable would taste.

The zucchini are so fresh and tasty that I prefer to eat them as fried sticks, either dressed with salt and pepper, or with a mild tzatziki dip (Greek yogurt, grated cucumber, squashed garlic, olive oil, salt). The «healthy» option is boiled, with olive oil and lemon.

Fried zucchini sticks

Fried zucchini sticks

My fried zucchini sticks are unbeatable. I accept bets and am willing to enter in any relevant competition in any country of the world.As it happened, the «giant» zucchini sticks tasted superb!

Zucchini flowers

Zucchini flowers

Zucchini flowers not only look beautiful, they taste great. The only secret is that they must be fresh, meaning that they have been collected in early morning, and you cook them for lunch. Always open them up to wash lightly, as various flying insects may have penetrated their soft shell.

Zucchini flowers stuffed with fresh white cheese and herbs

Zucchini flowers stuffed with fresh white cheese and herbs

There are two major ways of cooking the zucchini flowers. One is to stuff them with young white goat’s cheese with herbs and fry them, the other is to stuff them with rice and spices and then cook them in vegetable broth. I prefer the dish with the young white cheese, as it is an essay on softness and finesse.



And now we arive at the second of my produce – after the giant zucchini – eggplants! I love eggplants! As you see they are «black».

The eggplant came to Greece in the 12th – 13th century AD from Arabia, through Byzantium.

There is nothing that can describe the aroma of the freshly cut eggplant. This is why I wash them and cook them as quickly as possible. This preserves the flavor and the richness of the taste.


Grilled eggplant

The best way to cook a freshly cut eggplant is to grill it on charcoal, after you coat it in olive oil. If you have the technique, so that the eggplant is cooked but not burned, the result is amazing. The key thing is to slice it at least one centimeter thick.

White aubergines

White aubergines

In the market you can also find white ones, which are supposedly softer and without seeds. The only major difference that counts for me is the skin. The whites’ skin is not bitter. Other than that, I would not know the difference in a blind test where the skin has been removed.

Ομορφες Τσακωνικες Μελιτζανες

Greek Eggplants – Variety «tsakonikes»

Another variety, much more common in Greece, is «tsakonikes», originating in the area of Leonidion on the Peloponnese, some 150 km south of Marathon.

Λυωνω και μονο που σε βλεπω

Imam bayildi eggplants

These are the best for preparing one of the best dishes of the eastern Mediterranean, «imam bayildi«.

Green Pepper

Green Pepper

Here we come to the third of my produces of the summer, green bell peppers! What I wrote above about the aroma of a freshly cut eggplant holds also for the green pepper.

Peppers were imported into Europe from South America in late 15th – early 16th century. It is not known when they came to Greece.

Fried eggplants and peppers

Fried eggplants and peppers

Slicing and frying the freshly cut eggplants and peppers in virgin olive oil produces a simple meal, yet an unforgettable one.

Stuffed peppers

Stuffed peppers

My favourite green pepper dish is stuffed peppers with minced meat. I add pig’s skin (when I have it for extra flavour, oine kerners, raisins, and a touch of rice or bulgur wheat to absorb the liquids.

Stuffed pappers ready to serve

Stuffed pappers ready to serve

The bitterness and acidity of the pepper blend almost perfectly with the sweetness of the stuffing. It is a perfect dish for imperfect humans.

Green peas

Green peas

I now move a bit away from Marathon, some 200 kilometers north, to the island of Evoia, where my father was born. In one of my visits there my good cousin gave me green peas and artichokes. It was late spring.



The combined dish with potatoes (and the stems of the artichokes) is just wonderful. If you exclude the potatoes, this is a dish that the ancient Greeks might have enjoyed.

Green peas

Green peas

When you do not have artichokes, you can still prepare a wonderful dish with green peas, based on the «yahni» cooking style.The dish below I cooked with green peas from the area of Livanates, some 90 km northwest of Marathon, near the ancient town of Thebes.

Green peas with pomodori, onions, chilli pepper, and parseley

Green peas with pomodori, onions, chilli pepper, and parseley

Next come runner beans from Marathon.


Green beans from Marathon

They are so tender, that I eat them raw with salt. When I cook them, I prefer a «deconstructed»  «yahni» dish. Instead of putting all the ingredinets in a pot, I assemble them after each undergoes processing separately.

Sliced runner beans

Sliced runner beans

The deconstructed dish is a delight.

Deconstructed yahni beans

Deconstructed yahni beans

String beans are my favourite, but they are quite tricky when you boil them.


String beans

Our last vegetable of the day is okra.

Baby okra from Veroia, Greece

Baby okra from Veroia, Greece

This baby okra came from Veroia, in the North of Greece near the burial area of King Philip, the father of Alexander the Great.

Okra "yahni"

Okra «yahni»

I cook it «yahni», with onions, garlic, fresh tomatoes, chilli peppers and herbs. The okra is so tender, it melts in your mouth. Unforgettable experience.

Here our short journey ends. I hope to have been able to share with you dear visitor and reader some of the unique and distinct vegetables of MArathon and some other areas of Greece.

Αυτό το άρθρο έχει θέμα του τον Επιτάφιο Λόγο του Περικλή, όπως αυτός παρατίθεται από τον Θουκυδίδη στην «Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου», Βιβλίο ΙΙ εδάφια 34-46.

Την έμπνευση για το άρθρο μου την έδωσε το τρίτομο έργο του Κορνήλιου Καστοριάδη, με την εκπληκτικής ζωντάνιας ανάγνωση του επιταφίου. Κυριολεκτικά «μου άνοιξε τα μάτια». Λίγο μετά ανακάλυψα στην βιβλιοθήκη μου τον «Περικλέους Επιτάφιο» του Ι.Θ. Κακριδή, κι έτσι «έδεσε το σιρόπι». Ο τόμος της «Εστίας» με τη μετάφραση του Αγγέλου Βλάχου περίμενε υπομονετικά στο βάθος για να πάρει τη θέση που του αξίζει.

Η Δομή του Επιταφίου (3, σ.36)

Ο Ι. Θ. Κακριδής διακρίνει τα ακόλουθα μέρη στον Επιτάφιο.

Α. Προοίμιο (εδάφιο 35)

Β. Έπαινος των προγόνων, των πατέρων, και της σύγχρονης γενιάς (εδάφιο 36). Για τις γενιές της αθηναϊκής ιστορίας, βλέπε παρακάτω.

Γ. Έπαινος της αθηναϊκής πολιτείας (εδάφια 37-41)

Δ. Έπαινος των νεκρών (εδάφια 41-42)

Ε. Παραινετικός λόγος (εδάφια 43-45)

Ζ. Επίλογος (εδάφιο 46)

Περνάω τώρα στην αναλυτική παρουσίαση του Επιταφίου, ανά εδάφιο.

Το πρωτότυπο κείμενο θα προηγείται σε πλαγιαστά γράμματα, και θα ακολουθεί η απόδοση και τα σχόλια. Σε κάποια σημεία η έμφαση θα είναι στη γλώσσα και την απόδοση του κειμένου, σε άλλα στο περιεχόμενο. Εξ άλλου γλώσσα (σημαίνον) και περιεχόμενο (σημαινόμενο) πάντοτε παίζουνε παιχνίδια.

Εδάφιο 36

Ο Ι.Θ. Κακριδής αναφέρει ότι οι τρεις αθηναϊκές γενιές ήσαν οι εξής (3, σ.6):

  • Πρόγονοι: από τη μυθική αρχή έως το τέλος των περσικών πολέμων το 479 π.Χ.
  • Πατέρες: έως τη συνθήκη των Αθηναίων με τους Λακεδαιμονίους το 445 π.Χ.
  • Σύγχρονη γενιά: «καθεστηκυία ηλικία». Ο Περικλής ήταν περίπου εξήντα ετών όταν εκφώνησε τον Επιτάφιο.

«τὴν γὰρ χώραν οἱ αὐτοὶ αἰεὶ οἰκοῦντες διαδοχῇ τῶν ἐπιγιγνομένων μέχρι τοῦδε»

«Γιατί έζησαν οι ίδιοι πάντα μια γενιά μετά την άλλη στη χώρα αυτή» (3, σ.7)

Εδώ ο Περικλής μνημονεύει την «πανάρχαια παρουσία των Αθηναίων στο ίδιο έδαφος, για την οποία ήταν εξαιρετικά υπερήφανοι, την αυτοχθονία τους.» (2, σ.176)

«ἐλευθέραν δι’ ἀρετὴν παρέδοσαν»

«…και με την παλικαριά τους μας την παράδωσαν ως τώρα λεύτερη» (3, σ.7)

Ο Άγγελος Βλάχος (1) αποδίδει την αρετή ως ανδρεία.

Ο Καστοριάδης από την άλλη μεριά, αποδίδει την αρετή με βάση την αρμονία. «Ένα άτομο έχει αρετήν αν είναι καλά προσαρμοσμένο ως προς αυτό που έχει αναλάβει να κάνει ή κατέχει την αρετήν απολύτως εάν βρίσκεται σε αρμονία με τον εαυτό του.» (2, σ. 176)

«ἀπὸ δὲ οἵας τε ἐπιτηδεύσεως ἤλθομεν ἐπ’ αὐτὰ καὶ μεθ’ οἵας πολιτείας καὶ τρόπων ἐξ οἵων μεγάλα ἐγένετο, ταῦτα δηλώσας πρῶτον εἶμι»

«Ποιος εστάθηκε ο δρόμος μας για να φτάσουμε σ’ εκείνα και με ποιάν πολιτεία κι’ από ποιους τρόπους ζωής έγιναν μεγάλα, αυτά θα δείξω πρώτα» (3, σ.9)

Ο Καστοριάδης αποδίδει τις λέξεις ως ακολούθως (2, σ. 177):

επιτήδευσις -> συνήθεια

πολιτεία -> θεσμοί και μέθοδοι διακυβέρνησης

τρόποι -> ήθη

Ο Καστοριάδης αναφέρεται στη συνέχεια στο νεωτερισμό της αντίληψης ως προς τι δημιουργεί την ισχύ μιας ανθρώπινης ομάδας. Στον Όμηρο, κάποιος θα κατακτήσει ή δεν θα κατακτήσει την αρχήν και τη νίκη επειδή είναι ή δεν είναι γενναίος, επειδή είναι ή δεν είναι αγαπητός στους θεούς. (2, σ. 179)

Εδάφιο 37

Στο εδάφιο αυτό αρχίζει ο έπαινος της Αθηναϊκής Πολιτείας, με αναφορές στο πολίτευμα και τους νόμους.

«Χρώμεθα γὰρ πολιτείᾳ οὐ ζηλούσῃ τοὺς τῶν πέλας νόμους, παράδειγμα δὲ μᾶλλοναὐτοὶ ὄντες τισὶν ἢ μιμούμενοι ἑτέρους

«Το πολίτευμα που έχομε σε τίποτε δεν αντιγράφει τα ξένα πολιτεύματα. Αντίθετα, είμαστε πολύ περισσότερο εμείς παράδειγμα για τους άλλους παρά μιμητές τους.» (1)

«Το πολίτευμα που έχουμε δε γυρεύει να πάρει τους νόμους του από τους ξένους. Πιο πολύ είμαστε εμείς το παράδειγμα σε μερικούς παρά που ξεσηκώνουμε ο,τι κάνουν οι άλλοι.» (3, σ.9)

«Έχουμε ένα πολιτικό καθεστώς που δεν φθονεί τους νόμους των άλλων και αντί να μιμείται τους άλλους, αποτελεί μάλλον υπόδειγμα γι’ αυτούς.» (2, σ. 180)

«καὶ ὄνομα μὲν διὰ τὸ μὴ ἐς ὀλίγους ἀλλἐς πλείονας οἰκεῖν δημοκρατία κέκληται·»

«Το Πολίτευμα μας λέγεται Δημοκρατία, επειδή την εξουσία δεν την ασκούν λίγοι πολίτες, αλλά όλος ο λαός.» (1)

«Το όνομα του (πολιτεύματος), επειδή δε ζούμε στηριγμένοι πάνω στους λίγους παρά στους περισσότερους, είναι κυριαρχία του δήμου, δημοκρατία.» (3. σ.9)

Ο Ι.Θ. Κακριδής σημειώνει ότι «σε μια πόλη δημοκρατία είναι οι ‘πλείονες’ μόνο, όχι όλοι οι πολίτες».

Ο Καστοριάδης επισημαίνει ότι «οικείν» σημαίνει κυριολεκτικά, τρόπος του κατοικείν, και μας θυμίζει την στροφή από το ποίημα του Friedrich  Hölderlin – In lieblicher Bläue 

«Voll Verdienst, doch dichterisch,wohnet der Mensch auf dieser Erde.» 

Εντελώς επάξια,αλλά ποιητικά κατοικεί ο άνθρωπος πάνω σ’ αυτήν τη γη

Εδώ στο βάθος προβάλλει και ο Martin Heidegger, αλλά δεν θα επεκταθώ.

«μέτεστι δὲ κατὰ μὲν τοὺς νόμους πρὸς τὰ ἴδια διάφορα πᾶσι τὸ ἴσον, κατὰ δὲ τὴν ἀξίωσιν,ὡς ἕκαστος ἔν τῳ εὐδοκιμεῖ, οὐκ ἀπὸ μέρους τὸ πλέον ἐς τὰ κοινὰ ἢ ἀπἀρετῆς προτιμᾶται, οὐδαὖ κατὰ πενίαν, ἔχων γέ τι ἀγαθὸν δρᾶσαι τὴν πόλιν, ἀξιώματος ἀφανείᾳ κεκώλυται»

«Όσον αφορά τα ίδια, τα ιδιωτικά ή τα ιδιαίτερα συμφέροντα, οι πολίτες αντιμετωπίζονται κατά ίσο τρόπο από τους νόμους. Όσον αφορά τη δημόσια αξιοσύνη ο καθένας αντιμετωπίζεται σύμφωνα με τον τρόπο με τον οποίο επιτυγχάνει σε αυτό που κάνει. Όσον αφορά τα κοινά, δηλαδή τα αξιώματα και τον πολιτικό ρόλο, δεν δείχνουμε προτίμηση σε κάποιον λόγω της καταγωγής του (από μέρους), αλλά με βάση την αρετή του.Ούτε κάποιος ο οποίος είναι φτωχός αλλά θα μπορούσε να κάνει κάτι για την πόλη , θα εμποδιστεί λόγω της κοινωνικής αφάνειας στην οποία βρίσκεται» (2, σ. 182)

Ο Ι.Θ. Κακριδής παρατηρεί ότι «η προτίμηση (των αρχόντων, των εχόντων δημόσιο αξίωμα) με βάση την αρετή» αποτελεί την αναβίωση του αριστοκρατικού αξιώματος, όπου την αρετή δεν την καθορίζει πια η καταγωγή, ή ο πλούτος, όπως στις γνήσιες αριστοκρατίες και ολιγαρχίες. (3, σ.50-51)

«ἀνεπαχθῶς δὲ τὰ ἴδια προσομιλοῦντες τὰ δημόσια διὰ δέος μάλιστα οὐ παρανομοῦμεν, τῶν τε αἰεὶ ἐν ἀρχῇ ὄντων ἀκροάσει καὶ τῶν νόμων, καὶ μάλιστα αὐτῶν ὅσοι τε ἐπὠφελίᾳ τῶν ἀδικουμένων κεῖνται καὶ ὅσοι ἄγραφοι ὄντες αἰσχύνην ὁμολογουμένην φέρουσιν

«Ενώ επιδεικνύουμε ανοχή στις ιδιωτικές μας σχέσεις, όσον αφορά τα δημόσια πράγματα δεν παραβαίνουμε το νόμο διότι μας εμποδίζει το δέος. Με αυτόν τον τρόπο δείχνουμε προσοχή τόσο σε αυτούς που κατέχουν εκ περιτροπής τα αξιώματα, όσο και στους νόμους. Κυρίως στους νόμους που είναι υπέρ εκείνων οι οποίοι υφίστανται την αδικία, καθώς και τους νόμους που, αν και άγραφοι, επιφέρουν ως ποινή το δημόσιο όνειδος.» (2, σ.182-183)

Είναι ενδιαφέρον ότι ο Καστοριάδης αποδίδει τους «αἰεὶ ἐν ἀρχῇ ὄντες» σαν «αυτούς που κατέχουν εκ περιτροπής τα αξιώματα», ενώ ο Άγγελος Βλάχος απλά ως «άρχοντες», ακριβώς όπως και ο Ι.Θ. Κακριδής, που σχολιάζει:

«Τον πολίτη τον κυβερνάει τώρα πια μια τόσο υψωμένη συνείδηση, ώστε να είναι απέναντι της πιο πολύ υπόλογος, αυτής το δέος να τον κρατάει να μην παρανομήσει, όχι κανένας εξωτερικός φραγμός, η τιμωρία του νόμου, είτε η διαταγή του άρχοντα. Σ’ αυτήν ακριβώς την πρόθυμη, αυτόβουλη  υποταγή του στο νόμο, προπαντός τον άγραφο, βρίσκει ο Αθηναίος την απόδειξη πως είναι λεύτερος.» (3, σ. 51)

Εδάφιο 38

Το εδάφιο αυτό είναι πιο «ελαφρύ» σε σχέση με το προηγούμενο, και αναφέρεται στους τρόπους και τους παράγοντες ξεκούρασης και απόλαυσης των Αθηναίων.

«Καὶ μὴν καὶ τῶν πόνων πλείστας ἀναπαύλας τῇ γνώμῃ ἐπορισάμεθα, ἀγῶσι μέν γε καὶ θυσίαις διετησίοις νομίζοντες, ἰδίαις δὲ κατασκευαῖς εὐπρεπέσιν, ὧν καθ’ ἡμέραν ἡ τέρψις τὸ λυπηρὸν ἐκπλήσσει.»

«Έχουμε εφοδιαστεί με πλήθος θεραπείες ή αντισταθμίσεις για τους μόχθους και τα έργα μας, τόσο μέσω των αγώνων και των θρησκευτικών μας τελετών, όσο επίσης και με τις ευπρεπείς ιδιωτικές κατασκευές. ενώ η ευχαρίστηση την οποία προσφέρουν καθημερινά διώχνει τις έγνοιες και τις αντιξοότητες.» (2, σ. 183)

Ο Καστοριάδης επισημαίνει ότι στο σημείο αυτό ο Περικλής και ο Θουκυδίδης φαίνεται να θεωρούν ότι οι συνθήκες στέγασης των Αθηναίων υπερέβαιναν τις καθαρά λειτουργικές απαιτήσεις και συνέβαλαν και αυτές στην άμβλυνση των προβλημάτων της ζωής.

«Επεσέρχεται δὲ διὰ μέγεθος τῆς πόλεως ἐκ πάσης γῆς τὰ πάντα, καὶ ξυμβαίνει ἡμῖν μηδὲν οἰκειοτέρᾳ τῇ ἀπολαύσει τὰ αὐτοῦ ἀγαθὰ γιγνόμενα καρποῦσθαι ἢ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἀνθρώπων»

«Λόγω της σπουδαιότητας της πόλης μας έρχονται σε αυτήν – εισάγουμε – όλα τα προϊόντα ολάκερης της γης. Και τα αγαθά που εμείς παράγουμε δεν μας είναι περισσότερο οικεία από τα αγαθά που παράγουν οι άλλοι άνθρωποι.” (2, σ. 184)

«Κι’ ακόμα μας έρχονται, έτσι μεγάλη που είναι η πόλη μας από την πάσα γη τα πάντα και φτάνουμε τα αγαθά που γίνονται εδώ να μην τα χαιρόμαστε καθόλου σαν πιο δικά μας απ’ ο,τι και των άλλων ανθρώπων.» (3. σ. 11)

Ο Ι.Θ. Κακριδής σχολιάζει ότι το εδάφιο αυτό δίνει μια εικόνα της ζωής στην Αθήνα που διαφέρει ριζικά από εκείνη της Σπάρτης, «που δεν επιτρέπει καμιά πολυτέλεια στον πολίτη της, στο φαΐ του, στο ντύσιμο του, στο σπίτι του.» (3, σ. 51)

Ο Καστοριάδης τονίζει την εισαγωγή προϊόντων που ανατρέπει τις προσεγγίσεις της «αυτάρκειας».

Εδάφιο 39

Το εδάφιο αυτό αναφέρεται στην στρατιωτική εκπαίδευση και προετοιμασία.

» Διαφέρομεν δὲ καὶ ταῖς τῶν πολεμικῶν μελέταις τῶν ἐναντίων τοῖσδε. τήν τε γὰρ πόλιν κοινὴν παρέχομεν, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε ξενηλασίαις ἀπείργομέν τινα ἢ μαθήματος ἢ θεάματος, ὃ μὴ κρυφθὲν ἄν τις τῶν πολεμίων ἰδὼν ὠφεληθείη, πιστεύοντες οὐ ταῖς παρασκευαῖς τὸ πλέον καὶ ἀπάταις ἢ τῷ ἀφ’ ἡμῶν αὐτῶν ἐς τὰ ἔργα εὐψύχῳ»

«Και στη μελέτη των πολεμικών ξεχωρίζουμε από τους αντιπάλους μας σ’ αυτά τα σημεία.πρώτα πρώτα που την πόλη μας την κρατούμε ανοιχτή σε όλους και διώχνουμε ποτέ ξένο κανένα, για να τον εμποδίσουμε να μάθει ή να ιδεί κάτι, που άν δεν το κρύβαμε και το έβλεπε κάποιος από από τους εχτρούς μας θα μπορούσε τάχα να ωφεληθεί. Γιατί εμείς την πίστη μας τη στηρίζουμε όχι στις ετοιμασίες τόσο και στα ξεγελάσματα (χαρακτηριστικά της σπαρτιατικής μελέτης των στρατιωτικών), όσο στην ψυχική από εμάς τους ίδιους δύναμη, όταν είναι να ενεργήσουμε.» (3, σ. 11)

Ξενηλασία ήταν το δικαίωμα των εφόρων της Σπάρτης να διώχνουν όταν θέλουν τους ξένους από τη χώρα, ενώ σχετικός ήταν και ο αδιάκοπος φόβος των Σπαρτιατών μήπως προδοθούν τα μυστικά της πόλης.

Σημειώνω ότι είναι η πρώτη φορά στον Επιτάφιο που ο λόγος καθίσταται άμεσα αντιθετικός. Τα προσόντα των Αθηναίων παρουσιάζονται σε «έναντι» των αντιπάλων τους, που παρόλο ότι δεν κατονομάζονται, είναι οι Λακεδαιμόνιοι.

Επίσης η εμφατική αναφορά στην «Ανοικτή Πόλη» εν καιρώ πολέμου προαναγγέλλει την «Ανοικτή Κοινωνία» του Karl Popper.

Κλείνοντας το εδάφιο, ο Περικλής εγκωμιάζει την Αθήνα που θέλει να ζουν οι πολίτες της ελεύθεροι και ξένοιαστοι, ακόμη και ράθυμοι στον καιρό της ειρήνης, και να απολαμβάνουν τη ζωή, ώστε την ώρα του πολέμου να πολεμούν γιατί το θέλουν οι ίδιοι και όχι γιατί τους το επιβάλει κάποιος νόμος. Και ίσως αυτό τελικά να είναι η «ευψυχία».

Εδάφιο 40

«Φιλοκαλοῦμέν τε γὰρ μετεὐτελείας καὶ φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας· πλούτῳ τε ἔργου μᾶλλον καιρῷ ἢ λόγου κόμπῳ χρώμεθα, καὶ τὸ πένεσθαι οὐχ ὁμολογεῖν τινὶ αἰσχρόν, ἀλλὰ μὴ διαφεύγειν ἔργῳ αἴσχιον.«

«Αγαπούμε το ωραίο και μένουμε απλοί. Αγαπούμε τη θεωρία και δεν καταντούμε νωθροί. Ο πλούτος στέκει για μας πιο πολύ αφορμή για κάποιο έργο παρά για παινεψιές και λόγια. Και τη φτώχεια του να την παραδεχτεί κανείς, δεν είναι ντροπή. Ντροπή είναι να μην κοιτάξει δουλεύοντας να την ξεφύγει.» (3, σ.13-15)

«Αγαπούμε το ωραίο, αλλά μένομε απλοί και φιλοσοφούμε χωρίς να είμαστε νωθροί. Τον πλούτο μας τον έχομε για να τον χρησιμοποιούμε σε έργα και όχι για να καυχιόμαστε. Δεν θεωρούμε ντροπή την φτώχεια. Ντροπή είναι να μην την αποφεύγει κανείς δουλεύοντας.» (1)

Ο Καστοριάδης δεν παραμένει – όπως πάντα – σε μια απόδοση, αλλά διευρύνει το θέμα, ισχυριζόμενος ότι ο Περικλής λέει: «ασκούμε τη σοφία και την ομορφιά, αυτός είναι ο τρόπος ύπαρξης μας.» Και συνεχίζει: «αυτό σημαίνει να είσαι Αθηναίος: να φιλοσοφείς και να φιλοκαλείς… Εδώ ο Περικλής ενσωματώνει τη θεωρία με οργανικό τρόπο στη συνολική ζωή του ανθρώπινου όντος, ατομική και συλλογική, πολιτειακή και πολιτική – μια ζωή που είναι, εν πάση περιπτώσει, ζωή εντός και δια της πόλεως.» (4, σ. 247, 249)

Η τοποθέτηση του Καστοριάδη οδηγεί στο συμπέρασμα ότι «είναι δυνατό να ξεφύγουμε από τα ψεύτικα διλήμματα – άτομο ή συλλογικότητα, πολιτική κοινότητα ή κοινωνία των πολιτών – με τα οποία τρέφεται η πραγματικότητα που μπορούμε να ονομάσουμε νεωτερικό ατύχημα». (4, σ. 247)

Θέτει επίσης «εκτός πεδιάς» την πλατωνική και αριστοτελική αντίληψη που αναδεικνύει το «βίον θεωρητικόν» σε υπέρτατη μορφή της ζωής. (4, σ.249)

«ἔν τε τοῖς αὐτοῖς οἰκείων ἅμα καὶ πολιτικῶν ἐπιμέλεια, καὶ ἑτέροις πρὸς ἔργα τετραμμένοις τὰ πολιτικὰ μὴ ἐνδεῶς γνῶναι»

«Οι ίδιο εμείς, φροντίζομε και τις ιδιωτικές μας υποθέσεις και τα δημόσια πράγματα κ’ ενώ ο καθένας μας φροντίζει τις δουλειές του, τούτο δεν μας εμποδίζει να κατέχομε και τα πολιτικά.» (1)

«Και πάλι η φροντίδα αυτή του καθενός για τη δική του τη δουλειά και για το δικό του το σπίτι δεν τον κάνει αδιάφορο για της πολιτείας τα πράγματα.» (3, σ.53)

«Κι είμαστε οι ίδιοι που φροντίζουμε και για τα δικά μας και τα πολιτικά μαζί πράγματα, κι’ ενώ καθένας μας κοιτάζει τη δουλειά του, δεν κατέχουμε γι’ αυτό λιγότερο τα πολιτικά.» (3, σ.15)

«μόνοι γὰρ τόν τε μηδὲν τῶν δε μετέχοντα οὐκ ἀπράγμονα, ἀλλἀχρεῖον νομίζομεν»

«Μόνο εμείς θεωρούμε πως είναι όχι μόνον αδιάφορος, αλλά και άχρηστος εκείνος που δεν ενδιαφέρεται στα πολιτικά.» (1)

«Γιατί όποιον δεν θέλει να πάρει μέρος στα πολιτικά, στην Αθήνα τον βλέπουν σαν έναν άνθρωπο άχρηστο, όχι ήσυχο.» (3, σ.53)

Εδάφιο 41

«Ξυνελών τε λέγω τήν τε πᾶσαν πόλιν τῆς῾Ελλάδος παίδευσιν εἶναι καὶ καθἕκαστον δοκεῖν ἄν μοι τὸν αὐτὸν ἄνδρα παρἡμῶν ἐπὶπλεῖστἂν εἴδη καὶ μετὰ χαρίτων μάλιστἂν εὐτραπέλως τὸ σῶμα αὔταρκες παρέχεσθαι

«Με μια λέξη, τολμώ να πω ότι η Αθήνα είναι ο δάσκαλος των Ελλήνων και νομίζω πως ο κάθε μας πολίτης θα μπορούσε, με τη μεγαλύτερη ευκολία και χάρη, πολλά και άξια έργα να κάνη σε πολλές εκδηλώσεις της ζωής.» (1)

Ο Καστοριάδης αποδίδει και επεκτείνει:

«Η πόλη είναι παίδευσις, παιδεία και εκπαίδευση της Ελλάδας, και κάθε πολίτης ατομικά είναι ικανός να εκτελέσει μέσα σε αυτήν ένα μέγιστο αριθμό πραγμάτων, με τη μεγίστη διττή χάρη…. Ωστόσο αυτό που μοιάζει με παράλογη υπεροψία αποδείχτηκε σε τελική ανάλυση μια μάλλον μετριοπαθής εκτίμηση, διότι αυτή η συγκεκριμένη Αθήνα δεν υπήρξε μόνο η εκπαίδευση της Ελλάδας, αλλά και όλων όσοι δημιούργησαν αυτό που ονομάζουμε ελληνοδυτικό πολιτισμό.» (4, σ.250)

Ο ελληνοδυτικός πολιτισμός στηρίζεται στην διαδικασία του «κρίνειν και επιλέγειν». Ο πολίτης μπορεί με επιχειρήματα να απορρίψει τους θεσμούς της πολιτικής κοινότητας και να προτείνει καινούργιους, διαφορετικούς θεσμούς. Αναφέρομαι στον πολίτη επειδή η πολιτική λειτουργία και η θεσμοθέτηση της πολιτικής κοινότητας είναι κορυφαία διαδικασία και φαινόμενο, και καθορίζει όλα τα άλλα.

Ο Καστοριάδης προχωρά και σε μια άλλη πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση, συγκρίνοντας αυτήν την αντίληψη του πολίτη με τον ορισμό του δίκαιου άνδρα και καλού πολίτη τον οποίο δίνει ο Πλάτων  στην Πολιτεία «τα εαυτού πράττειν και μη μη πολυπραγμονείν, να ασχολείται δηλαδή κανείς με τις δικές του υποθέσεις και να μην κάνει πολλά πράγματα… Πρόκειται προφανώς για τον ιδανικό πολίτη ενός αυταρχικού καθεστώτος.» (2, σ.191)

Ένα επίθετο που παρεξηγήθηκε από πολλούς είναι το «αύταρκες σώμα». Ο Ι.Θ. Κακριδής μάλιστα αντιπαραθέτει το σημείο αυτό με κάποιες ρήσεις του Σόλωνα όπως αυτές παρατίθενται από τον Ηρόδοτο: «Έτσι και ο ένας άνθρωπος δεν έχει καθόλου αυτάρκεια. Έχει το ένα, θα του λείπει το άλλο…». (3, σ.58)

Ο Καστοριάδης από την άλλη μεριά, αποδίδει το σημείο αυτό ως το επαρκές αποτέλεσμα στο οποίο μπορεί να φτάσει ένας άνθρωπος ως σώμα, ως μονάδα δηλαδή. Η ατομική ανάπτυξη και εξέλιξη είναι δυνατή στην πόλη της Αθήνας, και δεν θα ήταν δυνατή χωρίς την πόλη ή έξω από αυτήν. (2, σ.198)

Εδάφιο 42

«καὶ εἴρηται αὐτῆς τὰ μέγιστα· ἃ γὰρ τὴνπόλιν ὕμνησα, αἱ τῶν δε καὶ τῶν τοιῶν δε ἀρεταὶ ἐκόσμησαν, καὶ οὐκ ἂν πολλοῖς τῶν῾Ελλήνων ἰσόρροπος ὥσπερ τῶν δε ὁ λόγος τῶν ἔργων φανείη»

Καὶ εἶπα τὰ περισσότερα ποὺ εἴχα νὰ πῶ, γιατὶ αὐτῶν ποὺ κοίτονται ὲδῶ καὶ τῶν ὁμοίων τους ἡ ἀνδρεία ἐστόλισε τὴν πολιτεία μὲ ὅσα ἐγώ, ὑμνώντας την, εἶπα πὼς ἔχει. Λίγοι εἶναι οἱ Ἕλληνες ποὺ δὲν εἶναι, σὰν καὶ τοὺς γενναίους αὐτούς, κατώτεροι ἀπὸ τὸν ἔπαινο ποὺ τοὺς γίνεται. (1)

«τὴν δὲ τῶν ἐναντίων τιμωρίαν ποθεινοτέραν αὐτῶν λαβόντες καὶ κινδύνων ἅμα τόνδε κάλλιστον νομίσαντες ἐβουλήθησαν μεταὐτοῦ τοὺς μὲν τιμωρεῖσθαι, τῶν δὲ ἐφίεσθαι, ἐλπίδι μὲν τὸ ἀφανὲς τοῦ κατορθώσειν ἐπιτρέψαντες,ἔργῳ δὲ περὶ τοῦ ἤδη ὁρωμένου σφίσιν αὐτοῖς ἀξιοῦντες πεποιθέναι, καὶ ἐν αὐτῷ τῷ ἀμύνεσθαι καὶ παθεῖν μᾶλλον ἡγησάμενοι ἢ [τὸ] ἐνδόντες σῴζεσθαι, τὸ μὲν αἰσχρὸν τοῦ λόγου ἔφυγον, τὸ δἔργον τῷ σώματι ὑπέμειναν καὶ διἐλαχίστου καιροῦ τύχης ἅμα ἀκμῇ τῆς δόξης μᾶλλον ἢ τοῦ δέους ἀπηλλάγησαν

Λογαριάζοντας πὼς ἀνώτερο ἀπ’ ὅλα εἶναι νὰ τιμωρήσουν τὸν ἐχθρὸ καὶ πὼς ἀπ’ ὅλους τοὺς κινδύνους αὐτός τὸν ὁποῖο ἀντίκρυζαν ἦταν ὁ ἐνδοξότερος, τὸν ἀντιμετώπισαν γιὰ νὰ ἐκδικηθοῦν τοὺς πολεμίους. Μὴ ξέροντας ἄν θά ἐπιτύχουν, βασίστηκαν στὴν ἐλπίδα, στὴν μάχη, ὅμως, ἀπάνω δεν στηρίχθηκαν παρὰ στον ἐαυτό τους γιὰ νὰ πολεμήσουν. Προτίμησαν ν’ ἀντισταθοῦν καὶ νὰ πεθάνουν παρὰ νὰ δειλιάσουν καὶ νὰ ζήσουν κι ἀπόφυγαν ἔτσι τὴν ντροπὴ τῆς καταλαλιάς, θυσιάζοντας τὴν ζωή τους γιὰ τὸ ἔργο ποὺ εἴχαν ἀναλάβει. Ἡ στιγμὴ ποὺ τοὺς βρῆκε τὸ χτύπημα τῆς μοίρας δὲν ἦταν γι’ αὐτοὺς στιγμὴ φόβου, ἀλλὰ δόξας. (1)

Εδάφιο 43

«Καὶ οἵδε μὲν προσηκόντως τῇ πόλει τοι οίδε ἐγένοντο·»

Οι άνθρωποι αυτοί ενήργησαν προσηκόντως, κατά τρόπον αντάξιο της πόλεως. (2, σ.199)

Στάθηκαν ἀντάξιοι τῆς πολιτείας ποὺ τοὺς ἀνάθρεψε. (1)

«ἀλλὰ μᾶλλον τὴν τῆς πόλεως δύναμιν καθ’ ἡμέραν ἔργῳ θεωμένους καὶ ἐραστὰς γιγνομένους αὐτῆς, καὶ ὅταν ὑμῖν μεγάλη δόξῃ εἶναι, ἐνθυμουμένους ὅτι τολμῶντες καὶ γιγνώσκοντες τὰ δέοντα καὶ ἐν τοῖς ἔργοις αἰσχυνόμενοι ἄνδρες αὐτὰ ἐκτήσαντο, καὶ ὁπότε καὶ πείρᾳ του σφαλεῖεν, οὐκ οὖν καὶ τὴν πόλιν γε τῆς σφετέρας ἀρετῆς ἀξιοῦντες στερίσκειν, κάλλιστον δὲ ἔρανον αὐτῇ προϊέμενοι.»

Πρέπει νὰ βλέπετε τὸ μεγαλεῖο τῆς πολιτείας στὶς καθημερινὲς της ἐκδηλώσεις καὶ να συλλογίζεστε πὼς τῆς τὸ ἔδωσαν ἄνδρες γενναῖοι ποὺ εἶχαν τὸ αἴσθημα τοῦ καθήκοντος καὶ μεγάλη φιλοτιμία σὲ κάθε ἔργο ποὺ ἀναλάμβαναν. Ἄν, καμιά φορά, ἀτυχοῦσαν σὲ κάποιο ἐγχείρημα, δὲν στεροῦσαν ὅμως τὴν πατρίδα ἀπ’ τὴν ἀνδρεία τους, γιατὶ θεωροῦσαν πὼς ἡ ὡραιότερη κοινὴ προσφορὰ ἦταν νὰ θυσιαστοῦν γι’ αὐτήν. (1)

Οι άντρες που έδωσαν στην πόλη τη δύναμη της το έκαναν όντας θαρραλέοι, γνωρίζοντας αυτό που έπρεπε να κάνουν και δρώντας με αιδώ. (2, σ.199)

Ο Καστοριάδης ισχυρίζεται ότι οι τρεις παραπάνω όροι είναι η θεωρία των τριών ιδιοτήτων της ψυχής και των τριών βασικών αρετών που θα αναπτύξει στη συνέχεια ο Πλάτων στην Πολιτεία (ΙV, 436).

Η τόλμη και το θάρρος αντιστοιχεί στο θυμό, το μέρος της ψυχής που μπορεί να θυμώσει, η αισχύνη έχει σχέση με την επιθυμία, ενώ η γνώση παραπέμπει στο λογιστικό, και τη σοφία.(2, σ.200)

«ἀνδρῶν γὰρ ἐπιφανῶν πᾶσα γῆ τάφος, καὶ οὐ στηλῶν μόνον ἐν τῇ οἰκείᾳ σημαίνει ἐπιγραφή, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ μὴ προσηκούσῃ ἄγραφος μνήμη παρ’ ἑκάστῳ τῆς γνώμης μᾶλλον ἢ τοῦ ἔργου ἐνδιαιτᾶται»

Γιατί των ανθρώπων των ξεχωριστών τάφος είναι η γη ολόκληρη. Και δεν φανερώνει το όνομα τους μιας στήλης η επιγραφή στην πατρική τους χώρα μόνο. Και στα ξένα μέρη σε καθενός την ψυχή μέσα φωλιάζει άγραφη η θύμηση, όχι τόσο για το έργο που έκαμαν, πιο πολύ για το φρόνημα τους. (3,σ.23)

«γιατὶ τάφος τῶν μεγάλων εἶναι ἡ πᾶσα γῆ καὶ δὲν φανερώνεται ἀπὸ τὴν ὲπιγραφὴ μιὰς στήλης στὴν πατρική τους χώρα. Καὶ στὰ πιὸ μακρινὰ μέρη, ἡ μνήμη τους, ἄγραφη, μένει ζωηρότερη μέσα στὶς ψυχές, περισσότερο γιὰ τὴν ἀνδρεία τους παρὰ γιὰ τὸ ἔργο ποὺ ἔκαναν.» (1)

Ο Καστοριάδης σημειώνει ότι αυτή η μνήμη, αυτή η ανάμνηση που φωλιάζει στον καθένα, είναι ανάμνηση όχι του έργου τους, αλλά της «γνώμης» τους, που και αυτός αποδίδει ως φρόνημα, όπως και ο Ι.Θ. Κακριδής. (2, σ.201)

«οὓς νῦν ὑμεῖς ζηλώσαντες καὶ τὸ εὔδαιμον τὸ ἐλεύθερον, τὸ δ’ ἐλεύθερον τὸ εὔψυχον κρίναντες μὴ περιορᾶσθε τοὺς πολεμικοὺς κινδύνους»

Ἔχοντας αὐτοὺς γιὰ παράδειγμα καὶ ξέροντας πὼς εὐτυχία θὰ πῆ ἐλευθερία καὶ ὲλευθερία σημαίνει ἀνδρεία, δὲν πρέπει νὰ δειλιάζετε μπροστὰ στοὺς κινδύνους τοῦ πολέμου.(1)

Ο Καστοριάδης παραπέμπει στην ρήση του Rousseau «πρέπει να επιλέξουμε την ελευθερία ή την ανάπαυση». (2, σ.202)

«ἀλγεινοτέρα γὰρ ἀνδρί γε φρόνημα ἔχοντι ἡ μετὰ τοῦ [ἐν τῷ] μαλακισθῆναι κάκωσις ἢ ὁ μετὰ ῥώμης καὶ κοινῆς ἐλπίδος ἅμα γιγνόμενος ἀναίσθητος θάνατος.«

Γιὰ τοὺς ἀνδρείους ὁ ἐξευτελισμὸς τῆς δειλίας εἶναι χειρότερος ἀπ’ τὸν γενναῖο κι ἀναπάντεχο θάνατο.(1)

Εδάφιο 44

«Δι’ ὅπερ καὶ τοὺς τῶνδε νῦν τοκέας, ὅσοι πάρεστε, οὐκ ὀλοφύρομαι μᾶλλον ἢπαραμυθήσομαι. ἐν πολυτρόποις γὰρ ξυμφοραῖς ἐπίστανται τραφέντες· τὸ δ’ εὐτυχές, ο῏ ἂν τῆς εὐπρεπεστάτης λάχωσιν,ὥσπερ οἵδε μὲν νῦν, τελευτῆς, ὑμεῖς δὲ λύπης, καὶ οἷς ἐνευδαιμονῆσαί τε ὁ βίος ὁμοίως καὶ ἐντελευτῆσαι ξυνεμετρήθη»

Γι’ αὐτὸ καὶ τοὺς γονεῖς ποὺ ἦρθαν στὴν τελετὴ δὲν τοὺς κλαίω τόσο ὅσο θέλω νὰ τοὺς παρηγορήσω. Ξέρουν πώς ἀνδρώθηκαν γιά ν’ ἀντικρύσουν τὶς πολλὲς τροπὲς τῆς ζωῆς. Ἀλλά εἶναι τύχη τὸ νὰ βρῆ κανεὶς ἕνα δοξασμένο τέλος. (1)

«…δεν θέλω να κλάψω μαζί σας, αλλά μάλλον να σας παρηγορήσω. Γνωρίζω ότι η ζωή είναι φτιαγμένη από ποικίλες μεταπτώσεις (μεταφράζει η Jaqueline de Romilly). Πρόκειται κυριολεκτικά για «δύσκολες συγκυρίες».Μας έρχεται στο νου η φράση του Σόλωνα στον Κροίσο, την οποία μας μεταφέρει ο Ηρόδοτος¨όλα τα ανθρώπινα πράγματα είναι ξυμφοραί – απρόβλεπτες και ανορθολογικές, όσον αφορά τις επιθυμίες του ατόμου, αλληλουχίες γεγονότων.» (2, σ. 2013)

Ο Καστοριάδης καταλήγει με την επισήμανση ότι ο Περικλής λέει τότε κάτι το εκπληκτικό που καταδεικνύει την ελληνική αντίληψη για τη ζωή του ανθρώπου: η ευτυχία, η καλή τύχη, είναι να τύχει να βρει κανείς τον πιο ευγενή θάνατο ή το πένθος του να έχει ευγενή αιτία, να βρει σε τελευταία ανάλυση ότι ευτυχία και ζωή είχαν ως κοινό μέτρο τον θάνατο.

«ὅσοι δ’ αὖπαρηβήκατε, τόν τε πλέονα κέρδος ὃν ηὐτυχεῖτε βίον ἡγεῖσθε καὶ τόνδε βραχὺν ἔσεσθαι, καὶ τῇ τῶν δε εὐκλείᾳ κουφίζεσθε. τὸ γὰρ φιλότιμον ἀγήρων μόνον, καὶ οὐκ ἐν τῷ ἀχρείῳ τῆς ἡλικίας τὸ κερδαίνειν, ὥσπερ τινές φασι, μᾶλλον τέρπει, ἀλλὰ τὸ τιμᾶσθαι.»

Ὅσοι ἀπὸ σᾶς εἴστε μεγάλης ἡλικίας, ἄς θεωρῆτε κέρδος τὴν ὥς τώρα εὐτυχισμένη σας ζωή καὶ ἄς εὔχεστε πὼς λίγα εἶναι τὰ χρόνια ποὺ σᾶς μένουν ἀκόμα νὰ ζήσετε μὲ παρηγοριὰ τὴ δόξα τῶν παιδιῶν σας. Μόνο ἡ ἀγάπη γιὰ τὶς τιμὲς δὲν φθείρεται. Στὸ γήρας, ἡ μεγαλύτερη εὐτυχία δὲν εἶναι, ὅπως λένε, τὰ χρήματα, ἀλλὰ οἱ τιμές.(1)

Ο Καστοριάδης υποσημειώνει ότι ο αστρονόμος Laplace παραπονιόταν, πεθαίνοντας, ότι ο άνθρωπος κυνηγά μόνον χίμαιρες.   Και πράγματι, μπροστά στον θάνατο η τιμή και η δόξα μπορεί να φαίνεται ότι δεν έχουν αρκετό βάρος. Ωστόσο, ο άνθρωπος είναι άνθρωπος ακριβώς επειδή κυνηγά χίμαιρες, ενώ τα πάντα, και η ίδια η δόξα, εξαρτώνται μυστηριωδώς από την ποιότητα και το περιεχόμενο αυτής της χίμαιρας. (2, σ. 212)


Αντί επιλόγου

Κλείνοντας αυτή την «ανάγνωση» του Επιταφίου, θα ήθελα σύντομα να αναφερθώ σε δύο αλληλένδετα ζητήματα που έχουν τεθεί.

Το πρώτο ζήτημα είναι εκείνο της «αυθεντικότητας», κατά πόσον δηλαδή ο αναγραφόμενος λόγος είναι πιστός στα όσα είπε ο Περικλής. Ο Ι.Θ. Κακριδής (3) ισχυρίζεται ότι ο λόγος είναι φτιαχτός, και είναι λόγος που θα ήθελε να ακούσει ο Θουκυδίδης για την αγαπημένη του Αθήνα. Ο Καστοριάδης πάλι (2) θεωρεί ότι ο Θουκυδίδης είναι κατά το δυνατόν πιστός στα όσα άκουσε από τον Περικλή.Όμως ο Καστοριάδης ξεπερνάει το θέμα της «περίκλειας» αυθεντικότητας. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «Όπως ας πούμε δεν έχει σημασία άν την «Κριτική του Καθαρού Λόγου» την υπαγόρευσε στον Immanuel Kant ένας άγνωστος. ο οποίος τον επισκεπτόταν στις 5 το πρωί, ή άν είναι πράγματι έργο του Kant. Αυτό που έχει σίγουρα σημασία είναι ότι μεταξύ του 1770 και 1781, κάποιος άνθρωπος στη Γερμανία μπόρεσε να σκεφτεί αυτά που βρίσκουμε στην Κριτική, και ότι ένας Αθηναίος σκέφτηκε κι έγραψε αυτά τα πράγματα περί τα τέλη του 5ου αιώνα.» (2, σ. 200)

Το δεύτερο ζήτημα, αφορά τον χρόνο συγγραφής του Επιταφίου. Πότε συνέγραψε ο Θουκυδίδης τον Επιτάφιο; Στον πρώτο χρόνο του πολέμου,, ή στο τέλος του; Ή μήπως και στις δύο χρονικές στιγμές; Έγραψε δηλαδή τον Επιτάφιο τον πρώτο χρόνο του πολέμου, και μετά τον ξανάγραψε στο τέλος του. Ο Ι.Θ. Κακριδής θεωρεί ότι ο Επιτάφιος γράφτηκε δύο φορές. Ο Mark Toher στο άρθρο του «On «Thucydides’ Blunder»: 2.34.5″ θεωρεί πιθανά και τα δύο σενάρια. Να γράφτηκε μια εκδοχή του επιταφίου το 429 και μετά να ξαναγράφτηκε το 404, μετά το τέλος του πολέμου.

Ο γερασμένος και κουρασμένος από την εικοσαετία εξορία Θουκυδίδης, γυρνάει στην αγαπημένη του πόλη, και την βρίσκει ερειπωμένη και κατειλημμένη από τους Σπαρτιάτες.  Ο άνθρωπος που έγραψε «αντικειμενικά» την ιστορία του πολέμου, βρίσκεται μπροστά στην φρίκη της ηττημένης πόλης. Μιας πόλης που λάτρεψε και εξακολουθεί να λατρεύει. Δεν είναι παράλογο λοιπόν να υποθέσουμε ότι ξαναγράφει τον επιτάφιο του Περικλέους, αφού ο Περικλής ήταν ο άνθρωπος που πεθαίνοντας στον τρίτο χρόνο του πολέμου άφησε πίσω ένα κενό που δεν αποκαταστάθηκε ποτέ και – ίσως -οδήγησε στην τελική ήττα.  Ο ξαναγραμμένος Επιτάφιος αποτελεί ύμνο προς την Δημοκρατία, ύμνο προς τον Περικλή, ύμνο προς την Αθήνα που καταστράφηκε, αλλά παρόλα αυτά θα παραμείνει ζωντανή εις τους αιώνες.


1. Θουκυδίδου, Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου. Μετάφραση Αγγέλου Βλάχου. Βιβλιοπωλείο της Εστίας, Αθήνα 1998.

2. Κορνήλιος Καστοριάδης, Η Ελληνική Ιδιαιτερότητα, Τόμος Γ’, Θουκυδίδης, η ισχύς και το δίκαιο. Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα 2011. Στον τόμο αυτό γίνεται εκτεταμένη αναφορά στον Επιτάφιο.

3. Ι.Θ. Κακριδή, Περικλέους Επιτάφιος. Κείμενο, Μετάφραση, Επιλεγόμενα. Αθήνα 1943. Εκτός από τη μετάφραση, ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα επιλεγόμενα του Ι.Θ. Κακριδή.

4. Κορνήλιος Καστοριάδης, Η Ελληνική Ιδιαιτερότητα, Τόμος Β’, Η Πόλις και οι Νόμοι. Εκδόσεις Κριτική, Αθήνα 2011. Στον τόμο αυτό γίνεται ανάλυση του εδαφίου 40 του Επιταφίου.

(Η αναφορά στις πηγές στο κείμενο γίνεται σε παρένθεση, με πρώτο τον αριθμό της πηγής, και στη συνέχεια την σελίδα.)

Female legs: works by Allen Jones

Κυριακή, 16 Νοεμβρίου, 2014

Allen Jones, Legs

Allen Jones, Chair Legs, 1968

<a href=»»>Follow my blog with Bloglovin</a>

«Jones does for the leg what Stubbs did for the horse» John McEwan (art critic)

The artist and the creative process

We will never know what it takes to be a creative artist.

But it does not matter.

We can of course dwell into it, knowing that there is no «truth».

Allen Jones, Legs, 1970, multiple plastics.

Allen Jones, Legs, 1970, multiple plastics.

While engaging in this, we must be aware of the fact that such an exercise may be an attempt to escape from the visual and sensual stimulus created by the work of art and hide behind cognitive constructs that nullify the excperience.

Of course the whole process may lead to the opposite direction. The enquiring mind may use the process as a fertilising agent, thus creating even more works of art as it ponders over these questions.

Allen Jones, Legs. 1976-1977. Screenprint on paper. Tate Gallery London

Allen Jones, Legs. 1967-1968. Screenprint on paper. Tate Gallery London

One avenue that may be explored is obsession. Obsession may take various paths of development, leading to scopophilia, even fetishism.

In another post I wrote some time ago on sexual fetishism I quoted Sigmund Freud saying:

«(Fetishism) … remains a token of triumph over the threat of castration and a protection against it. It also saves the fetishist from becoming a homosexual, by endowing women with the characteristic which makes them tolerable as sexual objects.”

Allen Jones, no title. 1976-1977, Screenprint on paper, Tate Gallery, London.

Allen Jones, no title. 1976-1977, Screenprint on paper, Tate Gallery, London.

The viewer and art

The same way an obsession, scopophilia or even fetishism may be driving the artist in the creative process, it may also drive the viewer of art. If, for example, I am obsessed by fishing boats, it would not be surprising if I like paintings featuring fishing boats.

But are female legs equivalents to fishing boats?

In the sexual fetishism post I also quoted Robert Stoller:

«A sexually exciting fetish, we know, may be an inanimate object, a living but not human object, a part of a human body (in rare cases even of one’s own), an attribute of a human (this is a bit less sure, since we cannot hold an attribute in hand), or even a whole human not perceived as himself or herself but rather as an abstraction, such as a representative of a group rather than a person in his or her ownright (“all women are bitches”; “all men are pigs”).»

Allen Jones, Wet Seal, 1966. Oil paint on canvas, wood and melamine. Tate Gallery, London

Allen Jones, Wet Seal, 1966. Oil paint on canvas, wood and melamine. Tate Gallery, London

Another type of the viewer’s obsession could be «scopophilia», which means deriving pleasure from looking, or love of watching, but also refers to the erotic pleasure derived from gazing at images of the body. Voyeurism is a synonym for scopophilia. Freud associated scopophilia with the anal stage of development.Does this imply that one who derives pleasure from looking is stuck at the anal stage? Or it signifies the concurrent existence of multiple erogenous zones, one of them being the anus?

Now I am totally confused. I started by talking about the pleasure of looking at legs and all of a sudden I am caught between multiple concurrent erogenous zones. A few steps away, the Rat Man (Freud’s famous case) repeats a sentence monotonously: «I have a burning and tormenting curiosity to see the female body»

Allen Jones, Sheer Magic

Allen Jones, Sheer Magic

The artist cannot worry about how someone might misconstrue the work’ Allen Jones

Allen Jones

A major Allen Jones’ retrospective opened in November 2014 in London’s Royal Academy of Arts.

Jones created many works with female legs.

Allen Jones, Leg-Splash 1970-1,  Lithograph on paper. Tate Gallery, London.

Allen Jones, Leg-Splash 1970-1, Lithograph on paper. Tate Gallery, London.

I do not claim that Jones is a fetishist or a voyeur or a scopophile, although he has been called many names over the years. As a matter of fact I could not possibly know it unless I were his psychoanalyst. But even if I were his psychoanalyst I could not say anything about it, because of the analyst – patient protocol of confidentiality.

Allen Jones, Untitled

Allen Jones, Untitled

If the artist remains terra incognita, what about me, as the viewer? Although I tremble at the thought of returning tot he anal stage, or even worse, staying there, I will venture to make some comments on Jones’ pictures.

A critic of the Royal Acedemy retrospective, found that there is no depth in Jones’ work. He gave the show 2 out of 5.

This triggered a question in my mind, which I want to share with you:

«Do legs have depth?»

«What do we mean by depth? Is it equivalent to the three dimensions? Or is it more than that?»

Allen Jones, Drama, 1966, oil on canvas and formica on panel

Allen Jones, Drama, 1966, oil on canvas and formica on panel

These may sound like simple questions, but trying to answer them may lead us to multiple discoveries. Let’s start.

Allen Jones, Legs, 1965, oil on canvas

Allen Jones, Legs, 1965, oil on canvas

One of the most striking features of Jones’ work is their simplicity. However, being simple is not equivalent to being trivial.

Allen Jones, First Step, 1966, oil on canvas and laminated shelf

Allen Jones, First Step, 1966, oil on canvas and laminated shelf

Looking at the paintings I cannot but assert that Jones likes female legs. Linking does not necessary lead to obsessions, but it is loud and clear. The artist likes painting legs over and over again.

Allen Jones, I, 1976. Tate Gallery, London

Allen Jones, I, 1976. Tate Gallery, London

The third observation I want to make has to do with the context of a painting. As you can see in the samples of Jones’s work I have assembled in this post, Jones creates in two types of context.

The first is what I call «isolation». Legs are shown as if they exist on their own. Its just legs, and nothing else.

Allen Jones, I, 1976. Tate Gallery, London

Allen Jones, II, 1976. Tate Gallery, London

This «isolation» context is paired with the second type of context, which I call «relational».

In a «relational» context legs do not exist on their own, but in relation to something else.

Allen Jones, III, 1976. Tate Gallery, London

Allen Jones, III, 1976. Tate Gallery, London

Hands are coming out of nowhere, reaching for the legs.

A woman appears to be cut in two, she almost chasing her own legs.

Allen Jones, IV, 1976. Tate Gallery, London

Allen Jones, IV, 1976. Tate Gallery, London

Female legs become entangled with male legs.

Allen Jones, V, 1976. Tate Gallery, London

Allen Jones, V, 1976. Tate Gallery, London

A female body is portayed with an horizontal level surface cutiing it in two, and an almost vertical red and black curtain hiding half of it.

Allen Jones, VI, 1976. Tate Gallery, London

Allen Jones, VI, 1976. Tate Gallery, London

The «relational» context becomes stronger and stronger as we look at the pictures. Legs are no longer alone. They belong to a woman and the woman is somehow somewhere with a man.

Allen Jones, Red Feat, 1976. Tate Gallery, London

Allen Jones, Red Feat, 1976. Tate Gallery, London

«With» has a multitude of meanings and representations.

Allen Jones, Black Feat, 1976. Tate Gallery, London

Allen Jones, Black Feat, 1976. Tate Gallery, London

Another feature of the works is color. The artist plays with colors in many ways.

The stocking of one leg has a different color compared to the other.

A woman walks besides the sculpture 'Secretary' (1972) by  Allen Jones during a preview in the exhibition 'Allen Jones'  in eastern Germany. Allen Jones  is one of the main representatives and co-founders of British Pop Art.

A woman walks besides the sculpture ‘Secretary’ (1972) by Allen Jones during a preview in the exhibition ‘Allen Jones’ in eastern Germany. Allen Jones is one of the main representatives and co-founders of British Pop Art.

Or the picture is monochromatic. As in black feat and red feat.

Allen Jones

Allen Jones, Dangerous Curves

And in closing, I come to the issue of depth. When a knife becomes a female body, I would call this an exercise in three dimensions. When the legs of three females stick out of a wall, I would call this depth.

Allen Jones

Allen Jones

So all in all, the pictures by Allen Jones have depth, and much more. Provided that one can see them for what they are and no for what they should be.

Elsa Schiaparelli: Lobster Dress

Παρασκευή, 7 Νοεμβρίου, 2014

Today I present one of the most imaginative dresses I have seen, Elsa Schiaparelli’s «Lobster Dress».

Whereas Coco Chanel was a craftswoman who considered dressmaking a profession, Schiaparelli, on the other hand, regarded her work as art and herself as an artist.  (Lisa’s History Room)


Designed by Elsa Schiaparelli, French (born Italy), 1890 – 1973. Designed in collaboration with Salvador Dalí, Spanish, 1904 – 1989

The wonderful dress  was designed by Elsa Schiaparelli, an Italian innovative designer, who was inspired by Salvador Dali’s lobster telephone. The two of them collaborated on many designs, and are considered major proponents and members of the data and surrealist movements.

The Lobster dress (printed silk organza,synthetic horsehair) is a simple white silk evening dress with a crimson waistband featuring a large lobster painted (by Dali) onto the skirt. Dali’s lobster design for Schiaparelli was then interpreted into a fabric print by the leading silk designer Sache(Lisa’s History Room)


Salvador Dalí by George Platt Lynes for the Dream of Venus, 1939

«If Salvador can put a lobster on a telephone, why can’t I place one on a dress?» Schiaparelli may have wondered.

There are spigs of parsley around the lobster, but Schiaparelli did not let Dali spread real mayonnaise on the dress, as he wanted to do. Collaboration is good, but there are red lines not to be crossed. Good for her! In defence of Dali’s idea, he may have thought that the fress is to be worn only once, if it were truly unique and special. Therefore he was not suggesting to wear the dress and dress it with mayonnaise, he was suggesting instead to consume the dress with mayonnaise! In modern day terms, adjusted to lower income levels, you consume the hamburger after you dress it with ketchup.

Walis Wilson, photographed by Cecil Beaton

Walis Wilson, photographed by Cecil Beaton

The dress was worn by Wallis Simpson for a series of photographs that were taken by Cecil Beaton shortly before her she married Edward VIII. It s is amazing how well the lobster sits in the midst of a garden. By the way, I have never seen a lobster walking on grass. Somethimes, I have seen lobsters walking on kitchen floors, but this is as far as I have gone.


Lobster Dress – detail

The dress is today at the Philadeplhia Museum of Art in the USA. I quote from the online catalog:

«The oversized lobster on this dress is strangely out of place on such a romantic and feminine gown, but the odd juxtaposition between evening gown and sea creature was certainly not an accident. Many of Schiaparelli’s designs were both shocking and humorous. The lobster motif was a result of a collaboration with Salvador Dalí, who had been employing lobsters in his artwork for years, as in his famous Lobster Telephone from 1936. In spring 1937, Schiaparelli asked Dalí to design a lobster as a decoration for a white organdy evening gown.»

Schiaparelli Pink

Schiaparelli Pink

Schiaparelli is the creator of a color, the «Schiaprelli pink».

As Yves Saint Laurent, her protege and colleague famously described it  «the nerve of red…an aggressive, brawling, warrior pink.» and how she «didn’t want to please; she wanted to dominate». «She slapped Paris. She smacked it. She tortured it. She bewitched it. And it fell madly love with her.» (Sparkle & Style)

Elsa Schiaparelli in the 1930s

Elsa Schiaparelli in the 1930s

I just love this dress. And I feel that I have been discriminated against, because there is not a similar design for men’s cloths. It does not need to be a lobster suit. I could do with a nice coat. Of course I would not wear it in the meeting of Apple’s Board of Directors, but then again, I am not a member of this Board.The fact of the matter is that men’s cloths continue to this day to be basically boring, and locked into the stereotypical images of masculinity that deny color and imaginative designs. But there is an escape route. It is called a tie and a scarf. So, I would love to have a lobster scarf and a Sciaparelli pink tie. This would be a good enough solution.

1993 Formula 1 Grand Prix - Presentation of flags

1993 Formula 1 Grand Prix – Presentation of flags


This post was triggered by the finding and opening a photo album of year 1993. In it I found a lot of photos from the 1993 Spanish Formula 1 Grand Prix in Barcelona. This set of photos made me think about the passage of time, and the mysterious phenomenon of the emergence and blooming of the feeling that I had when looking at the photos again. The feeling was the near certainty that the photos were depicting an event I had witnessed in the near past, not a past that is 21 years ago. How can it be? I confess I was tempted to write something on this mysterious phenomenon, but then I opted for something infinitely simpler: to recount the story of the Spanish Formula 1 Grand Prix as I experienced it. But then again, things are not so simple. There is something else in the background. It is not so much the need to recount the specific race. Rather, it is the need to lament over the demise of what used to be a trully extreme sport.

Rest in Peace Formula 1

Rest in Peace Formula 1

I have been watching Formula 1 races in television this year and cannot but express my disbelief and then my acceptance of the sad reality. Formula 1 today is a sport that makes no sense whatsoever. The technological leadership of Mercedes Benz has turned the sport into a Research and Development Department for the automobile industry. Mercedes Benz have done so in a way that totally denies the essence of Formula 1, which was to provide room for innovation and ingenuity in racing, not in hybrid engine development or environmentally friendly technologies, and other R&D that is linked directly to the automobile industry.

It is not an accident that in parallel with the domination of Mercedes Benz (their cars are almost invariably one or more second faster per lap in all races of 2014), we see the demise and – almost – eclipse of the smaller teams as they used to be. We do have smaller teams in Formula 1 today, but they are totally different compared to the past, e.g. the period 1985 – 1995.

The Mercedes Benz Formula 1 Car of 2013

The Mercedes Benz Formula 1 Car of 2013

In the past the smaller teams were innovative ingenious and cutting edge outfits. Examples are the British team of Tyrell, and Jordan. They obviously did not have the huge budgets of the leading teams, but they could do a decent job because they were doing something right, and they wer first of all producing racing technology. Today Formula 1 produces automobile technology.

It is interesting to note that during the 1985-1995 period the German manufacturers were only marginally present in F1. As an example, Mercedes Benz provided the «concept» to the Sauber team in 1993. The leaders of F1 were the British, the Italians, and the French and the Japanese with their engines.

Talking about engines, the engine noise of a Formula 1 car was a real experience, especially during gear changes. In 1994 I could tell without looking whether the car passing by was a Ferrari or not. I never wore earplugs during a race, the noise of the roaring engines was unbelievable. It was like a chainsaw is twisting in your guts.

Today the engine noise has become timid, throaty, boring, unexciting, like the «sport» itself; so much so that the pundits no longer crowd the circuits and the stands.

This whimpish style has poisoned the drivers’ behaviour as well. In a sport that should be competitive to the end, we now have minor incidents on the track becoming huge because one driver did not give all the space in the world to another driver. What happened to the good old days when one leading driver could challenge another leading driver all the way to the tire wall?

The Williams-Renault  FW15C 1993 car

The Williams-Renault  1993 car

In any case, let us now proceed with the reminiscing. At first I will present two memorable incidents in the Circuit de Catalunya, then move on with the presentation of what I remember from Saturday before the race, concluding with the race on Sunday.

Memorable incidents in the Catalunya Circuit

Experience is not necessarily something that requires the presence of the body that encases one’s soul. Experience is also gained when the mind (always encased in the body but also not) indulges in a topic and fantasizes about it, in spite of the fact that the body is physically located elsewhere.

In this spirit, I want to start with the memorable incidents that occured in the Spanish Grand Prix over the years.

This is not meant to downgrade the 1993 race, but to provide a reference that supercedes the direct experience of 1993 and in a sense supplements it.

David Coulthard gives Mika Hakkinen a lift back to the pits after the Finn retired from the 2001 Spanish GP

David Coulthard gives Mika Hakkinen a lift back to the pits after the Finn retired from the 2001 Spanish GP

The first incident occurred in 2001, when Mika Hakkinen, driving for McLaren lost his clutch in the last lap and lost the first place to Michael Schumacher who was driving a  Ferrari. A devastating incident for a driver who did a splendid job throughout the race, only to be betrayed by his clutch in the last lap! As the old saying goes, «it is not over until the fat lady sings».

Spanish GP 1991: Mansell and Senna were separated by mere centimetres as they battled for the lead (Source: DailyMail)

Spanish GP 1991: Mansell and Senna were separated by mere centimetres as they battled for the lead (Source: DailyMail)

The second incident occurred in 1991, between Ayrton Sena, driving for McLaren Honda, and Nigel Mansell, driving for Williams – Renault. They raced wheel to wheel on the pit straight, at a speed of approximately 190 mph. At the end of the straight, Mansell overtook Sena and went on to win the race. I remmebr this race as if it took place yesterday. At the time I was living in Putney, London. I was at home, during a wet Sunday, and was watching the race broadcast on BBC. Unforgettable.

The Catalunya Circuit


Montmelo Map

Montmelo Map

The circuit de Cataluna is located in Montmelo, a small town around 30 km southeast of the urban sprawl of Barcelona. It is a modern circuit and is easily accesible by train from Barcelona.

The Catalunya Race Circuit, annotated with remarks by racind griver Pedro de la Rosa

The Catalunya Race Circuit, annotated with remarks by racing driver Pedro de la Rosa

Saturday, 8 May 1993

Footwork Team - Pit traffic

Footwork Team – Pit traffic

In a Formula 1 Grand Prix event, the race is on Sunday but there is a lot of fun on Friday and Saturday.

My ticket was on the stand of the pit straight, so I could watch and photograph the going ons.

The teams have VIP guests who go around the pits and have their photos taken.

This photo is taken in front of the pit area of the Japanese team «Footwork».

Mugen Power

Mugen Power

The full name of the team was Footwork-Mugen-Honda. «Mugen-Honda», a firm owned by Honda’s founder son, were supplying the engines to the team.

Two of the guests pose with two girls dressed in the colors of the team.

This team no longer exists.

Footwork driver Dereck Warwick during the Saturday tests

Footwork driver Derek Warwick during the Saturday tests

Saturday is also fun because there are test runs and at the end a qualifying session. The test runs are in the morning and qualifying in early afternoon. Derek Warwick, a British driver with Footwork rests leaning on the pit wall during the Saturday tests. He qualified sixteenth for the race.

L'Equipe: Senna in Monaco's 1993 race (with Dereck Warrick's autograph)

L’Equipe: Senna in Monaco’s 1993 race (with Derek Warwick’s autograph)

I met Derek Warwick at the Nice airport, following the Monaco Grand Prix of 1993, which Ayrton Sena won. It was the day after the race, and I had with me the morning issue of L’Equipe. Naturally, Derek Warwick signed on the winner’s photograph.

Ligier drivers Blundell (left) and Brundle (right) at the pit wall during the Saturday tests

Ligier drivers Blundell (second from left) and Brundle (right) at the pit wall during the Saturday tests

Teams have their observation benches by the pit wall. In the photo we see the bench of French team Ligier-Renault, which no longer exists. Second from the left is British driver Mark Blundell and first from the right is British driver Martin Brundle.

Blundell qualified 12th for the race, whereas Brundle qualified 18th.

Martin Brundle, McLaren Driver 1994

Martin Brundle, McLaren Driver 1994

In 1994 Brundle drove for McLaren. I took his autograph at the Montreal Mirabel Airport in the Spring of 1994.

Ligier was bought by Alain Prost in 1997, and changed its name to Prost. It did not achieve much and went bankrupt in 2002.

On the grid, Sunday 9 May 1993

Benetton driver Riccardo Patrese

Benetton driver Riccardo Patrese

Sunday is also fun, especially when the pit lane opens and the cars take their position on the grid.

Here the Italian driver Riccardo Patrese is getting ready for the race. He raced with Benetton-Ford, having Michael Schumacher as his driver colleague. It was tough going for Patrese.

Patrese qualified sixth for the race, whereas Schumacher qualified fifth.

Benetton driver Michael Schumacher

Benetton driver Michael Schumacher

Although Michael Schumacher was in the same team, Benetton-Ford, with Riccardo Patrese, the two of them could not differ more.

Schumacher was a star. He raced in Formula 1 for the first time in the Belgian Grand Prix of 1991 with Jordan. Immediately after this race, he was snatched by Benetton.

He earned his first world championship with Benetton in 1994.

Patrese, on the other hand, started 256 Formual 1 races, and won six of them. He ended his career in 1993.

McLaren driver Ayrton Senna

McLaren driver Ayrton Senna

Senna in 1993 was driving the clearly inferior McLaren-Ford car. The big problem of the car was its engine. The V8 Ford engine was not up to speed with the V10 Renault engine of the Williams, and was even inferior to the Ford engine that powered the Benetton cars. This was due to an agreement between Benetton and Ford, which gave Benetton the advantage. It is ironic that McLaren, the team that dominated Formula 1 racing from 1988 to 1991 found itseld in such an inferior position. This was the result of Honda’s decision to withdraw from F1 racing at the end of the 1992 season.

Ayrton Sena

Ayrton Senna

Of course, this withdrawal was not absolute, as Mugen-Honda remained in the game.

Senna qualified third for the race and finished second.

(The 1st May 1994, the day that Sena was killed in the Imola circuit, was one of the saddest days of my life.)

Williams driver Damon Hill

Williams driver Damon Hill

Damon Hill is the son of British champion Graham Hill. He qualified second for the race, driving the superb Williams- Renault FW15C car that completely dominated the 1993 season. Hill took Patrese’s place in 1993, when Patrese left Williams to go to Benetton. I met Damon Hill at the Montreal Mirabel airport in June 1994. He was waiting to collect his bags, and I took the opportunity to take his autograph. It was only a month after Ayrton Sena’s death at Imola, and I was carrying with me the June 1994 issue of Motorsport. Damon Hill signed at the lower right side.

The FW15C was designed by Adrian Newey and built by Williams Grand Prix Engineering. IT is worth noting that 1993 was the  last season before the FIA banned electronic driver aids, The FW15C has a decent claim to be the most technologically sophisticated Formula One car of all time, incorporating anti-lock brakes, traction control and active suspension (Wikipedia)

MotorSport's cover in June 1994, with Damon Hill's autograph (June 1994, Montreal)

MotorSport’s cover in June 1994, with Damon Hill’s autograph (June 1994, Montreal)

Damon Hill became world champion driving for Williams in 1996, but was dropped by the team the next year.

Williams driver Alain Prost

Williams driver Alain Prost

Alain Prost joined the Williams team in 1993, after a sabbatical in 1992, taking the place of World Champion Nigel Mansell. During 1992 among other things he was commentating Formula 1 events for a French TV station.

Also known as «the professor» for his cool approach to racing, Prost had the best car of the year in his hands, and he went on to win the world championship.

In the Barcelona race he qualified first, and won the race.

Ready to go

Derek Warwick (16th) on the starting grid

Derek Warwick (16th) on the starting grid

The grid is cleared for the formation lap within five minutes. Warwick was 16th on the grid, ahead of his Japanese teammate Aguri Suzuki who was 19th. Other than the incredible roar of the Mugen engine, I do not remember anything from this team.

Patrese, Wendlinger, and Alesi on the grid

Patrese (5th), Wendlinger (6th), and Alesi (8th) on the grid

Patrese is fifth, Karl Wendlinger, the Austrian driver of team Sauber is sixth, and Jean Alesi, with number 27, driving for Ferrari, is eighth. Michael Andretti, driving for McLaren Ford, is seventh on the grid but not in the photo.

Patrese will finish fourth, Wendlinger will be betrayed by his fuel system, and Alesi by his engine. 1993 was a horrible year for Ferrari.

Damon Hill

Damon Hill

Damon Hill is second on the grid. But he will not finish the race due to engine failure.

Alain Prost

Alain Prost

The «professor» started first and finished first. But it was a rather boring race. The superior engine of the Williams – Renault car combined with the good weather conditions, made it impossible for inferior cars with better drivers (Senna driving McLaren-Ford) to win. As a matter of fact, Senna finished 16.873 seconds behind Prost.

Pit stops

Pit stop of Rubens Barichello, driving for Jordan team

Pit stop of Rubens Barichello, driving for Jordan team

Pit stops are important during the race. Here we see Jordan-Hart driver Rubens Barichello, with number 14. He finished 12th in the race. I had the opportunity to meet Barichello back in 1993 at the Frankfurt airport, after the Hockenheim race. He was in the middle of a group of people with an incredible volume of baggage. Barichello had an above average career, the highlight being his 2000-2005 period driving for Ferrari, and being Michael Schumacher’s teammate. He is also the first F1 driver to reach 300 entries in F1 races in 2010.


I cannot make out the driver in this Footwork car. IFrom the topline of the helmet, I assume it is Aguri Suzuki (Warwick’s helmet was light blue).

Did not finish

Martin Brundle's car

Martin Brundle’s car

Martin Brundle went out because of a tyre blow out.

Fabrizio Barbazza's car

Fabrizio Barbazza’s car

Fabrizio Barbazza, driving for Minardi-Ford spun off and did not finish the race.

Ukyo Katayama's car

Ukyo Katayama’s car

Ukyo Katayama, driving for Tyrell-Yamaha spun off and did not finish the race.

Andrea de Cesaris' car

Andrea de Cesaris’ car

Tyrell-Yamaha driver Andrea de Cesaris was disqualified from the race.


Karl Wendlinger’s car

Karl Wendlinger’s fuel system gave up.

The Podium

The Podium

The Podium

The sweetest moment for the drivers, champaign on the podium. Prost wins, Senna is second, Schumacher is third.


Nutcracker: by Jennifer Rubell

Κυριακή, 5 Οκτωβρίου, 2014


nutcracker: a device for cracking nuts (Oxford Dictionaries).

Jeniffer Rubell: Portrait of the artist

Jennifer Rubell: Portrait of the artist

New York based artist Jennifer Rubell has created her own nutcrackers.

In doing so, she objectified a metaphor of the female body.

Dal Shabet Merilis Foto Teaser “Look At My Legs”

Dal Shabet Merilis Foto Teaser “Look At My Legs”

A 2007 review of studies examining depictions of women in the media including commercials  prime-time television programs, movies, music lyrics and videos, magazines advertising, sports media, video games, and Internet sites revealed that women more often than men are depicted in sexualizing and objectified mannerrs (e.g., wearing revealing and provocative clothing, portrayed in ways that emphasize their body parts and sexual readiness, serving as decorative objects). (Sexual Objectification of Women: Advances to Theory and Research)

Rubell builds dramatically on the SO metaphor, and turns the female body into a nutcracker.

The Nutcrackers Project in Dallas Texas, 2011

The Nutcrackers Project in Dallas Texas, 2011

In the artist’s website, we read the following introduction to her «nutcracker» project:

«In the Dallas Contemporary’s largest gallery space, Nutcrackers consists of 18 life-size interactive sculptures of women surrounding a pedestal holding one ton of Texas pecans. Each prefabricated female mannequin is mounted on her side in an odalisque position and has been retooled to function as a nutcracker. Visitors interact with each sculpture by placing a pecan in the mannequin’s inner thigh, then pushing down the upper leg to crack open the nut so they may eat it in the gallery. Inspired by nutcrackers depicting female figures – especially one of Hillary Clinton – these interactive sculptures embody the two polar stereotypes of female power: the idealized, sexualized nude female form; and the too-powerful, nut-busting überwoman.»


«Lea L» Nutcraker, by Jennifer Rubell. New York Frieze Art Fair 2012

One cannot resist but consider the artful play with words.


Nutcraker, by Jennifer Rubell

A nut-busting woman is a stereotype in a man’s world.


Rubell is explicit. The nut is broken high up, between the thighs.


Nutcraker, by Jennifer Rubell

What can be the source of life (Courbet) can also break one or more nuts.


The Nutcrackers Project in Dallas Texas, 2011

I must confess that the close ups reminded me of Jeff Koons. Although totally irrelevant, Rubell’s parents are art collectors and their collection includes some of Koon’s works.

Having seen pictures from Dallas and New York, I prefer the «factory-like» arrangement of Dallas to the solitary and rather depressing «solo» of New York.

The «contingent» of the factory gives a totally different meaning tot he work.


I think I will return to the work of Jennifer Rubell.

P.S. What is the relationship between sexual objectification and heartbeats?

P.S. 2 Here is the answer.

Bacalao the Magnificent

Κυριακή, 28 Σεπτεμβρίου, 2014






A selection of some of the best bacalao dishes I have tasted, published as a photo story in storehouse.


Get every new post delivered to your Inbox.

Join 80 other followers